Lista zwierząt Śródziemia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Jest to artykuł o charakterze zbiorczym, przedstawiający listę zwierząt występujących w stworzonej przez J. R. R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Hasła przedstawione są w kolejności alfabetycznej według gatunków i imion.

Gatunki[edytuj | edytuj kod]

Mearasy[edytuj | edytuj kod]

Konie te występowały pod koniec Trzeciej Ery w Rohanie, były potomstwem Felarófa. Miały pochodzić ze stadnin Oromego w Amanie. Odznaczały się wyjątkowym wzrostem, siłą, inteligencją i pięknem. Ich maść była siwa lub biała.

Jeździć na nich mogli tylko królowie Rohanu lub ich synowie. Jedynym wyjątkiem był Cienistogrzywy, wierzchowiec Gandalfa.

Ich nazwa pochodzi z języka rohirrickiego[1].

Mûmakile[edytuj | edytuj kod]

Wyobrażenie mûmaka

Były podobne do słoni, żyły w Haradzie i były używane przez Haradrimów w czasie bitew. Miały ciosy (zw.kłami), których używały do zabijania przeciwników, a na ich grzbietach w wieżach bojowych siadali łucznicy. Podczas Wojny o Pierścień Haradrimowie wsparli Saurona mûmakilami w bitwie na Polach Pelennoru.

Oryginalnie ich nazwa, pochodząca z Westronu, sindarinu lub haradrimskiego, w liczbie mnogiej brzmi mûmakil, a w liczbie pojedynczej mûmak. Stosowali ją Strażnicy Ithilien. Hobbici nazywali mûmakile olifantami[2].

Zobacz też: słoń bojowy

Orły[edytuj | edytuj kod]

Były to największe ptaki Śródziemia, rozumne orły – słudzy Manwëgo. Stanowiły widomy symbol potęgi Valarów.

W Pierwszej Erze orły pod wodzą Thorondora zagnieździły się w Crissaegrimie, wśród gór Echoriath. Chroniły przed szpiegami Morgotha Gondolin i ocaliły zbiegłych z jego upadku (m.in. Tuora i Idril). Uczestniczyły w Wojnie Gniewu walcząc ze smokami.

W Drugiej Erze miały gniazda na szczycie Meneltarmy. Nadleciały z Amanu nad Númenor, gdy armia Ar-Pharazôna szykowała się do złamania Zakazu Valarów. Miało być to ostrzeżeniem przed zagładą wyspy.

Pod koniec Trzeciej Ery, gdy dowodził nimi Gwaihir, zamieszkiwały Góry Mgliste. Pojawiały się podczas Bitwy Pięciu Armii, Bitwy pod Morannonem, pomagały Bilbo Bagginsowi w ucieczce przed goblinami z Gór Mglistych oraz Gandalfowi Szaremu podczas konfliktu z Sarumanem Białym w Isengardzie. Po zniszczeniu Jedynego Pierścienia uratowały również Froda i Sama ze zbocza Orodruiny.

Po raz ostatni miały pojawić się podczas końca świata, kiedy rozegra się Ostatnia Bitwa. Ich sindarińska nazwa to therein[3].

Skrzydlate bestie[edytuj | edytuj kod]

W Trzeciej Erze były hodowane przez Saurona, który oddał je Nazgûlom jako latające wierzchowce. Bestie te były potężnych rozmiarów – zapewne porównywalnych z wielkością orłów. Ich skóra była naga, a skrzydła skórzaste. Nie wiadomo nic o ich pochodzeniu, możliwe jednak, że pochodziły od potworów Morgotha z I Ery[4].

Smoki[edytuj | edytuj kod]

Zostały opisane jako jedna z najpotężniejszych ras sług Morgotha. Dzieliły się na Urulokich (ogniste bezskrzydłe), ogniste skrzydlate i zimne smoki, bezskrzydłe, które nie zionęły ogniem. Tolkien opisuje głównie smoki ogniste. Pochodziły z północy Śródziemia. Były ogromne, pokryte łuską, która twardniała wraz z wiekiem, długowieczne i żądne skarbów. Mogły omamić każdego, kto patrzył im w oczy, a ich mowa była przebiegła i zwodnicza. Zwane także Wielkimi Gadami.

