Ametyst
| Ametyst | |||
|
|||
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |||
| Skład chemiczny | ditlenek krzemu (SiO2) | ||
| Twardość w skali Mohsa | 7 | ||
| Przełam | muszlowy | ||
| Łupliwość | brak | ||
| Układ krystalograficzny | trygonalny | ||
| Gęstość minerału | 2,65 g/cm³ | ||
| Właściwości optyczne | |||
| Barwa | wszystkie odcienie fioletu | ||
| Rysa | biała | ||
| Połysk | szklisty | ||
Ametyst – minerał, przezroczysta odmiana kwarcu mlecznego (SiO2) o fioletowej barwie. Jego nazwa pochodzi z języka greckiego i oznacza "trzeźwy" (a – nie, méthystos – pijany), gdyż według greckich wierzeń, picie wina z czar ametystowych zabezpieczało pijącego przed upiciem się.
Spis treści |
[edytuj] Właściwości
Jest to odmiana kwarcu o zabarwieniu fioletowym, purpurowym lub purpurowo fioletowym. Swoją barwę zawdzięcza obecności żelaza i promieniowaniu radioaktywnemu. Intensywność barwy można podwyższyć przez krótkotrwałe ogrzewanie. Długotrwałe ogrzewanie niszczy naturalne zabarwienie nieodwracalnie.
Tworzy kryształy o pokroju słupkowym, rzadziej igiełkowym (do kilku centymetrów, bardzo rzadko tworzy czyste kryształy powyżej 10 cm). Najczęściej występuje w formie szczotek krystalicznych w pustkach skalnych (geodach, druzach, szczelinach). Wykształca skupienia zbite i ziarniste. Często wykazuje charakterystyczne wstęgowanie/smugowanie – naprzemienne ułożenie warstewek o różnym natężeniu barwy. Czasami tworzy formy o wykształceniu berłowym.
-
Szczotka krystaliczna ametystu, Minas Gerias, Brazylia
-
Poniżej kryształów kwarcu widać skupienia chalcedonu
-
Igiełki wrosłe w kryształy ametystu to inkluzje rutylu, podobnie jak włosy Wenus
-
Mniejsza szczotka ametystowa, tym razem wraz z inkludującym göethytem
-
Wcześniej wspomniany göethyt, przypadek podobny co tygrysie oko
-
Szczotka ametystowa – 13 cm
-
Ametyst – szlif kwadratowy
-
Ametyst oszlifowany jako gemma
[edytuj] Występowanie
W dużych ilościach wśród utworów pneumatolitowych i hydrotermalnych; także wśród skał osadowych (żwiry, piaski). Występuje głównie w próżniach pogazowych skał bazaltowych, w tak zwanych geodach lub migdałach. Geody pochodzące z Brazylii osiągają czasem wielkość ponad jednego metra sześciennego.
Miejsca występowania: Brazylia – Bahia, Minas Gerais, Mato Grosso, Urugwaj, Iran, USA – Montana, Georgia, Arizona, Rosja – Ural, w rejonie Jakucka, na Płw. Kolskim, Niemcy, Sri Lanka, Madagaskar, w Alpach.
Polska – okolice Lwówka Śląskiego i Kamiennej Góry oraz Krzeszowic – zwykle w melafirach, także w Tatrach – w dolomicie.
[edytuj] Zastosowanie
- ma znaczenie naukowe i kolekcjonerskie
- jest stosowany w jubilerstwie jako kamień szlachetny.
Znane ametysty
- Muzeum Brytyjskie w Londynie – oszlifowany kamień o wadze 343 karata.
- Smithsonian Institution w Waszyngtonie – oszlifowany brazylijski kamień o wadze 1362 karata; kamień z Północnej Karoliny – 202,5 karata.
- ametysty były umieszczane w klejnotach koronnych (berło Katarzyny Wielkiej; berło królów brytyjskich).
- w skarbcu watykańskim znajduje się znany papieski pierścień z ametystem.
[edytuj] Ciekawostki
[edytuj] Legenda
W mitologii greckiej jedna z najpiękniejszych nimf leśnych nosiła imię Amethis. Rozkochany w niej bóg Bachus prześladował ją swoimi względami, ale Amethis stroniła od lubieżnego i pijackiego boga. Diana, wzruszona prośbami nieszczęsnej nimfy zamieniła ją w cudowny klejnot, zaś Bachus, ujęty jej dziewiczą skromnością, czarowny ów klejnot obdarzył mocą własnością ujarzmiania i pokonywania pijaństwa.
[edytuj] Ametyst w Biblii
Ametyst jest wymieniany jako jeden z kamieni pektorału Aarona (Wj 28:19; Wj 39:12). W Apokalipsie Św. Jana stanowi ozdobę dwunastej warstwy fundamentu niebieskiego Jeruzalem (Ap 21:20).
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- W. Szumann – „Kamienie szlachetne i ozdobne”;
- N. Sobczak – „Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych”;
- R. Hochleitner – „Minerały i kryształy”;
- Leksykon Przyrodniczy – „Minerały”;
- Podręczny Leksykon Przyrodniczy – „Minerały i kamienie szlachetne”;
- Kazimierz Maślankiewicz: Kamienie szlachetne. Wyd. 3 popr. i uzup.. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1982.
- C. Hall – „Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne”;
- G.G. Gormaz i J.J.Casanovas – „Atlas mineralogii”.
