Arda (Śródziemie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Arda (qya. Region, Królestwo) – przedstawienie Ziemi ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Jest to miejsce, w którym toczy się większość akcji utworów Tolkiena dotyczących Śródziemia.

Historia tworzenia Ardy[edytuj | edytuj kod]

Została powołana do istnienia jako miejsce życia Dzieci Ilúvatara (czyli ludzi i elfów). Pierwotnie w planach jej stworzenia Ainurowie przewidywali, że będzie symetryczna, pozbawiona skrajności i zła, o którego istnieniu nie wiedzieli. Jednak niedługo po tym, jak zstąpili na nią, w wyniku działalności Melkora i jego walk z Valarami, została poważnie i nieodwracalnie skażona.

W swoim ostatecznym kształcie Arda była okrągła i płaska. Otaczało ją i unosiło na swej powierzchni Morze Zewnętrzne, którego najdalsze granice wyznaczało pasmo Ścian Nocy[1].

Information icon.svg Osobny artykuł: Kosmologia Śródziemia#Arda.

Geografia Ardy[edytuj | edytuj kod]

Lądy[edytuj | edytuj kod]

Kontynenty[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie na Ardzie leżały przynajmniej dwa wielkie kontynenty: Śródziemie (zajmujące środkową część Ardy) oraz Aman (na zachodzie). W późniejszych czasach na południu miał się znajdować Hyarmenor (qya. Kraj Południowy). Od Śródziemia oddzielały go Wewnętrzne Morza, powstałe z Morza Ringil na skutek Bitwy Potęg.

Na wschód od Śródziemia miał leżeć całkowicie bezludny kontynent zwany Rómenor (qya. Kraj Wschodni) lub Ziemia Słońca. Znajdował się tam łańcuch górski zwany Ścianami Słońca, którego najwyższym szczytem był Calormë. Po Przemianie Świata Rómenor mógł zostać zniszczony lub usunięty z Ardy. Nazwa tej ziemi nie pojawia się w twórczości Tolkiena, lecz została nadana później.

Ostatnie dwa kontynenty zostały odkryte przez Númenorejczyków.[potrzebne źródło].

Wyspy[edytuj | edytuj kod]

Balar[edytuj | edytuj kod]

Była to największa wyspa Śródziemia, położona w zatoce o tej samej nazwie. Powstała poprzez oderwanie wschodniego krańca Tol Eressëi podczas transportu Eldarów do Amanu. Jej płytkie wody obfitowały w perły. Była często odwiedzana przez Ossego.

W 474 roku Pierwszej Ery, po Nirnaeth Arnoediad (która rozegrała się w 473 roku) i zniszczeniu Szarych Przystani zamieszkali tam Círdan i Gil-galad. Wyruszały stamtąd wyprawy mające na celu dotarcie do Amanu, lecz były one nieudane.

Wyspa została całkowicie zniszczona (zatopiona) podczas Wojny Gniewu (ok. 600 roku Pierwszej Ery). Jej nazwa pochodzi z sindarinu[2].

Númenor[edytuj | edytuj kod]

Wyspa ta zwana była także Elenna (qya. do gwiazd). Wydźwignięto ją z dna morza na początku Drugiej Ery, znajdowała się bliżej Amanu.

Information icon.svg Osobny artykuł: Númenor.
Tol Eressëa[edytuj | edytuj kod]

Została stworzona przez Ulma w celu przewiezienia Eldarów ze Śródziemia do Amanu. Wtedy to jej część, zbyt mocno zaryta w dnie Zatoki Balar, oderwała się tworząc wyspę Balar. Tol Eressëę nazywano Samotną Wyspą.

Pochodzą z niej mallorny. Zamieszkana była przez Telerich, zanim osiedlili się w Alqualondë. Z końcem Pierwszej Ery zamieszkali tam inni Eldarowie, którzy powrócili ze Śródziemia.

Elfowie z Tol Eressëi utrzymywali przez wiele wieków kontakty z Númenorejczykami. To im zawdzięczali owi ludzie siedem palantírów i Białe Drzewo Númenoru, które wyrosło z nasienia Celeborna. Główny palantír pozostał jednak w stolicy wyspy – Avallónë. Elfowie przestali odwiedzać Númenor w wyniku przeciwstawienia się woli Valarów przez zamieszkujących go ludzi.