Zostały prawdopodobnie wyhodowane po raz pierwszy przez Morgotha po jego powrocie do Angbandu z Silmarilami. Nie wiadomo, jak Morgoth tego dokonał, lecz na podstawie ich natury – długowieczności, potęgi i inteligencji, przypuszcza się, że były one Majarami. Niewykluczone jednak, że nie dotyczy to wszystkich stworzeń tego rodzaju.

Pierwszym Urolokim był Glaurung, żyjący w Pierwszej Erze. Gdy jako młody smok ujawnił się po raz pierwszy, zniszczył krainy Hithlum i Dorthonion. Poczynił spore zniszczenia, wraz ze swym potomstwem, w bitwach Dagor Bragollach i Nirnaeth Arnoediad. Przyczynił się do zniszczenia tajemnej twierdzy elfów, Nargothrondu. Został zabity przez człowieka, Túrina Turambara.

Innym znanym z imienia smokiem był Ankalagon Czarny. Był pierwszym ze skrzydlatych smoków ognistych i najpotężniejszym ze wszystkich. W czasie Wojny Gniewu, u schyłku Pierwszej Ery, Ankalagon wraz z innymi smokami próbował obronić królestwo Morgotha przed armią Valarów. Jednak Eärendil wezwał wszystkie ptaki świata do bitwy i sam zastrzelił Ankalagona z łuku. Pozostałe smoki zostały zabite, jedynie kilku z nich udało się przeżyć. Zbiegły na północne pustkowia, za Ered Mithrin.

Skrzydlate smoki ziejące ogniem pojawiły się po raz pierwszy podczas Wojny Gniewu. Nie ma o nich wzmianek aż do Trzeciej Ery, kiedy w Ered Mithrin pojawił się smok Scatha, który napadał na krasnoludów oraz Éothedów. Został zabity przez króla Rohirrimów, Frama, który zagarnął skarby smoka, zrabowane wcześniej krasnoludom. Wywołało to spór pomiędzy nim a rodem Durina.

Smoki, w większości zimne, powróciły do obfitujących w złoto gór. Największym latającym smokiem Trzeciej Ery i ostatnim znanym z imienia był Smaug, który zajął Erebor w 2770 roku, a został zabity w 2941 roku przez Barda Łucznika z Dal[5].

Information icon.svg Osobny artykuł: smok.

Wargowie[edytuj | edytuj kod]

Były to inteligentne wilki odmienione przez zło, posiadające zdolność mowy. Zwani wilkami (w Hobbicie) lub wilkołakami (w Silmarillionie). Pochodzili z Rhovanionu, ich biała rasa żyła na północy Śródziemia. Występowali samodzielnie lub byli ujeżdżani przez orków – wilczych jeźdźców (także jeźdźców wargów). Wiadomo, że bali się ognia.

Przybyli do Eriadoru przed zakończeniem Czujnego Pokoju, najeżdżając jego ziemie w sposób podjazdowy. Podczas jednej z wypraw w 2327 roku Trzeciej Ery zabili Aragorna I, Wodza Dunedainów.

Podczas Srogiej Zimy w 2911 roku biali wargowie przekroczyli zamarzniętą Brandywinę i weszli do Shire'u.

W 2941 roku wargowie połączyli siły z goblinami i zaplanowali atak na Leśnych Ludzi, mieszkających w pobliżu Mrocznej Puszczy. Zostali jednak odparci przez Kompanię Thorina. Następnie przyłączyli się do goblinów z Góry Gundabad i ponieśli klęskę w Bitwie Pięciu Armii, po której nie napadali już terenów położonych na wschód od Mrocznej Puszczy.

W styczniu 3019 grupa istot podobnych do wargów, działająca samodzielnie bądź z polecenia Saurona lub Sarumana, przeszła na zachodni brzeg Gór Mglistych i 13 stycznia[6] zaatakowała Drużynę Pierścienia. Została odparta, lecz następnego ranka ich padlin nie było: przypuszcza się, że nie były to prawdziwe, materialne wilki.

