Amfoteryczność
Amfoteryczność – zdolność związku chemicznego do reakcji z kwasami i zarazem zasadami. Inaczej, jest to zdolność związków chemicznych do bycia w jednych reakcjach kwasami a w innych zasadami. Związki wykazujące amfoteryczność nazywa się czasami amfolitami.
Niemal każdy związek chemiczny jest w jakimś stopniu amfoteryczny. Ze związków nieorganicznych największą amfoteryczność przejawiają połączenia pierwiastków ze środkowych grup układu okresowego. Jest to typowe zachowanie dla wodorotlenków metali o średniej elektroujemności, np. glinu i cynku oraz półmetali, np. arsenu i antymonu. Skłonność pierwiastków do tworzenia związków amfoterycznych jest związana ze zdolnością tworzenia przez jego związki w roztworze wodnym zarówno kationów jak i anionów.
Np. jon glinu Al3+ w silnie kwaśnych roztworach tworzy sole, np. AlCl3 (przy nadmiarze chlorków tworzy kompleksy), w środowisku słabo kwaśnym i obojętnym strąca się słabo rozpuszczalny wodorotlenek Al(OH)3, który w alkalicznym środowisku roztwarza się z wytworzeniem jonów glinianowych, np. [Al(OH)4]−.
W przypadku związków pierwiastków o skłonnościach amfoterycznych, a występujących na kilku stopniach utlenienia, kwasowość takich związków rośnie wraz ze stopniem utlenienia:
- tlenki arsenu(III) i antymonu(III) roztwarzają się w silnie kwaśnym środowisku z wytworzeniem kationów Me3+, w alkalicznym środowisku tworzą się jony arsenianowe i antymonianowe o ogólnym wzorze MeO3−3 lub MeO−2 – aniony reszt kwasu arsenowego(III) i antymonowego(III). W przypadku arsenu(V) i antymonu(V) ich związki mają właściwości znacznie bardziej kwasowe – ich wolne kationy Me5+ w roztworze praktycznie nie występują – hydrolizują z utworzeniem jonów arsenianowych(V) i antymonianowych (V), czyli anionów odpowiednich kwasów tlenowych, MeO3−4 i MeO−3 podobnych do reszt kwasu fosforowego.
- jony manganu na różnych stopniach utlenienia:
- Mn(II) i Mn(III) występują praktycznie tylko jako kationy
- Mn(IV) w silnie kwaśnym środowisku może być obecny jako kation (szybko hydrolizuje), tworzy manganiany(IV) MnO2−3
- Mn(VI) i Mn(VII) nie występują jako wolne kationy, ale tworzą odpowiednie aniony tlenowe, manganiany MnO2−4 i nadmanganiany MnO−4 (np. nadmanganian potasu, KMnO4).
