Arsinoe II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Arsinoe II
ArsinoeII.jpg
władczyni Heraklei Pontyjskiej
Okres panowania od 284 p.n.e.
do 281 p.n.e.
królowa Egiptu
Okres panowania od 277 p.n.e.
do lipiec 270 p.n.e.
Żona Ptolemeusza II Filadelfa
Poprzedniczka Arsinoe I
Dane biograficzne
Dynastia Ptolemeusze
Urodzona ok. 316 p.n.e.
Zmarła lipiec 270 p.n.e.
Ojciec Ptolemeusz I Soter
Matka Berenike I
1. mąż Lizymach
2. mąż Ptolemeusz Keraunos
3. mąż Ptolemeusz II Filadelfos
Dzieci z Lizymachem:
Ptolemeusz Nios,
Lizymach,
Filip
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Tetradrachma Ptolemeusza II i Arsinoe II

Arsinoe II Filadelf (gr.: Άρσινόη Φιλάδελφος, Arsinόē Philádelphos) (ur. ok. 316, zm. lipiec 270 p.n.e.) – władczyni Heraklei Pontyjskiej w latach 284-281 p.n.e., królowa Egiptu od 277 p.n.e. do swej śmierci. Córka króla Egiptu Ptolemeusza I Sotera i królowej Bereniki I.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Małżeństwo z Lizymachem[edytuj | edytuj kod]

W r. 299 p.n.e. Arsinoe poślubiła króla Tracji Lizymacha, który pozostawił dla niej swą drugą żonę Amastris, władczynię Heraklei Pontyjskiej, z którą miał syna Aleksandra Arridajosa, przyszłego króla Macedonii. Amastris powróciła do Heraklei. Ok. r. 284 p.n.e. Ptolemeusz II Filadelfos, brat Arsinoe, poślubił Arsinoe I, córkę Lizymacha i jego pierwszej żony Nikaji. Arsinoe II urodziła mężowi Lizymachowi trzech synów: Ptolemeusza (zm. po 240 p.n.e., przyszłego króla Macedonii, Lizymacha (ur. ok. 297, zm. 281 p.n.e.) i Filipa (ur. ok. 294, zm. 281 p.n.e.).

Gdy Amastris, była żona męża, została podstępnie zabita przez jej dwóch synów Klearchosa II i Oksatresa, Lizymach postanowił ich za to ukarać. Udając przyjaźń, przyjechał do Heraklei, celem wyświadczenia im przysługi. Kłamiąc, że żywi do nich takie same uczucie jak do ich ojca, uśmiercił najpierw Klearcha II, potem Oksatresa. Po ich ukaraniu przejął opiekę nad miastem, zabrał bogactwa tyranów. Dał mieszkańcom możność wprowadzenia demokracji, po czym odjechał do swego królestwa. Po powrocie wychwalał byłą żonę Amastris, sławił Herakleję, częściowo chwalił Tios i miasto Amastris noszące imię założycielki. Te pochwały wzbudziły u żony Arsinoe II chęć zostania władczynią tych miast. Poprosiła męża, by ten dał jej te miasta. Lizymach dopiero z upływem czasu uległ, dając jej Herakleję Pontyjską we władanie. Arsinoe wprowadziła do miasta Heraklidesa z Kyme jako prefekta. Ten rządził miastem dobrze, lecz oskarżał wielu obywateli i dawał im kary. Arsinoe postanowiła oczernić, celem zapewnienia dzieciom tronu, Agatoklesa, syna Lizymacha i Nikaji i męża jej siostry przyrodniej Lizandry. Oskarżała go, że chce przejąć władzę po Lizymachu. Ten kazał zgładzić syna za pomocą trucizny, jednak bezskutecznie, bowiem syn wiedząc o tym zwymiotował ją. Potem kazał wtrącić syna do więzienia. Został tam zamordowany przez Ptolemeusza Keraunosa, przyrodniego brata Arsinoe, w r. 283/282 p.n.e. Gdy Lizymach zginął w bitwie pod Kuropedion ( r. 281 p.n.e.), mieszkańcy Heraklei Pontyjskiej pozbawili Arsinoe rządów nad miastem, zamykając w więzieniu jej prefekta Heraklidesa.

Małżeństwo z Ptolemeuszem Keraunosem[edytuj | edytuj kod]

W r. 281 p.n.e. Arsinoe po śmierci męża była zmuszona uciekać z dziećmi z Efezu do Macedonii, by schronić się w Kassandrei. Pod koniec roku zgodziła się poślubić Ptolemeusza Keraunosa, swego brata przyrodniego i króla Macedonii. Po uroczystościach weselnych zaprosiła go do Kasandrei, czym spowodowała śmierć dwóch swych młodszych synów Lizymacha i Filipa z rąk małżonka. Arsinoe ratując życie, uciekła na wyspę Samotrakę do świątyni Kabirów. Mąż zginął w wojnie z Celtami w r. 279 p.n.e.

