Baltasar Gracián

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Baltasar Gracián

Baltasar Gracián y Morales (ur. 8 stycznia 1601 w Belmonte, zm. 6 grudnia 1658 w Tarrazonie) – hiszpański prozaik i pisarz polityczny, ksiądz, jezuita.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Belmonte (Saragossa), niedaleko Calatayud (Aragonia), jako syn lekarza i jedno z jedenaściorga dzieci. Mając około dziesieć lat zamieszkał w Toledo w domu wuja, który był księdzem. Baltasar uczył się w kolegium jezuickim w Saragossie (1616-1619) i w wieku lat 18 wstąpił tam do nowicjatu. Następnie studiował filozofię w Kolegium w Calatayud od 1621, a od 1623 teologię w Saragossie. W 1627 został księdzem, a ostatnie śluby przyjął w 1635.

Uczył w wielu szkołach jezuickich, m.in. w Calatayud, Lleidzie i Gandii. Niezwykle ważny okazał się pobyt w Huesce, gdzie lokalny arystokrata, erudyta i miłośnik sztuki Vincencio Juan de Lastanosa zaprzyjaźnił się z nim i wspomógł wieloma merytorycznymi radami; później wydawał też na swój koszt dzieła Graciana. W latach 1639-1641, jako spowiednik wicekróla Aragonii, księcia de Nocera, Gracián przebywał w Nawarze i Madrycie. Stał się znany jako kaznodzieja. Mianowano go rektorem kolegium w Tarragonie.

Gdy Hiszpania walczyła (od 1641) z Katalończykami i Francuzami, był m.in. kapelanem wojsk wyzwalających Lleidę w 1646.

Pierwszą książkę, El Héroe, opublikował w 1637 r. Wszystkie jego dzieła, z wyjątkiem dotyczącego kwestii teologicznych El Comulgatorio zostały wydane bez zgody zwierzchników, co było sprzeczne z regułami panującymi w zakonie. Gracián podpisywał je imieniem jednego ze swych braci, Lorenzo, ale rzeczywiste autorstwo nie było dla nikogo tajemnicą. Kilkakrotnie miał z tego powodu nieprzyjemności, najpoważniejsze gdy wydał drukiem swe najobszerniejsze dzieło, El Criticón ("Krytyk") (pierwsza część w 1651, druga w 1653, trzecia w 1657 r.). Został wówczas poddany karze, która polegała m.in. na wygnaniu do Graus. Urażony niesprawiedliwą w jego opinii karą, prosił przełożonych o pozwolenie na opuszczenie zakonu, jednak wkrótce powierzono mu nowe, odpowiedzialne stanowisko. Zmarł w 1658 r. w Tarrazonie (Aragonia).

Gracián znany jest jako jeden z głównych przedstawicieli hiszpańskiego baroku w literaturze. Jego dewizą literacką była: Agudeza y arte de ingenio ("Dowcip i sztuka odkrywania"), na której zasadzał się konceptyzm.

Jego rodzinna wieś Belmonte de Calatayud w hołdzie dla pisarza zmieniła swą nazwę na Belmonte de Gracián.

Pisarz[edytuj | edytuj kod]

Myśl polityczna[edytuj | edytuj kod]

Gracián był autorem wielu traktatów politycznych takich jak: El héroe ("Bohater", 1637), El político ("Polityk", 1640), czy El discreto ("Dyskretny", 1646). W dwóch pierwszych zastanawiał się jak pogodzić wymagania moralne chrześcijaństwa ze skutecznością polityczną.

El Criticón[edytuj | edytuj kod]

Trzyczęściowy Criticón osiągnął sławę w Europie, zwłaszcza w krajach niemieckojęzycznych. Była to powieść pikarejska, której motywem była wędrówka dwóch bohaterów: Critilo - "człowiek krytyczny" reprezentował racjonalne wyzbywanie się iluzji, Andrenio zaś niewinność i kierowanie się impulsami. Pesymiści XIX wieku jak Nietzsche i Arthur Schopenhauer identyfikowali się z tym dziełem.

Dzieła - chronologia wydań[edytuj | edytuj kod]

  • El héroe (1637), krytyka poglądów na władzę, jakie reprezentował Machiavelli.
  • El político Don Fernando el Católico (1640, "Polityk" - wzór chrześcijańskiego księcia.
  • Arte de ingenio (1642, w 1648 wydana jako: Agudeza y arte de ingenio), esej o literaturze i estetyce, traktat o zasadach konceptyzmu.
  • El discreto (1646) - charakterystyka zalet jakimi powinien odznaczać się człowiek światowy.
  • Oráculo manual y arte de prudencia (Wyrocznia podręczna i sztuka roztropności, 1647), zbiór 300 aforyzmów i komentarzy do nich. Na język polski przetłumaczony w 1764 roku pt. Maxymy X. Baltazara Graciana...[1].
  • El Criticón (1651-1657) - przetłumaczył ją na język angielski jako (The Critic) Sir Paul Rycaut w 1681.
  • El Comulgatorio (1655) - jedyne dzieło podpisane własnym nazwiskiem, inne wydawał jako Lorenzo Gracián (tak nazywał się jego brat) lub jako Gracía de Marlones (pseudonim).

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Baltasara Graciána
Commons in image icon.svg