Brendan Żeglarz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Brendan Żeglarz
Breandán
apostoł Irlandii
Saint brendan german manuscript.jpg
Św. Brendan (manuskrypt z XV w.)
Data urodzenia ok. 484
Ciarraighe Luachra (irl. An Fhianait, hrabstwo Kerry)
Data śmierci 577 lub 583
Enachduin (dzis. Annaghdown, hrabstwo Galway)
Kościół/
wyznanie
katolicki
Wspomnienie 16 maja (kat.),
16/29 maja (praw.)
Szczególne miejsca kultu katedra w Clonfert
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Współczesny pomnik na wyspie Samphire (Australia).
Brendan odkrywający Wyspy Owcze i Islandię na okolicznościowym bloczku ze znaczkami wydanym 18 kwietnia 1994 przez Postverk Føroya, Wyspy Owcze.

Brendan Żeglarz (z Clonfert), Brénainn Cluana Ferta, irl. Naomh Breandán, Święty Brendan, również Brandan, Brénaind (ur. ok. 484 w Ciarraighe Luachra, zm. 577 lub 583 w Enachduin)[1]irlandzki mnich, założyciel opactwa w Clonfert (irl. Cluain Fearta, hrabstwo Galway) oraz jego pierwszy przełożony, żeglarz i podróżnik, święty Kościoła katolickiego, jedna z najbardziej sławnych postaci hagiografii średniowiecza[2] i jeden z Dwunastu apostołów Irlandii[3].

Zwany był „podróżnikiem” z racji wypraw, jakie odbył według legendy w poszukiwaniu Ziemi Obiecanej, opisanych jako „Navigatio Sancti Brendani” - przypisuje mu się pobyt m.in. na Azorach, w Islandii, na Grenlandii i w Ameryce Północnej.

Podróże Brendana[edytuj | edytuj kod]

Według podania, Brendan wraz z grupą nieznanych z imienia mnichów wyruszył w oceaniczną podróż na łodzi o drewnianym szkielecie, pokrytym skórami wołowymi. Wyprawa miała wyruszyć z północno-zachodniej Irlandii w 545 i początkowo osiągnąć Wyspy Owcze, następnie Szetlandy i Islandię. Kolejnym punktem, do którego dotarł Brendan, miała być Grenlandia, skąd po dłuższym błądzeniu na otwartym morzu miał powrócić do Islandii. To nie był jednak koniec wyprawy – z Islandii wyprawa dopłynęła do wyspy Rockall, następnie żeglując na zachód podróżnicy mieli dotrzeć do kontynentu amerykańskiego, być może do Nowej Fundlandii. Po pięciu latach żeglugi wyprawa miała powrócić przez Azory do Irlandii. W 551 miał płynąć ponownie do Ameryki Północnej, osiągając wybrzeża Nowej Fundlandii lub Labradoru[4].

Legendy[edytuj | edytuj kod]

Źródło legendy[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym utworem, który wspomina o wyprawie świętego Brendana w poszukiwaniu cudownej wyspy na zachodzie jest pochodzący z IX wieku Żywot św. Malona. Podejrzewa się jednak, że może być to późniejsza interpolacja do pierwotnego tekstu. O podróży takiej nic nie wspomina Żywot św. Brendana. Na początku X wieku, prawdopodobnie w Lotaryngii, powstał anonimowy tekst Navigatio Sancti Brendani (Żegluga Świętego Brendana) opisujący podróż i fantastyczne przygody świętego (w rzeczywistości jest to swobodnie skompilowany opis trzech różnych podróży).

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Według legendy św. Brendan po przyjęciu święceń kapłańskich modlił się o to, aby móc podróżować do nieznanych krajów. W następstwie tego miał widzenie, w którym anioł pokazał mu pewną wyspę. Święty dwukrotnie wyruszał na morze w poszukiwaniu tej cudownej krainy.

Pierwszą podróż odbył w skórzanej łodzi, ale nic nie odnalazł. Drugi raz wyruszył z innymi pielgrzymami w łodzi zrobionej z drewna. W dzień Wielkanocy wynurzył się wieloryb, na którego grzbiecie św. Brendan i jego towarzysze odprawili Mszę Świętą. Po obrzędzie wieloryb zanurzył się i odpłynął. Wcześniej jednak Brendan obłaskawił dzikie zwierzę, podobnie jak robił to z wirami wodnymi. Nawet nawiedzenie przez diabła nie zdołało zmącić jego pogody ducha, który ukazywał świętemu ogrom mąk piekielnych. Święty Brendan przywrócił również do życia jednego z mnichów, który zmarł po tym, jak diabeł przedstawił wizję piekieł nieprzeznaczoną jednak dla niego. W swej podróży mnich spotkał olbrzyma, którego ochrzcił przy okazji odstraszając myszy i ogromnego morskiego kota. W końcu wszyscy dotarli do wyspy widzianej w objawieniu Brendana. Na miejscu spotkali pustelnika odzianego w pióra. Po powrocie do Irlandii św. Brendan nie pozostał w swym klasztorze, lecz zamieszkał w odludnym miejscu niedaleko miasta Limerick.

Kult[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu kult św. Brendana był bardzo rozpowszechniony. Legendarną wyspę do której miał dopłynąć podróżnik nazwano Wyspą Świętego Brendana.

Katedra w Clonfert (powstała w miejsce klasztoru, założonego w 563 przez Brendana) nosi jego wezwanie i tu też spoczywają relikwie świętego[5]. W Bothell w stanie Waszyngton, USA) kościół i szkoła obrały sobie św. Brendana za patrona[6].

Istnieją także miejsca nawiązujące nazwą do świętego: m.in. miasto Saint-Brandan we Francji czy grupa wysp Cargados Carajos, znanych jako Saint Brandon Rocks lub Saint Brendan's[7].

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Wspomnienie liturgiczne św. Brendana obchodzone jest 16 maja (obecnie w Irlandii wspomnienie jest dowolne)[1].

Lokalnie wspominany jest również przez wyznawców prawosławia 16/29 maja[a], tj. 29 maja według kalendarza gregoriańskiego[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Brendan "der Reisende" (niem.). Ökumenisches Heiligenlexikon. [dostęp 2012-06-30].
  2. Brendan Żeglarz. DEON.pl z inicjatywy SJ i Wydawnictwa WAM. [dostęp 2012-06-30].
  3. De hellige Tolv apostler av Irland (500-t) (norw.). Den katolske kirke. [dostęp 2012-07-01].
  4. Władysław Kopaliński Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 2003 ISBN 83-7399-022-4
  5. St. Brendan’s Cathedral (ang.). World Monuments Fund. [dostęp 2012-06-30].
  6. St Brendan Catholic Church and School, Bothell Washington (ang.). Oficjalna strona. [dostęp 2012-06-30].
  7. Jocara Newsletter Nov 27, 2004 (ang.). www.jocara.net. [dostęp 2012-06-30].
  8. Каталог икон - Святой Брендан Клонфертский (pol. Katalog ikon - Święty Brendan Klonfertsky) (ros.). PravIcon.com. [dostęp 2012-06-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Severin Tim Podróż Brendana, Wyd. Morskie, Gdańsk 1983.