Królowa Egiptu[edytuj | edytuj kod]

Tzw. Kamea Gonzaga z profilami Ptolemeusza II i Arsinoe II, Ermitaż (Rosja)

Ptolemeusz III, jedyny żyjący syn Arsinoe II i Lizymacha został ogłoszony królem Macedonii po Antypatrze II Etezjaszu tego samego roku. Zapewne został usunięty po śmierci wodza Sostenesa w r. 277 p.n.e. Wówczas Arsinoe prawdopodobnie postanowiła przybyć do rodzinnego domu razem z synem. Tam dążyła do ślubu z Ptolemeuszem II Filadelfem, rodzonym bratem i królem Egiptu. Doprowadziła do usunięcia jego legalnej żony Arsinoe I, oskarżając ją nawet o domniemany udział w spisku. Ptolemeusz II pod pretekstem cudzołóstwa skazał ją na karę zesłania do miasta Koptos w Górnym Egipcie. W r. 277 p.n.e. Arsinoe II, nie mając rywalki, poślubiła rodzonego brata. To małżeństwo wywołało skandal w świecie greckim, bowiem było kazirodcze. Jednak w tradycji egipskiej było ono wskazane. Odtąd Arsinoe II rządziła razem z bratem-małżonkiem do swej śmierci. Otrzymała wraz z tytułem królowej egipskie imię tronowe z kartuszem nadawane przez kapłanów. Otaczała się poetami i uczonymi. Prawdopodobnie namówiła męża do wojny z Seleucydami (I wojna syryjska), bowiem chciała odzyskać miasta przyznane jej przez Lizymacha. Podpuszczała męża, by zgładził brata Argajosa oraz przyrodniego brata (nieznane imię). Obaj zostali oskarżeni o spisek na rodzinę królewską.

Kult[edytuj | edytuj kod]

Za jej życia oddawano cześć boską, jako bogini „Kochającej brata” (theá Philádelphos). Przedstawiano ją, jako personifikację egipskiej Hathor, bogini nieba z rogami krowimi na głowie. Arsinoe II była wzorcem i punktem odniesienia dla następnych królowych, a jej kult był popularny nawet w czasach rzymskich. Ptolemeusz II po jej śmierci pogrążył się w smutku. Czcząc jej pamięć, wzniósł mauzoleum, zwane Arsinoeion i założył miasto Arsinoe (ob. Suez). Śmierć żony opiewał Kallimach z Cyreny, największy poeta tych czasów, w swym poemacie Arsinoe. Ptolemeusz II postanowił adoptować Ptolemeusza, syna Arsinoe II i Lizymacha oraz byłego króla Macedonii. Ten otrzymał, celem rozróżnienia, przydomek Nios („Syn”). Król uczynił go także współregentem. Współrządził z nim w latach 267-259 p.n.e. Z jakiś nieznanych powodów zmienił zdanie, bowiem następcą uczynił Ptolemeusza (III), swego syna z Arsinoe I.

Tytulatura[edytuj | edytuj kod]

  • gr.: basilissa Arsinoe II Thea Philadelphos (królowa Arsinoe, Bogini Miłująca Brata)
  • egip.: Arsinoat
G39 N5
<
M17 E23
O34
D4
N35
X1 G1 H8
>

Chenemetibenmaat Meretneczeru (Ta, która skupia w sercu Maat, ukochana przez bogów)

M23
X1
L2
X1
<
W9 F34
N35
H6 A40 R8A N36
>

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ashton S.-A., Ostatnie królowe Egiptu, przeł. A. Gorlewska, Bellona, Warszawa 2006, ISBN 83-11-10557-X.
  2. Focjusz, Biblioteka, t. 3: „Kodeksy” 223-237 („Kodeks” nr 224: Memnon), przekł. i oprac. O. Jurewicz, Pax, Warszawa 1994, s. 41-44, ISBN 83-211-1401-6.
  3. Kwiatkowski B., Poczet faraonów. Życie. Legenda. Odkrycie, Iskry, Warszawa 2002, s. 817-823, ISBN 83-207-1677-2.


Poprzednik
Demokracja, przedtem rządy Klearchosa II i Oksatresa
władczyni Heraklei Pontyjskiej
284-281 p.n.e.
Następca
Wolne miasto
Poprzednik
Ptolemeusz II Filadelfos
HekaNemesNechacha PioMs.svg królowa Egiptu z Ptolemeuszem II Filadelfem
277-270 p.n.e.
HekaNemesNechacha PioMs.svg Następca
Ptolemeusz II Filadelfos