Saruman hodował wargów i użył ich podczas Wojny o Pierścień: uczestniczyli oni w pierwszej i drugiej bitwie u brodów na Isenie, podczas której doprowadzili do odłączenia się sił Elfhelma i Grimbolda. Następnie skierowali się na Helmowy Jar, gdzie ponieśli klęskę w Bitwie o Rogaty Gród w nocy z 3 na 4 marca 3019 roku.

Podczas Wojny o Pierścień wargowie polowali na zewnątrz murów Bree[7].

Opisy indywidualne[edytuj | edytuj kod]

Arod[edytuj | edytuj kod]

Żył w Trzeciej Erze. Był to koń z Rohanu podarowany Legolasowi przez Éomera po tym, jak jego poprzedni jeździec zginął w bitwie z orkami. Od tego czasu Arod nosił dwóch jeźdźców, Legolasa i Gimliego, który początkowo nie był przekonany co do słuszności podróżowania na koniu. Arod wiernie służył nowym panom podczas Wojny o Pierścień – niósł ich przez pola Rohanu i Ścieżkę Umarłych. Prawdopodobnie służył im także podczas Bitwy na Polach Pellenoru.

Jego imię w języku rohirrickim znaczy szybki[8].

Carc[edytuj | edytuj kod]

Był krukiem zaprzyjaźnionym z krasnoludami z Ereboru i ojcem wodza kruków, Roaka. Żył ok. 2770 roku Trzeciej Ery. Pojawia się w Hobbicie[9].

Carcharoth[edytuj | edytuj kod]

Żył w Pierwszej Erze. Był wilkiem wyhodowanym przez Morgotha, także przez niego własnoręcznie żywiony surowym mięsem, stał się największym i najgroźniejszym z wilków na Ardzie. Czuwał bezustannie przy Bramach Angbandu.

Podczas wyprawy Berena i Lúthien po Silmarile odgryzł Berenowi rękę u wrót Angbandu, połykając klejnot. Palący go od wewnątrz Silmaril dawał mu jeszcze większą moc, dzięki której zabijał z furią ludzi i elfów napotkanych w Dorthonionie i Doriath.

Został zabity w 468 roku[10] Pierwszej Ery przez wilczura Valarów, Huana w Doriath.

Jego imię tłumaczono jako Anfauglir i Czerwona Paszcza[11].

Cienistogrzywy[edytuj | edytuj kod]

Żył w czasach Wojny o Pierścień. Był to najwspanialszy i najszybszy koń Rohanu w okresie Wojny o Pierścień, jeden z mearasów. Rozumiał mowę (przynajmniej Westron). Podczas Wojny o Pierścień służył Gandalfowi za wierzchowca, nosił go bez użycia uzdy i siodła. Cienistogrzywy miał siwą maść: w dzień lśnił srebrzyście, w nocy zaś zlewał się z mrokiem[12].

W filmie Władca Pierścieni Petera Jacksona zagrały go dwa konie rasy andaluzyjskiej, Domero i Blanco[potrzebne źródło].

Draugluin[edytuj | edytuj kod]

Olbrzymi wilkołak, protoplasta całej wilczej armii Morgotha. W czasie Wojny o Klejnoty służył Sauronowi na Tol-in-Gaurhoth, gdzie też został zabity przez Huana[13].

Drozd[edytuj | edytuj kod]

Nieznany z imienia stary drozd pojawiający się w Hobbicie. Pochodził ze starożytnego rodu przyjaźniącego się z ludźmi z Dale i krasnoludami. Usłyszał od Bilba informację o słabym punkcie w pancerzu Smauga, dzięki czemu pomógł później Bardowi w zabiciu potwora.

Felaróf[edytuj | edytuj kod]

Był inteligentnym i długo żyjącym koniem, pierwszym z mearasów. Żył w XXVI wieku Trzeciej Ery. Rozumiał ludzką mowę (przynajmniej język rohirricki). Miał siwą maść. Należał do władcy Éothéodów, Léoda, który złowił go na stepie i sprowadził do siebie. Źrebiec wyrósł na silnego, dumnego i pięknego konia. Nikt jednak nie mógł go okiełznać. Gdy Léod ośmielił się go dosiąść, rumak poniósł jeźdźca i zrzucił daleko w polu. Léod uderzył głową o kamień i zmarł. Syn Léoda, Eorl, przysiągł, że pomści ojca. Długo szukał konia w stepie, a gdy go wreszcie znalazł, zrezygnował z zabijania zwierzęcia, nadał mu imię Felaróf i dosiadł konia. Felaróf nie sprzeciwił się mu i zaniósł go do domu, bez wędzidła i uzdy. Zawsze potem Eorl tak na nim jeździł.

