Christine de Pisan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Christine de Pisan

Christine de Pisan lub de Pizan (ur. w 1364 w Wenecji – zm. około 1430), Francuzka, pierwsza europejska zawodowa literatka (pisarka, krytyczka literacka i retoryczka, autorka 41 publikacji), uznawana też za pierwszą feministkę, twórczynię dyskursu feministycznego, która protestowała przeciwko mizoginii i dominacji mężczyzn w społeczeństwie (czyli społeczeństwu patriarchalnemu) oraz promowała udział kobiet w nauce, polityce i sztuce.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Była córką bogatego naukowca weneckiego Tommaso di Benvenuto da Pizzano (był fizykiem, profesorem astrologii i radcą Republiki Weneckiej). Wkrótce po urodzeniu córki Christiny przeniósł się do Paryża na dwór Karola V, gdzie był astrologiem, lekarzem i alchemikiem króla Francji. W otoczeniu intelektualistów Christina szybko uczyła się sama, m.in. opanowała łacinę, poznała dzieła klasyków greckich i rzymskich oraz humanistów epoki renesansu. Ojciec jednak nie zachęcał jej do nauki, a swój talent literacki ujawniła dopiero po śmierci męża, gdy miała 24 lata.

Początek kariery literackiej[edytuj | edytuj kod]

W wieku 15 lat wydano ją za mąż za Etienne'a du Castel, sekretarza królewskiego, któremu urodziła córkę Marię, syna Jana i trzecie dziecko, zmarłe wcześnie. W 1390 mąż nagle umarł, zarażony w czasie epidemii. Młoda wdowa przekonała się, że mąż pozostawił ogromne długi. Uniemożliwiano jej, jako kobiecie, pobieranie zaległych zarobków męża. Christine była więc zmuszona zacząć zarabiać na utrzymanie siebie i dzieci: nawiązała kontakt z dworem królewskim, dla którego zaczęła pisać ballady miłosne. Cieszyły się one tak dużą popularnością, że de Pisan zyskała możnych protektorów i obroniła swoją reputację jako kobiety-pisarza.

Obrona kobiet[edytuj | edytuj kod]

Christine de Pisan uczy swojego syna.

W latach 1401-1402 wzięła udział w słynnej debacie (tzw. "Querelle du Roman de la Rose"), dotyczącej dzieła Jean de Meuna Powieść o Róży. Ta książka wyszydzała koncepcję rycerskiej "miłości czystej" i przedstawiała kobiety jako bezduszne uwodzicielki. De Pisan zwróciła uwagę, że wulgaryzmy w tym dziele przeinaczają właściwą i naturalną funkcję seksualności oraz są nieodpowiednie dla postaci szlachetnych kobiet, które w rzeczywistości nie posługują się takim słownictwem. Zdaniem de Pisan Jean de Meun celowo poniżył w ten sposób kobiety. Wkrótce debata przeistoczyła się w dyskusję o krzywdzącym i nieprawdziwym opisywaniu kobiet w dziełach literackich. De Pisan zyskała sławę jako kobieta zdolna skutecznie przeciwstawić się zarzutom najwybitniejszych pisarzy.

Sławna pisarka i retoryczka[edytuj | edytuj kod]

Ilustracja z Księgi o Mieście Kobiet

Około 1405 de Pisan opublikowała swoje najwybitniejsze dzieła Le Livre de la Cité des Dames (Księga o Mieście Kobiet) i Le Trésor de la Cité des Dames (Skarb Miasta Kobiet). Pierwsza z tych książek ukazywała postacie wybitnych kobiet w historii, druga - wzywała wszystkie kobiety do przeciwstawienia się mizoginii.

Ostatnim dziełem była Opowieść o Joannie d'Arc z 1429, która podkreślała zasługi tej ubogiej, wiejskiej dziewczyny dla wyzwolenia Francji spod okupacji angielskiej. Tak wychwalała osiągnięcia Joanny podczas oblężenia Orleanu[1]:

Królestwo [zostało] podniesione z kolan i przywrócone przez niewiastę - czego nie potrafiły dokonać setki mężczyzn[...]. Och, jakaż to chwała dla kobiecego rodu.

W opinii de Pisan ta bohaterka starała się też bronić praw wszystkich kobiet. W wieku 65 lat de Pisan przestała pisać książki.

Za życia i długo po śmierci była powszechnie uznawana za autorytet w dziedzinie retoryki: studiowano stworzone przez nią techniki przekonywania za pomocą odpowiednio dobranej argumentacji. De Pisan całe życie starała się obalić negatywne stereotypy literackie dotyczące kobiet. Jej zdaniem takie stereotypy mogą istnieć tylko w sytuacji, gdy tworzenie kultury zarezerwowane jest wyłącznie dla mężczyzn. Wzywała do tworzenia "siostrzanej więzi" między kobietami, które i tak wiąże wspólny los. Uważała, że kobiety są z natury powołane do tworzenia kompromisu i utrzymania pokoju, podczas gdy mężczyźni z natury wolą wojny i konflikty.

Christine de Pisan prowadzi wykład

Przypisy

  1. Robert C. Davis, Beth Lindsmith: Ludzie Renesansu. Wyd. I. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2012, s. 21. ISBN 978-0-7510-823-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Campbell, Karlyn K.Three Tall Women: Radical Challenges to Criticism, Pedagogy, and Theory. The Carroll C. Arnold Distinguished Lecture National Communication Association November 2001 Boston: Pearson Education Inc, 2003
  • Redfern, Jenny Christine de Pisan and The Treasure of the City of Ladies: A Medieval Rhetorician and Her Rhetoric in Lunsford, Andrea A, ed. Reclaiming Rhetorica: Women and in the Rhetorical Tradition.Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 1995.
  • Quilligan, Maureen.The Allegory of Female Authority: Christine de Pizan's Cité des Dames. New York: Cornell University Press, 1991.
  • Willard, Charity C. Christine de Pizan: Her Life and Works. New York: Persea Books, 1984.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]