Zabytki w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Oznakowanie obiektów wpisanych do rejestru zabytków na terenie Polski obowiązujące od 2004 r.
Dawne oznakowanie obiektów wpisanych do rejestru zabytków (na podstawie ustawy z dnia 15 lutego 1962 o ochronie dóbr kultury)
Zabytek ruchomy – XIX-wieczny wóz strażacki z ręczną pompą przy OSP Samocice

Zabytki w Polsce są formalnie zdefiniowane w prawie polskim.

Zabytek w świetle prawa polskiego[edytuj]

Według ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zabytkiem jest nieruchomość (np. pojedynczy budynek, cmentarz, historyczny układ urbanistyczny lub krajobraz kulturowy) albo rzecz ruchoma (np. dzieło sztuki użytkowej, obraz, rzeźba, znalezisko archeologiczne – np. artefakt), ich części lub zespoły rzeczy, które są dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowią świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, a których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na swoją wartość artystyczną, naukową lub historyczną. Obiekty takie mogą być wpisane do rejestru zabytków prowadzonego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Formami ochrony prawnej zabytków są:

Z rejestru skreśla się otoczenie zabytku, w przypadku skreślenia z rejestru tego zabytku.

W Polsce w latach 1961–1973 wartość zabytku określała pięciostopniowa klasyfikacja (klasa 0 oraz klasy I-IV). Obecnie podział na klasy nie jest stosowany. Zasadniczo uważa się wszystkie zabytki za równie cenne[2], chociaż zabytki mające wyjątkową wartość Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może uznać za pomniki historii. Najbardziej unikatowe zabytki mogą zostać wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Obecnie obowiązuje podział na:

  • zabytki nieruchome – nieruchomość, jej część (np. klatka schodowa) lub zespół nieruchomości (ale także historyczny układ urbanistyczny, ruralistyczny lub zespół budowlany)[3],
  • zabytki ruchome – rzecz ruchoma, jej część lub zespół rzeczy ruchomych (np. kolekcja sztuki),
  • zabytki archeologiczne – zabytek nieruchomy będący powierzchniową, podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działalności człowieka, złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy, będący tym wytworem.

Ochroną mogą być objęte również historyczne, geograficzne lub tradycyjne nazwy budynków, placów, ulic lub jednostek osadniczych.

Wszystkie zabytki materialne (z dziedzin budownictwa, rzemiosła, sztuki, archeologii (dziedzictwo archeologiczne) i przyrody) łącznie z zabytkami kultury niematerialnej stanowią zasoby dziedzictwa kulturowego.

 Osobny artykuł: Ochrona przyrody w Polsce.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Czyli decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego.
  2. Art. 6 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2014 r. poz. 1446).
  3. Zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2014 r. poz. 1446), decyzja o wpisie do rejestru zabytków historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego lub zespołu budowlanego nie wyklucza możliwości wpisu do rejestru również poszczególnych obiektów wchodzących w ich skład.

Linki zewnętrzne[edytuj]