Ferdynand Aragoński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ferdynand Aragoński
Ferdynand II Aragoński
Król Kastylii i León (wraz z Izabelą Kastylijską jako Ferdynand II, iure uxoris)
Okres panowania od 1475
do 1504
Poprzednik Henryk IV
Następca Joanna Szalona i Karol I Habsburg
Król Aragonii, Sardynii
Okres panowania od 1479
do 1516
Poprzednik Jan II Aragoński
Następca Joanna Szalona i Karol I Habsburg
Król Neapolu (jako Ferdynand III)
Okres panowania od 1504
do 1516
Poprzednik Ludwik XII
Następca Joanna Szalona i Karol I (IV) Habsburg
Dane biograficzne
Dynastia Trastamara
Urodziny 10 marca 1452
Śmierć 23 stycznia 1516
Ojciec Jan II Aragoński
Matka Juana Enriquez
Żona Izabela I Kastylijska
Germaine de Foix
Dzieci Izabela z Asturii
Jan z Asturii
Joanna Szalona
Maria Aragońska
Katarzyna Aragońska
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Ferdynand II Aragoński (ur. 10 marca 1452 w Sos w Aragonii, zm. 23 stycznia 1516 w Madrigalejo) – drugi syn króla Jana II Aragońskiego, pierwsze jego dziecko z drugą żoną, Joanną Enriquez, córką Fryderyka Enriqueza, admirała Kastylii, księcia de Melgar e Rueda. Ojciec wyznaczył go na następcę tronu, pomijając jego starszego przyrodniego brata, Karola z Viany.

Tytuły Ferdynanda[edytuj | edytuj kod]

Książę Montblanc, hrabia Ribagorza i senior Balaguer od 1458 roku do 1479 roku. Król Sycylii, Aragonii, Walencji, Sardynii i Majorki, hrabia Barcelony, Rossiglione, Cerdagna, Osona, Besalů i Pallars. Od 20 stycznia 1479 do 23 stycznia 1516 jako Ferdynand II - król Kastylii, Leonu, Galisji, Murcji, Jaen, Toledo, Sewilli. Od 11 grudnia 1474 do 26 listopada 1504 jako Ferdynand V - król Kordowy. W 1479 roku wspólnie z żoną proklamowany królem Hiszpanii, a od 16 lipca 1512 przyjmuje tytuł króla całej Hiszpanii jako Ferdynand I. Król Neapolu od 9 listopada 1504 do 23 stycznia 1516 - jako Ferdynand III. Regent Kastylii i Leonu od 26 listopada 1504 do 23 stycznia 1516. Król południowej Nawarry od 1512 do 23 stycznia 1516 jako Ferdynand I.

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

W 1461 roku podczas gwałtownych sporów sukcesyjnych ojciec mianował go następcą tronu oraz namiestnikiem wszystkich królestw i posiadłości. Przyszłość Ferdynanda była zapewniona po jego dojściu do pełnoletności w 1466 roku i mianowaniu go w 1468 roku królem Sycylii. Miało to stworzyć odpowiednie wrażenie na dworze kastylijskim, na który przeznaczył go ojciec. Oprócz uczestnictwa w życiu dworskim młody książę brał udział w bitwach podczas wojen katalońskich. W 1470 został ojcem nieślubnego syna - Alonso de Aragón, późniejszego arcybiskupa Saragossy. Jan II Aragoński dbał o wykształcenie syna, zajmując się nim osobiście. Uważał jednak. że najlepszym nauczycielem stanie się dla Ferdynanda samo życie. Zapewnił mu jednak wychowawców, którzy kształcili go w naukach humanistycznych i pisali dla niego traktaty o sztuce sprawowania rządów. Ferdynand nie miał zamiłowania do nauki, ale był mecenasem sztuki oraz miłośnikiem muzyki. Miał silną osobowość i nie był przy tym łagodny. Po ojcu odziedziczył rozwagę, charakter, odwagę i wykalkulowany chłód, a po matce - impulsywną uczuciowość, którą starał się tłumić. Sprawując władzę królewską musiał ukrywać namiętności i przedstawiał światu chłodne, nieprzeniknione oblicze. Cierpiał na puchlinę wodną - chorobę, która sprawiała, że boleśnie nabrzmiały mu ręce i nogi, miał także kłopoty z oddychaniem.

Małżeństwo z Izabelą Kastylijską[edytuj | edytuj kod]

W Valladolid 14 października 1469 ożenił się ze swoją kuzynką - Izabelą I Kastylijską (urodzoną w Madrigal de las Altas Torres 22 kwietnia 1451 roku, zmarłą na zamku de la Mota, Medina del Campo 26 listopada 1504 roku) księżniczką Kastylii, córką Jana II Trastámara króla Kastylii i Izabeli Alfonsiny, córki Jana Alfonsina - wielkiego mistrza zakonu Santiago, konetabla Portugalii. Było to małżeństwo polityczne, a nie efekt romansu. Dwór aragoński marzył o powrocie do Kastylii, a Izabela potrzebowała pomocy, by zdobyć następstwo tronu. Małżeństwo czekały niełatwe, a nawet ciężkie losy. Ferdynand został zmuszony do prowadzenia walki na frontach aragońskim i kastylijskim, by narzucić władzę królewską arystokratycznym oligarchiom. Szukał poparcia raz w jednym, a raz w drugim królestwie w zależności od stopnia i natężenia niebezpieczeństwa. Mimo politycznej natury związku z Izabelą, szczerze kochał żonę.