Felaróf zaniósł Eorla do bitwy na polach Celebrantu w 2510 roku. Zmarł 35 lat później; możliwe, że zginął razem ze swoim panem w bitwie na Płaskowyżu[14].

Jego imię w języku rohirrickim znaczy bardzo dzielny, bardzo mocny[15].

Gwaihir[edytuj | edytuj kod]

Był władcą Orłów pod koniec Trzeciej Ery. Pojawia się tak we Władcy Pierścieni, jak i – choć nie wymieniony z imienia – w Hobbicie.

Żyjący wraz ze swymi poddanymi w północnej części Gór Mglistych Gwaihir – potomek Thorondora – miał bystry wzrok i był najszybszym spośród Wielkich Orłów Śródziemia swoich czasów. Wystarczająco potężny, by przewieźć na swym grzbiecie człowieka był, tak jak i reszta Orłów, istotą rozumną, zdolną do mowy.

Przyjaźnił się z Gandalfem od czasu, gdy ten uleczył jego zatrutą ranę. W 2941 roku TE uratował Gandalfa i kompanię Thorina przed orkami. Poprowadził też orły do Bitwy Pięciu Armii, w jakiś czas po której został Królem Wszystkich Ptaków. Wiosną 3018 roku TE Gandalf poprosił Radagasta, by przyjazne mu ptaki szpiegowały ruchy Saurona, służąc jako zwiadowcy i posłańcy. Gdy doszła ich wieść o ucieczce Golluma z elfiej niewoli w Mrocznej Puszczy, Gwaihir zaniósł ją – na prośbę Radagasta – do Isengardu. Tam wypatrzył Gandalfa, uwięzionego przez Sarumana na szczycie Orthanku, i zabrał go do Rohanu. W 3019 roku TE poszukiwał czarodzieja na prośbę Galadrieli – odnalazł go na szczycie Celebdilu, wyczerpanego po zwycięskiej walce z Balrogiem, i poleciał z nim do Lothlórien. Obserwował też dolinę Anduiny, dostarczając informacji o losach Drużyny Pierścienia. Wziął wreszcie udział w bitwie pod Morannonem, po której uratował Froda i Sama ze stoków Orodruiny.

Jego imię znaczy w sindarinie Pan Wiatrów[16].

W ekranizacji Petera Jacksona wielki orzeł pojawia się, aczkolwiek nie wymieniony z imienia, po dwakroć. W pierwszej części trylogii wezwany przez Gandalfa pomaga mu – unosząc na swym grzbiecie – w ucieczce ze szczytu Orthanku. Z kolei w końcówce Powrotu Króla Orły dołączają do sztandarów Zachodu w bitwie pod Morannonem, odpędzając Upiory Pierścienia dosiadające skrzydlatych bestii. Po zwycięstwie, zgodnie z książkowym pierwowzorem, Gwaihir z dwoma towarzyszami (jednym z nich był jego brat Landroval, drugim Meneldor) odnajdują niziołków i lecą z nimi do Minas Tirith.

Huan[edytuj | edytuj kod]

Żył w Pierwszej Erze, zginął w 468 roku[10]. Był wielkim wilczarzem, jednym z myśliwskich psów Valara Oromego, który ofiarował go księciu Ñoldorów Celegormowi. Gdy Ñoldorowie pod wodzą Fëanora zbuntowali się, Huan podążył wraz ze swoim panem do Śródziemia.

Huan dostał od Valarów specjalny dar, który pozwalał mu trzy razy w życiu przemówić. Przepowiednia głosiła również, że zabić może go jedynie największy wilk, jaki kiedykolwiek istniał.

