Toledo (Hiszpania)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Toledo
Toledo
Herb Flaga
Herb Toledo Flaga Toledo
Państwo  Hiszpania
Wspólnota autonomiczna Flag of Castile-La Mancha.svg Kastylia-La Mancha
Burmistrz Emiliano García-Page
Powierzchnia 232,1 km²
Wysokość 529 m n.p.m.
Populacja (2007)
• liczba ludności
• gęstość
83 108 (2011)
358,07 os./km²
Kod pocztowy 45001-45009
Położenie na mapie Hiszpanii
Mapa lokalizacyjna Hiszpanii
Toledo
Toledo
Ziemia 39°51′23″N 4°01′30″W / 39.856388888889, -4.025Na mapach: 39°51′23″N 4°01′30″W / 39.856388888889, -4.025
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Historyczne miasto Toledoa
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Typ kulturowe
Spełniane kryterium I, II, III, IV
Charakterystyka #379
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1986
na 10. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
brak współrzędnych
Toledo
Fasada katedry

Toledo (łac.: Toletum, arab.: طليطلة Ṭulayṭulah) – miasto w środkowej Hiszpanii (ok. 70 km na południe od Madrytu), ok. 83 tys. mieszk. (2011) i pow. 232,1 km². Leży na wzgórzu w zakolu rzeki Tag. Stolica wspólnoty autonomicznej Kastylia-La Mancha i prowincji Toledo. Ośrodek przemysłu lekkiego, spożywczego i rzemiosła artystycznego. Znany ośrodek turystyczny, kultu religijnego – siedziba prymasów Hiszpanii. Jeden z najcenniejszych klejnotów hiszpańskiej architektury. Wielu znanych ludzi i artystów urodziło się lub mieszkało w Toledo, m.in. Al-Zarqali, Garcilaso de la Vega, Eleanor z Toledo, Alfons X Mądry i El Greco.

Spis treści

Historia [edytuj]

  • Osada założona przez Iberów;
  • W 192 p.n.e. zdobyta przez Rzymian, nazwana Toletum, była centrum administracyjnym i handlowym prowincji Hispania Tarraconensis;
  • Od V w. pod władzą Wizygotów, od rządów Liuvigilda (Leovigilda) w VI w. stolica ich państwa i centrum religijne (nadal arcybiskup Toledo jest prymasem Hiszpanii);
  • 400-702: 18 synodów biskupów w Toledo
  • 711–1085, pod panowaniem Maurów; Toledo było wielkim ośrodkiem rzemiosła, szczególnie produkcji broni i jedwabiu. Pozostawało jednak w cieniu Kordowy i Sewilli. W czasach kalifatu kordobańskiego przeżywało swój "złoty wiek", odznaczający się koegzystencją muzułmanów, Żydów i chrześcijan;
  • 1036–85, po rozpadzie kalifatu kordobańskiego stolica jednego z najbogatszych państw (taifa) muzułmańskiego Al-Andalus, obejmującego centralną część Półwyspu Iberyjskiego;
  • W 1085 zdobyte przez króla Alfonsa VI, zostało stolicą Kastylii;
  • W 1492 wygnanie Żydów;
  • 1520–21, ośrodek powstania miast kastylijskich przeciwko próbie ograniczania wolności miast przez Karola V;
  • Od 1561, po przeniesieniu stolicy do Madrytu utrata znaczenia gospodarczego i politycznego;
  • W 1609 wypędzenie morysków;
  • VII–IX 1936 obrona Alkazaru przez zwolenników Francisco Franco przed siłami republikańskimi (w czasie wojny domowej 1936-39), później miasto opanowane przez frankistów.
Puerta del Sol

Zabytki [edytuj]