Jej głównym miastem i zarazem portem było Avallónë (qya. Blisko Valinoru), zbudowane na początku Drugiej Ery. Stała w nim wysoka, biała wieża[3].

W najwcześniejszych wersjach opowieści Tolkiena wyspa została odwiedzona przez Ælfwine'a (lub Eriola), Anglika żyjącego w średniowieczu[4]. Aman wraz z Tol Eressëą nazywa się także Nieśmiertelnymi Krajami (lub Krainami) i (Najdalszym) Zachodem[5].

Zaczarowane Wyspy[edytuj | edytuj kod]

Były to wyspy na Morzach Cienia wydźwignięte po zatruciu Dwóch Drzew. Tak, jak Pelóri miały chronić Aman przed atakiem Morgotha. Każdy, kto na nich wylądował, natychmiast zasypiał[6].

Wody[edytuj | edytuj kod]

Morza i oceany[edytuj | edytuj kod]

Belegaer[edytuj | edytuj kod]

Było to wielkie morze rozdzielające kontynenty Śródziemia i Amanu. Od północy ograniczała je cieśnina Helcaraxë, zaś jego południowe krańce nie były zbadane. Nazywane było także Wielkim Morzem Zachodu, Morzem Zachodnim lub Wielką Wodą. Jego nazwa w sindarinie znaczy Wielkie Morze[7].

Morza Cienia[edytuj | edytuj kod]

Stanowiły część Belegaeru najbliższą wybrzeżom Amanu. Początkowo, za Lat Drzew, były zaciemnione naturalnie, dlatego, że światło Drzew nie dochodziło do nich. Potem Valarowie rozszerzyli ich obszar, zesłali na nie mgły mylące wzrok i ciemności powodujące znużenie. Ich rolą było zapobieżenie ewentualnemu atakowi Morgotha na Aman[8].

Balar[edytuj | edytuj kod]

Była to wielka zatoka na południe od Ujścia Sirionu, powstała w czasie Bitwy Potęg. W niej położona była wyspa o tej samej nazwie[2].

Helcaraxë[edytuj | edytuj kod]

Była to mroźna i skuta lodem cieśnina między Amanem a Śródziemiem, jedyne miejsce, gdzie te kontynenty zbliżały się do siebie. Stanowiła granicę między Belegaerem a oceanem okrężnym, Ekkaia. W tym miejscu odległość między kontynentami była na tyle mała, że łuna pożaru gorejącego na jednym brzegu mogła zostać dostrzeżona na drugim.

Przez cieśninę po raz pierwszy przeprawili się Morgoth i Ungolianta uciekając z Amanu po zniszczeniu Dwóch Drzew Valinoru. Ponownie użyli tej drogi elfowie pod przywództwem Fingolfina w pościgu za Morgothem, gdy Fëanor spalił na wybrzeżu Śródziemia okręty mogące posłużyć do przeprawy brata. Ta ostatnia wędrówka została okupiona życiem wielu Ñoldorów (m.in. Elenwë, żony Turgona).

Nazwa cieśniny pochodzi z quenyi i znaczy Lodowe Kły. Zwano ją także Cieśniną Lodowej Kry[9].

Kształt Ardy po Przemianie Świata[edytuj | edytuj kod]

Po Przemianie Świata, kiedy Ilúvatar przeniósł Nieśmiertelne Krainy (Aman i Tol Eressëę) w wymiar niedostępny dla ludzi, w ich miejscu pojawiły się nowe kontynenty, a Arda stała się kulą. Podobno gdy nastanie Koniec Dni będzie znów płaska, zgodnie z pierwotnym zamiarem Eru.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Robert Foster: Encyklopedia Śródziemia. Warszawa: Amber, 2002, s. 26–27. ISBN 83-241-0200-0.
  2. 2,0 2,1 Fobert Foster, op.cit. s. 36.
  3. Fobert Foster, op.cit. s. 32.
  4. J. R. R. Tolkien: Księga zaginionych opowieści. T. 3. Warszawa: Amber, 1998, s. 85–159. ISBN 83-7169-741-4.
  5. Fobert Foster, op.cit. s. 266.
  6. Fobert Foster, op.cit. s. 305.
  7. Fobert Foster, op.cit. s. 39.
  8. Fobert Foster, op.cit. s. 188.
  9. Fobert Foster, op.cit. s. 137.