Gdy Celegorm i jego brat Curufin schwytali Lúthien, Huan przemówił po raz pierwszy i pomógł jej uciec, po czym poszedł wraz z nią do Tol-in-Gaurhoth, gdzie więziony był jej ukochany, Beren. Tam zabił on wszystkie wilkołaki Saurona i pokonał jego samego, również w postaci wielkiego wilka. Huan wrócił do swego pana, podczas gdy Lúthien i Beren udali się do Doriath. Po drodze napotkali jednak Celegorma i Curufina, wygnanych przez Orodretha z Nargothrondu. Gdy Curufin próbował zabić Lúthien, Huan zwrócił się przeciwko swemu panu.

Wtedy przemówił po raz drugi, mówiąc Berenowi i Lúthien, w jaki sposób mogą niepostrzeżenie dostać się do fortecy Morgotha, Angbandu, by zabrać mu Silmaril. Gdy udało im się skraść Melkorowi klejnot, rękę z Silmarilem odgryzł Berenowi wilczur Carcharoth. Huan i Beren zdołali w końcu go zabić, lecz wilczarz został śmiertelnie ranny. Przemawiając po raz ostatni, pożegnał się z Berenem[17].

Huan miał cechy nieprzynależne zwierzętom: rozumiał mowę (przynajmniej sindarin, możliwe, że także quenyę), jego węch i wzrok były niezawodne, był odporny na czary i nie sypiał[18].

Landroval[edytuj | edytuj kod]

Landroval żył w Trzeciej Erze był orłem z Gór Mglistych, bratem Gwaihira. Pojawia się jedynie w Powrocie Króla, gdzie opisany jest jako jeden z najwspanialszych z orłów północy, szlachetnych potomków starego Thorondora[19]. Wraz z bratem poprowadził swych pobratymców na pomoc siłom Zachodu walczącym w bitwie pod Morannonem. Po jej zakończeniu był jednym z trzech orłów, które uratowały Froda Bagginsa i Samwise'a Gamgee ze stoków Góry Przeznaczenia[20].

W ekranizacji Petera Jacksona Landroval – jak można domniemywać – pojawia się także jedynie w Powrocie Króla, co pozostaje w zgodzie z książkowym pierwowzorem. W żadnym miejscu nie pada jednak jego imię.

Meneldor[edytuj | edytuj kod]

Był jednym z orłów zamieszkujących w Trzeciej Erze Góry Mgliste. Jak Landroval, pojawia się jedynie na kartach Powrotu Króla. Jako młody i chyży[21] wybrany został przez Gwaihira, aby wraz z nim i Landrovalem podjął próbę odnalezienia Froda i Sama na stokach Góry Przeznaczenia[22].

Jego udział w ekranizacji Petera Jacksona jest identyczny, co Landrovala, nigdy też nie pada jego imię.

Nahar[edytuj | edytuj kod]

Był to wierzchowiec Oromego, prawdopodobnie o postaci konia. Miał siwą maść. Pojawia się na kartach Silmarillionu. Według Roberta Fostera mógł być przodkiem mearasów[23].

Roak[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 2788 roku Trzeciej Ery. Pojawia się w Hobbicie jako wódz wielkich kruków z Ereboru. Był synem Carca, zaprzyjaźnionym z krasnoludami. W 2941 roku był doradcą i posłańcem Thorina Dębowej Tarczy, powiadomił go o śmierci Smauga i wysłał kruki, by sprowadziły krasnoludów z Plemienia Durina do Ereboru. Jego imię zapisuje się także Roäc[24].

Szeloba[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Szeloba.

Był to olbrzymi pająk pożerający wszystkie żywe istoty, które weszły do jej jaskini. Na wskroś przesiąknięta złem, nie była jednak sługą Saurona.

Thorondor[edytuj | edytuj kod]

Był Królem Orłów i Królem Wszystkich Ptaków, największym z ptaków żyjących kiedykolwiek na obszarach Ardy (żył w Pierwszej Erze). Został opisany w Silmarillionie. Rozpiętość jego skrzydeł wynosiła 180 stóp. Wielokrotnie wspomagał Ñoldorów, m.in. pomógł Fingonowi uwolnić Maedhrosa ze ściany Thangorodrimu, ranił Morgotha ratując ciało Fingolfina przed zbezczeszczeniem. Wraz z Orłami Manwego wziął udział w Wojnie Gniewu.