Izabela szybko powiła mu potomstwo, ale małżeństwo rozpoczęło się jednak od niemal stałej separacji. Ferdynand, podróżujący często do miast kastylijskich lub do Aragonii, miał żonie za złe prowadzenie wygodnego życia. Jednocześnie, mając zaledwie 20 lat sam szukał pocieszenia w ramionach innych kobiet, które urodziły mu jeszcze przynajmniej dwie córki, lecz ich daty narodzin nie są znane.

Dzieci Ferdynanda i Izabeli

Obraz Imię Data Urodzenia Data śmierci Małżeństwa
Elisabet, reina de Portugal.jpg Izabela z Asturii 2 października 1470 23 sierpnia 1498 1. Afons, infant Portugalski, brak potomstwa. 2. Manuel I Szczęśliwy z którym miała dzieci
Juan of Spain1.jpeg Jan z Asturii 28 czerwca 1478 4 października 1497 Żona Małgorzata Habsburg , z którą nie miał potomstwa.
Juan de Flandes 003.jpg Joanna Szalona 6 listopada 1479 12 kwietnia 1555 Mąż Filip I Piękny z którym miała dzieci.
14- Rainha D. Maria de Aragão.jpg Maria Aragońska 29 czerwca 1482 7 marca 1517 Jej mężem został wdowiec po jej starszej siostrze, Manuel I Szczęśliwy z którym miała dzieci
Michel Sittow 002.jpg Katarzyna Aragońska 16 grudnia 1485 7 stycznia 1536 1. Artur Tudor, brak potomstwa. 2. Henryk VIII Tudor, z którym miała dzieci.

Zjednoczenie Hiszpanii[edytuj | edytuj kod]

Joanna la Beltraneja, główna przeciwniczka Ferdynanda

Między 20. a 30. rokiem życia Ferdynand dokonał kilku heroicznych wyczynów. Po śmierci (11 grudnia 1474) króla Kastylii - Henryka IV Bezsilnego kwestia następstwa tronu pozostała otwarta. Ferdynand pośpiesznie wyruszył z Saragossy do Segowii, gdzie 13 grudnia Izabela sama ogłosiła się królową kastylijską. Ferdynand zajął miejsce u jej boku jako król małżonek, co dawało mu bardzo niewygodną, marginalną pozycję do czasu rozpoczęcia w 1479 roku przez Izabelę, wojny o sukcesję z królem Portugalii - Alfonsem V Afrykańczykiem, co umożliwiło Ferdynandowi objęcie tronu w pełnym tego słowa znaczeniu. Alfons był żonaty z jedynym dzieckiem króla Henryka - Joanną La Beltraneją, uważał, że to jego żona powinna odziedziczyć koronę Kastylii.

W 1479 roku zmarł także Jan II i Ferdynand objął tron aragoński. Wydarzenia te zapoczątkowały powstanie konfederacji królestw, co stało się instytucjonalną podstawą powstania nowożytnej Hiszpanii. Wydarzenia tego okresu wydobyły także w pełni charakter młodego króla. Na portretach przedstawiano Ferdynanda jako młodzieńca o miękkich, proporcjonalnych rysach twarzy, małych, zmysłowych ustach i zamyślonych oczach. Jego opisy literackie są bardziej skomplikowane, choć wszystkie przedstawiają go jako mężczyznę przystojnego, średniego wzrostu, dobrze trzymającego się w siodle i uwielbiającego polowania. Ferdynand miał czysty, mocny głos. Lubił przebywać w towarzystwie dam dworu, co przez kilka lat wywoływało zazdrość Izabeli. Od 1475 do 1479 roku Ferdynand wraz z młodą żoną walczył o umocnienie pozycji w Kastylii i polityczne przekształcenie królestwa za pomocą nowych instytucji wzorowanych na instytucjach aragońskich. Polityka unowocześniania państwa obejmowała wprowadzenie zakazu wyznawania innej religii niż wiara katolicka. Stworzenie hiszpańskiej inkwizycji w 1478, egzekwującej religijną uniformizację i wygnanie Żydów w 1492 roku stanowiło elementy celowej polityki, mającej na celu wzmocnienie Kościoła, który z kolei popierał koronę.