  • Katedra, po katedrze w Burgos, najbardziej znacząca budowla gotycka w Hiszpanii. Budowana w latach 1227-1493 na miejscu pierwszej katedry, zamienionej w czasach władzy Maurów na meczet. Na fasadach widać wpływy francuskiego gotyku. Wieża południowa nieukończona, jedynie zamknięta barokową kopułą.; wieża północna o wys. 90 m.
Przed wejściem do katedry krużganek z XIV w., przebudowany w XV–XVI i XVIII w. We wnętrzu, 5-nawowym, o dług. 112 m i szer. 56 m o wystroju barokowym – 22 kaplice, m.in.:
    • Capilla de San Juan, mieszcząca przebogaty skarbiec a w nim słynną monstrancję o wys. ok. 3,0 m, najważniejszy element procesji w Boże Ciało;
    • Capilla Mayor, ze wspaniałymi bogato rzeźbionymi ścianami ołtarza, po obu stronach którego znajdują się grobowce królów , książąt i biskupów;
    • Capilla Mozarabe, w której odprawiana jest msza wg liturgii mozarabskiej (wg obrządku Wizygotów, żyjących pod panowaniem Maurów);
    • Capilla Santiago, z mistrzowsko rzeźbionym grobowcem A. de la Luna i jego żony;
  • Chór, z należącymi do najpiękniejszych na świecie stallami w stylu gotyckim i renesansowym;
  • Zakrystia, z obrazami El Greco i Goi;
  • Alkazar, twierdza z XI wieku wzniesiona w najwyższym punkcie miasta, po ciągłych uszkodzeniach odbudowywany. W trakcie oblężenia w 1936 r. całkowicie zniszczony. Odbudowany zgodnie z planami z czasów Karola V. Wewnątrz muzeum z pamiątkami po wojnie domowej;
  • Castillo de San Servando, średniowieczny zamek nad brzegiem Tagu;
  • Kościoły:
    • San Tome z XIV w., dawny meczet w stylu mudejar, znany z obrazu El Greco Pogrzeb hrabiego Orgaza;
    • San Juan de los Reyes z XV/XVI w., zbudowany w stylu izabelińskim początkowo miał zostać miejscem pochówku Królów Katolickich, zamiar zmieniono po zdobyciu Grenady;
    • San Roman z XII w., obecnie muzeum ze zbiorami z czasów Wizygotów;
    • Santo Cristo de la Luz z X/ XII w. przebudowany z meczetu, w stylu mudejar;
    • Santiago del Arrabal z XII w., w stylu mudejar;
    • klasztor del Cristo de la Vega z XI w w stylu mudejar;
    • Santa Maria la Blanca z XII w., przekształcona z synagogi na kościół w XV w., z pięknymi wnętrzami w stylu mudejar; podobno najstarszy istniejący budynek synagogi w Europie;
    • Synagoga El Transito z 1356, mieści muzeum Żydów sefardyjskich;
    • meczet Tornerías Mosque z XI w;
  • Pałace, m.in. Palacio de Fuensalida z XV w.; pałac arcybiskupi z XVI/XVII w.; Galiana Palace z XIII w w stylu mudejar;
  • Ratusz z XVII w.;
  • 'Hospital de Tavera – Museum Duque de Lerma z XVI w. w stylu renesansowym;
  • Ruiny budowli rzymskich i średniowiecznych, m.in. bramy: Puerta Vieja de Bisagra z XI w., Puerta Nuevade de Bisagra z XVI w., Puerta del Sol z XIV w., w stylu mudejar, Puerta del Cambron – muzułmańska i XVI w;
  • Mosty , m.in. Puente de Alcantara z IX w.;
  • Muzea:
    • Museo-Hospital de Santa Cruz, w dawnym renesansowym szpitalu z XVI w. Druga pod względem ważności (po Prado w Madrycie) galeria malarstwa hiszpańskiego;
    • Casa del Greco, rezydencja magnacka z XIV/XV w., dom El Greco; posiada obrazy mistrza oraz innych malarzy ze szkoły Murilla i Velazqueza;
    • Muzeum Archeologiczne, ze znaleziskami z czasów rzymskich i wizygockich.

  • Alkazar w Toledo.

  • Katedra w Toledo (XIII w.)

  • Zamek templariuszy Malpica.

  • Ratusz w Toledo (XVII w.)

  • Kościół Santo Cristo de la Luz w Toledo (999 r.)

  • Kościół Santiago del Arrabal w Toledo (XIII w.)

  • Klasztor San Juan de los Reyes w Toledo (XV w.)

  • Klasztor San Juan de los Reyes w Toledo, krużganki.

  • Historyczny dworzec kolejowy w Toledo.

  • Santa Cruz Hospital (XVI w.) w Toledo, dziedziniec.

  • Dom El Greco w Toledo.

  • Kościół San Román w Toledo (XII w.)

  • Puerta de Alfonso VI w Toledo.

  • Puerta del Cambrón w Toledo (1572–1577).

  • Puente de San Martín w Toledo.

Demografia [edytuj]

Zmiany liczby ludności w Toledo:

Dane historyczne
Rok Ludność Zm., %
1991 59 000 –
1996 66 006 11,9%
2001 68 382 3,6%
2004 73 485 7,5%
2006 77 601 5,6%
2007 78 618 1,3%
Powyższe dane nie mają podanego źródła!
Stacja kolejowa w Toledo


Kolej [edytuj]

Linia kolejowa Toledo – Madryt Aranjuez została otwarta w 1858 przez Elżbietę II. W mieście znajduje się stacja kolejowa Toledo zbudowana w 1919 w stylu neomudejar.

Galeria [edytuj]

  • Alkazar w Toledo znad brzegu Tagu

  • Widok znad Tagu na mury miejskie Toledo — sierpień 2006

  • Plac w Toledo.

  • Puente de Alcántara w Toledo

Miasta partnerskie [edytuj]

Linki zewnętrzne [edytuj]

Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Toledo

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Toledo_(Hiszpania)&oldid=36284737”