Argania żelazna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Argania żelazna
Arganier.JPG
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd wrzosowce
Rodzina sączyńcowate
Rodzaj argania
Gatunek argania żelazna
Nazwa systematyczna
Argania spinosa L.) Skeels
Bull. Bur. Pl. Industr. U.S.D.A. 227:28. 1911
Synonimy

Argania sideroxylon Roem. & Schult..
Sideroxylon spinosum L.[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Argania spinosa.jpg
Sawanna z drzewami arganowymi na północny wschód od Tarudant.
Owoce i nasiona

Argania żelazna, argania żelazodrzew, olejara żelazna, tłuścianka żelazna, drzewo arganowe (Argania spinosa (L.) Skeels) – gatunek drzewa z monotypowego rodzaju Argania z rodziny sączyńcowatych. Endemit występujący wyłącznie w regionie Sus w południowym Maroku, pomiędzy As-Sawirą, a Agadirem na terenach obejmujących 700-800 tys. hektarów. Ocenia się, że na terenie tym występuje około 21 milionów drzew arganowych, odgrywających ważną rolę w funkcjonowaniu tego środowiska. Notuje się jednak ciągły spadek ich liczby. Zdziczałe drzewa tego gatunku rosną także w południowej Hiszpanii[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój 
Drzewo jest cierniowe i osiąga wysokość 8-10 metrów. Pień arganii jest często poskręcany i sękaty, co pozwala kozom wspinać się na drzewa i zjadać ich liście oraz owoce.
Liście
Łopatkowatego kształtu są skupione w szczytowych partiach gałązek.
Kwiaty
Drobne, skupione w pęczkach w kątach liści. Kielich i korona kwiatu pięciokrotne, korona kubeczkowata. Jeden okółek 5 płodnych pręcików i okółek 5 prątniczków otacza pojedynczy słupek.
Owoce 
Jajowaty pestkowiec początkowo zielony, po dojrzeniu jasnożółty. Egzokarp jest gruby, kleisty i gorzki. Mezokarp i endokarp jest mięsisty i przesycony nieprzyjemnym w smaku sokiem mlecznym. Wewnątrz owocu znajdują się 2–3 złączone nasiona o bardzo twardych łupinach, tworzących jeden odpowiednik pestki o długości 2 cm[3][4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do podrodziny Sapotoideae, rodziny sączyńcowatych Sapotaceae, rzędu wrzosowców, grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Z nasion wytwarzany jest olej jadalny zawierający 80% nienasyconych kwasów tłuszczowych. Jest on wykorzystywany do gotowania, oświetlenia i wyrobu mydeł. Wytłoki z nasion służą jako dobra pasza dla wielbłądów, owiec, bydła i kóz. W wyniku fermentacji miąższu owoców uzyskiwany jest napój alkoholowy o nazwie mahia d'Argan.

Lekkie drewno służy do wyrobu mebli, w tym dekorowania skrzyń wyrabianych w Essaouirze. Jako opał uzyskiwany jest dobrej jakości węgiel drzewny. Jako paliwo wykorzystywane jest zarówno drewno, jak i łupiny nasion. Korzenie drzewa arganowego wrastają głęboko w poszukiwaniu wody, tym samym pomagają rozpulchniać ziemię i zapobiegają erozji.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-28].
  2. 2,0 2,1 Argania spinosa (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network – (GRIN). [dostęp 26 grudnia 2008].
  3. Argania spinosa (L.) Skeels (ang.). FAO. [dostęp 2013-09-04].
  4. Argania spinosa (ang.). worldagroforestry.org. [dostęp 2013-09-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.