Kozica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kozica
Rupicapra rupicapra[1]
(Linnaeus, 1758)
Kozica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina krętorogie
Rodzaj Rupicapra
Gatunek kozica
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     zasięg pierwotny

     introdukowana

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło kozica w Wikisłowniku
Kozica w słowackich Tatrach
Kozice w Tatrach

Kozica, kozica północna (Rupicapra rupicapra) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae), zamieszkujący wysokie góry, takie jak Alpy, Kaukaz, Taurus, Bałkany, Karpaty Wschodnie oraz Tatry. Jeden z dwóch gatunków z rodzaju Rupicapra (drugi to kozica pirenejska, występująca w Pirenejach, Apeninach i Górach Kantabryjskich).

Podstawowe wiadomości[edytuj | edytuj kod]

  • długość ciała 120–135 cm
  • wysokość w kłębie do 90 cm
  • masa ciała 34–62 kg[3]
  • ubarwienie brunatne, wzdłuż grzbietu ciemniejsza smuga
  • ciąża trwa 150–200 dni.

Dojrzałość płciową zwierzęta te osiągają w wieku około 20 miesięcy, ale rozmnażają się dopiero po osiągnięciu 3–4 lat. Żyją 18–25 lat. Młode rodzą się najczęściej wiosną (od końca kwietnia do połowy czerwca), kozice rodzą najczęściej jedno rzadko dwa młode. Zarówno samce jak i samice posiadają rogi zwane zwyczajowo hakami.

Struktura stada[edytuj | edytuj kod]

Kozice są zwierzętami stadnymi, żyją w niewielkich stadach zwanych kierdelami, które mają określona strukturę, na czele stoi zawsze doświadczona samica z młodym tzw. licówka, w skład kierdela wchodzą też inne samice z młodymi oraz tzw. roczniaki i dwulatki, samce żyją najczęściej samotnie lub tworzą grupy kawalerskie dołączając się do kierdli jesienią na czas godów.

Przystosowania morfologiczne do życia w górach[edytuj | edytuj kod]

Kozice mają odpowiednie przystosowania do życia w trudnym górskim terenie jak np. dłuższe tylne kończyny, które pozwalają im żerować na stromych zboczach, zwinniej wspinać się w górę stoku, oraz łatwiej przeskakiwać ze skały na skałę, utrudnia to wprawdzie schodzenie w dół, co kozice niwelują przez podkurczanie zadu.

Również budowa racic jest bardzo istotna. Kozice posiadają bardzo ruchome racice, co powoduje, że mają nie cztery, ale nawet osiem punktów oparcia, w skrajnych sytuacjach za punkt oparcia mogą służyć ostro zakończone raciczki znajdujące się wyżej racic i na płaskim podłożu nie dotykają one ziemi. Na krawędzi każdej racicy znajduje się rogowy kant, który latem ściera się odsłaniając lepką jak guma podeszwę.

Zagrożenia naturalne[edytuj | edytuj kod]

Największym zagrożeniem dla dorosłych kozic jest ryś; wilk poluje na nie w okresach migracji kierdeli do piętra lasu. Niedźwiedź brunatny żywi się raczej padliną kozic. Dla koźląt niebezpieczne są lisy. Orzeł przedni poluje na koźlęta, ale zdarza mu się atakować również osobniki dorosłe. Bardzo groźne dla kozic są lawiny, zwłaszcza śnieżne - bywają zimy, kiedy w Alpach ginie w ten sposób do 12% pogłowia. Kozice giną również wskutek upadków ze skał. Mają one miejsce głównie wówczas, gdy skały są oblodzone.

Kozice cierpią także na różne choroby, które mogą powodować wśród nich ogromne straty. W Alpach Austriackich w czasie epidemii parchu padło w latach 1913–20 aż 80% kozic, a w niektórych rejonach jeszcze więcej. Choroba ta nie występuje u kozic tatrzańskich. Niebezpieczne są też robaczyce, których u kozic stwierdzono kilkanaście gatunków. Rzadko spotykaną w Tatrach chorobą jest kozia ślepota. Dotknięte nią zwierzęta tracą wzrok i schodzą do piętra lasu lub spadają w przepaść.[4]

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Przez stulecia odławiana ze względu na delikatną, jedwabistą skórę (giemza – stąd francuska nazwa zwierzęcia chamois). Jako gatunek kozica północna jest gatunkiem niższego ryzyka (według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody IUCN), z tym, że niektóre podgatunki są zagrożone, lub znajdują się wręcz na skraju wymarcia. Kozica alpejska (ok. 380000 sztuk) jest podgatunkiem niezagrożonym, kozica karpacka (R. r. carpatica, 9000 sztuk) również, kozica bałkańska (R. r. balcanica ok. 17000 sztuk) jest taksonem niezagrożonym, ale jej liczebność spada, kozica kaukaska (R.r. caucasica, poniżej 15000 sztuk) jest taksonem zagrożonym, trudna jest do oszacowania dokładna liczebność z powodu ciągłych wojen w regionie Kaukazu, podobnie trudna do oszacowania jest liczebność kozicy anatolijskiej zamieszkującej góry północno-wschodniej Turcji (R. r. asiatica), nie jest prowadzona żadna inwentaryzacja tej populacji. Najbardziej zagrożonymi taksonami kozicy jest: kozica tatrzańska i kozica kartuska (R. r. cartusiana). W przypadku tej drugiej, zamieszkującej w ilości ok. 150 szt. Masyw Chartreuse w okolicy Grenoble na przedgórzu Alp sytuację pogarsza fakt, że na terenie występowania tego taksonu nie są prowadzone żadne działania ochronne mające na celu zachowanie tej populacji.

Uwaga dotycząca nazwy[edytuj | edytuj kod]

W monografii "Kozica tatrzańska" (wyd. TPN, Zakopane 2007), gatunek Rupicapra rupicapra jest określany polską nazwą kozica północna, w odróżnieniu od kozicy południowej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rupicapra rupicapra w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Rupicapra rupicapra. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Adam Nadachowski: Kozica. W: Encyklopedia biologiczna. T. V. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 1998, s. 368. ISBN 8385909435.
  4. 4,0 4,1 Wojciech Gąsienica-Byrcyn: Kozica - żywy symbol Tatr. Wrocław: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 28-31. ISBN 8303017624.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kozica tatrzańska, wyd. TPN, Zakopane 2007