Gnieździł się razem ze swymi poddanymi na iglicach Crissaegrimu w górach Echoriath, a podobno kiedyś nawet na Thangorodrimie. Był długowieczny lub nieśmiertelny. Gdy Beleriand uległ zatopieniu, najprawdopodobniej odleciał na Najdalszy Zachód.

Jego imię w sindarinie znaczy dosłownie orzeł-wysoki. Quenejską formą jego imienia było Sorontar[25].

Thuringwethil[edytuj | edytuj kod]

Żyła w Pierwszej Erze, jest opisana w Silmarillionie jako wampirzyca (→ warg), posłanniczka Saurona w Tol-in-Gaurhoth. Prawdopodobnie pochodziła z Majarów. Przyjęła postać ogromnej nietoperzycy, której skrzydła były zakończone żelaznymi szponami. Lúthien, przebrana w jej skórę, przedostała się wraz z Berenem do Angbandu.

Jej imię w sindarinie znaczy kobieta tajemnego cienia[26].

Ungolianta[edytuj | edytuj kod]

Była prawdopodobnie Majarem w służbie Melkora, lecz na Ardzie działała niezależnie. Po upadku Utumno ukryła się w Avatharze pod postacią ogromnej pajęczycy. Żywiła się światłem, jednak budując coraz ciaśniejszą pajęczynę zaczęła głodować.

Melkor namówił ją, by pomogła mu zniszczyć Drzewa Valinoru i pozbawić Aman ich światła. Gdy wysysała z nich soki i zatruła je, wyruszyła do Formenos, skąd Melkor zabrał Silmarile.

Przez cieśninę Helcaraxë przeszli do Lammoth w Śródziemiu, gdzie zażądała Silmarilów do pożarcia i odbyła z nim walkę o klejnoty. Przegnana przez Balrogów osiedliła się w Ered Gorgoroth. Tam spłodziła liczne potomstwo, do którego należała m.in. Szeloba. Zakończyła swój żywot prawdopodobnie pożerając siebie samą[27].

Przypisy

  1. Robert Foster: Encyklopedia Śródziemia. Warszawa: Amber, 2002, s. 179. ISBN 83-241-0200-0.
  2. Robert Foster, op. cit., s. 207.
  3. Robert Foster, op. cit., s. 210.
  4. T.A. Shippey, Tolkien - Pisarz stulecia
  5. Robert Foster, op. cit., s. 249.
  6. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni: Powrót Króla, s. 485.
  7. Robert Foster, op. cit., s. 288.
  8. Robert Foster, op. cit., s. 29.
  9. Robert Foster, op. cit., s. 62.
  10. 10,0 10,1 Według rachuby opracowanej przez Roberta Fostera na potrzeby jego Encyklopedii Śródziemia
  11. Robert Foster, op. cit., s. 62–63.
  12. Robert Foster, op. cit., s. 67.
  13. Robert Foster, op. cit., s.82
  14. J.R.R. Tolkien: Niedokończone opowieści. Radosław Kot (tłum.). Amber, 2002, s. 358. ISBN 83-7245-943-6.
  15. Robert Foster, op. cit., s. 109.
  16. Robert Foster, op. cit., s. 131.
  17. J.R.R. Tolkien: Silmarillion. Maria Skibniewska (tłum.). Warszawa: Amber, 2002, s. 206–222. ISBN 83-7245-882-0.
  18. Robert Foster, op. cit., s. 142–143
  19. J.R.R. Tolkien: Władca Pierścieni: Powrót Króla. Maria Skibniewska (tłum.). Warszawa: Muza SA, 2002, s. 282. ISBN 83-7319-172-0.
  20. Robert Foster, op. cit., s. 164.
  21. J.R.R. Tolkien, Władca Pierścieni: Powrót Króla, s. 284.
  22. Robert Foster, op. cit., s. 181.
  23. Robert Foster, op. cit., s. 190.
  24. Robert Foster, op. cit., s. 233.
  25. Robert Foster, op. cit., s. 264.
  26. Robert Foster, op. cit., s. 265.
  27. Robert Foster, op. cit., s. 280.