Chromofor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Chromofor – atom, jon, cząsteczka lub inne indywiduum chemiczne, w obrębie którego zachodzą przejścia elektronowe odpowiadające za pasmo widmowe. Pierwotnie termin ten dotyczył grup funkcyjnych cząsteczki decydujących o jej barwie[1].

Gdy cząsteczka absorbuje światło widzialne o niektórych długościach fali, a odbija lub przepuszcza światło o innej długości fali, wtedy ma ona barwę.

Chromofor to region cząsteczki, w którym energia potrzebna na przeniesienie elektronu pomiędzy orbitalami jest w zakresie światła widzialnego. Światło, które pada na chromofor, jest absorbowane co powoduje przeniesienie elektronów z ich stanu podstawowego na stan wzbudzony.

Na przykład w cząsteczkach biologicznych odpowiedzialnych za absorpcję czy detekcję światła, chromoforami są najczęściej ich motywy strukturalne. Po absorpcji fali świetlnej mogą one wywołać zmiany konformacyjne całej cząsteczki.

Ogólnie chromoforami zazwyczaj są jedne z dwóch układów:

W układach sprzężonych, poziomy energetyczne pomiędzy którymi mogą przeskakiwać elektrony są rozszczepione (a co za tym idzie różnice energetyczne między nimi są mniejsze), poprzez nałożenie się na siebie sprzężonych orbitali π, obecnych w seriach układów pojedyncze wiązanie-podwójne wiązanie, występujących na przykład w związkach aromatycznych. Związkami z takim typem chromoforu jest na przykład barwnik obecny w siatkówceretinal, barwniki do tkanin oparte na związkach azowych, likopen, karoten czy antocyjany.

Chromofory będące skompleksowanymi metalami, zawdzięczają swoje właściwości rozszczepieniu orbitali d przy wiązaniu metalu przejściowego do ligandów. Chromofory tego typu występują w chlorofilu, hemoglobinie, hemocyjaninie czy kolorowych minerałach, takich jak malachit lub ametyst.

Chromoforami w związkach biologicznych (np. hemoglobinie, czy bilirubinie) są często pierścienie pirolowe. Mogą one albo wiązać metal (atom żelaza w hemoglobinie lub magnezu w chlorofilu), tworząc z czterech podjednostek pirolu rodzaj otaczającego go wieńca, ale działają jako chromofor też bez związanego metalu:

W takim wypadku działają na zasadzie sprzężenia wiązań π.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Chromophore (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: Chromophore (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.C01076