Lata 1482-92 wymagały od Ferdynanda wielu wysiłków. Wiosną 1482 roku stanął na czele kampanii wymierzonej w królestwo Grenady, ujawnił wtedy duże zdolności dowódcy, podbijając Grenadę i doprowadzając 2 stycznia 1492 roku do jej ostatecznej kapitulacji. Podbój Grenady umożliwił wsparcie transatlantyckich wypraw Krzysztofa Kolumba. Nie wiadomo, co Ferdynand myślał o Kolumbie ani jak oceniał jego plany. Nie można też powiedzieć, że pierwsza wyprawa Kolumba była finansowana przez Aragonię, bowiem suma 1,157 min morawidów pochodziła z funduszy Santa Hermandad (Świętego Braterstwa). Mimo to Ferdynand był obecny przy opracowywaniu planów przedsięwzięcia, przy negocjacjach zapewniających poparcie papieża, a także przy wytyczaniu ram organizacyjnych późniejszych kolonii amerykańskich.

Mając 50 lat, był Ferdynand uosobieniem królewskiego majestatu, a los zaczął mu sprzyjać. Papież Aleksander VI ze względu na jego interwencję we Włoszech przyznał mu honorowy tytuł władcy katolickiego 2 grudnia 1496 roku. Z drugiej strony życie nie oszczędzało mu cierpień - zmarł jego syn i następca tronu, a najstarsza córka Joanna zaczęta przejawiać pierwsze objawy szaleństwa. W 1493 roku Ferdynand został ranny w Barcelonie, jednak jego rana była niczym w porównaniu z tragediami rodzinnymi, których kulminacją była w 1504 roku śmierć Izabeli, "najlepszej i najwspanialszej z królewskich żon".

Drugie małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Statua Ferdynanda II w Madrycie (J. León, 1753).

By zagwarantować swoją pozycję w Kastylii Ferdynand poślubił 5 października 1505 roku Germaine de Foix, córkę Jana de Foix - wicehrabiego Narbonne, hrabiego d'Etampes i Marii Orleańskiej, córki Karola I, księcia Orleanu - bratanicę króla Francji. Małżeństwo to miało również charakter polityczny, ale Ferdynand zawsze okazywał żonie najwyższy szacunek. Jego pobyt we Włoszech w latach 1506-1507 unaocznił czym była jego obecność dla królestw hiszpańskich. Po powrocie do Kastylii tak kierował swą polityką europejską, by uzyskać hegemonię służącą jego ekspansjonistycznym planom na Morzu Śródziemnym i w Afryce. W 1512 roku zaraz po schizmie kościelnej, w której uczestniczyli królowie Nawarry, Ferdynand zajął królestwo i włączył je do Kastylii, co było jednym z najbardziej kontrowersyjnych kroków jego panowania.

Późne lata[edytuj | edytuj kod]

W 1513 roku stan zdrowia Ferdynanda znacznie się pogorszył, choć król wciąż był w stanie kierować polityką międzynarodową i przygotować sukcesję swego wnuka, późniejszego cesarza Karola V. Na początku 1516 roku Ferdynand wyruszył do Grenady. Zatrzymał się po drodze w Madrigalejo, małej miejscowości ze świątynią Matki Bożej z Gwadelupy, gdzie zmarł. Dzień przed śmiercią podpisał swą ostatnią wolę i testament - doskonały obraz monarchy i sytuacji politycznej w chwili jego śmierci. Pochowany w Kaplicy Królewskiej (Capilla Real) Katedry Najświętszej Maryji Panny od Wcielenia w Grenadzie obok swojej pierwszej żony.

Wielu uważało Ferdynanda za zbawcę królestw i władcę, który zjednoczył Hiszpanię. Inni gardzili nim za prześladowania, jakich doświadczyli. Machiavelli przypisywał mu zalety renesansowego księcia. Niemiecki podróżnik Thomas Muntzer i włoski dyplomata Francesco Guicciardini, którzy osobiście znali Ferdynanda, porównywali go do Karola Wielkiego. Jego ostatnia wola wskazuje, że Ferdynand umierał z czystym sumieniem. Król kazał pochować się u boku Izabeli w katedrze w Grenadzie, by złączyć się z żoną w wieczności. Zmarł przekonany, że zostawia koronę hiszpańską najmocniejszą od 700 lat, a wszystko "dzięki Bogu, mojemu wysiłkowi i pracy".

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Jan II Aragoński
Aragon Arms.svg Król Aragonii
1479-1516
jako Ferdynand II
Aragon Arms.svg Następca
Joanna Szalona
Karol I Habsburg
Poprzednik
Henryk IV Bezsilny
Escudo Corona de Castilla.png Król Kastylii i León
1475-1504
wraz z Izabelą Kastylijską (iure uxoris)
jako Ferdynand II
Escudo Corona de Castilla.png Następca
Joanna Szalona
Filip I Piękny
Poprzednik
Ludwik XII
Aragon-Sicily Arms.svg Król Neapolu
1504-1516
jako Ferdynand III
Aragon-Sicily Arms.svg Następca
Joanna Szalona
Karol I (IV) Habsburg