Cmentarz św. Jerzego w Toruniu

	Cmentarz św. Jerzego w Toruniu
Państwo	Polska
Miejscowość	Toruń
Adres	ul. Konstantego Gałczyńskiego; 87-100 Toruń
Typ cmentarza	wielowyznaniowy
Stan cmentarza	czynny
Powierzchnia cmentarza	8 ha
Data otwarcia	luty 1811

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Cmentarz św. Jerzego w Toruniu - cmentarz położony w centrum Torunia (między ulicami Gałczyńskiego/Morcinka, Sportową), w pobliżu Starego Miasta.

Główna aleja cmentarza

Nagrobki z XIX w.

Nagrobek Adama Jabłońskiego

Dawna kaplica cmentarna - obecnie kościół polskokatolicki

Część ewangelicka

Część prawosławna

Nagrobek Willego Doehna

[edytuj] Historia

Cmentarz jest najstarszą zachowaną nekropolią Torunia. Został założony w lutym 1811 (pierwsze pochówki od czerwca tegoż roku). Historia cmentarza sięga XIV w., kiedy to w pobliżu podmiejskiego kościoła św. Jerzego oraz leprozorium wyznaczono miejsce pochówków.

Stary cmentarz św. Jerzego zlikwidowano w 1813 tworząc nieopodal nowe miejsce grzebalne, kilkakrotnie powiększane (m.in.: w 1826, 1854, 1856, 1890), obecnie zajmuje ok. 8 ha, podzielony jest na 28 kwater. Obecnie poszczególne części są administrowane przez następujące parafie: ewangelicko-augsburską św. Szczepana, katedralną Świętych Janów i parafię Wniebowzięcia NMP. Korzystają z niego również prawosławni i osoby innych wyznań.

Mimo znacznego wieku cmentarza zachowało się tu raczej mało przykładów dawnej rzeźby nagrobnej, najstarszy - jednocześnie najciekawszy jest nagrobek o formach neoklasycystycznych wystawiony w 1826 zmarłemu 9 lat wcześniej Johannowi Ephraimowi Wesselowi. Również z pierwszej połowy XIX w. pochodzą jeszcze dwa nagrobki: Amalii Hirsch z 1844 i kapitana Żernickiego z 1839. Stosunkowo nieliczne są nagrobki z końca XIX w., zdecydowana większość pochodzi z XX stulecia. Nie brak wśród nich pomników o ciekawej formie. Niektóre z nich wymagają pilnej renowacji, jak np. modernistyczny nagrobek rodziny przemysłowców Raapke. Urodę najdawniejszych części nekropolii podkreśla bujna stara zieleń oraz ozdobne metalowe ogrodzenia grobów.

Na wzór najcenniejszych polskich nekropolii, także na cmentarzu św. Jerzego - przy okazji uroczystości związanych ze świętem Wszystkich Świętych - prowadzona jest coroczna kwesta przeznaczona na renowację najcenniejszych pomników nagrobnych.

Drewniana kaplica cmentarna z 1885 obecnie służy jako kościół parafii polskokatolickiej. Dom grabarza został zbudowany w 1913.

Wzdłuż ul. Morcinka ustawiono w formie lapidarium szereg - przeważnie uszkodzonych - nagrobków ze zlikwidowanego w latach 90. cmentarza staroluterskiego położonego przy ul. Matejki (obecnie teren Osiedla Młodych).

[edytuj] Zmarli

Cmentarz jest nekropolią wybitnych torunian, w tym wielu profesorów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Spoczywają tu m.in.:

Zofia Abramowiczówna
Antoni Basiński (1905-1990), fizykochemik, profesor i rektor UMK
Ryszard Bohr, biolog, ekolog, wieloletni dziekan Wydziału Biologii, profesor rektor UMK
Rudolf Brohm (1807-1881), profesor gimnazjum, inicjator budowy pomnika Mikołaja Kopernika, współzałożyciel Muzeum Miejskiego (grób niezachowany)
Stefan Burchardt (1899-1991), bibliotekarz wileński i toruński, bibliofil
Józef Buszczyński (1823-1887), drukarz i wydawca, działacz narodowy
Sylwester Buszczyński (1855-1940), drukarz i wydawca
Dora Cieńska (1882-1932), działaczka oświatowa i harcerska, organizatorka polskiego życia ewangelickiego po I wojnie światowej
Józef Czarkowski (1939-1996), filozof
Eugeniusz Droste (1901-1995), filatelista, zasłużony dla Towarzystwa Miłośników Torunia, działacz ewangelicki
Milan Duškov
Władysław Dziewulski
Jerzy Frycz (1927-1985), historyk sztuki, konserwator zabytków, docent UMK
Olgierd Gałdyński (1921-1984), artysta fotografik
Zygfryd Gardzielewski (1914-2001), artysta grafik, typograf
Tadeusz Godziszewski (1904-1977), artysta rzeźbiarz, związany z USB i UMK
Bogumil Goltz (1801-1870), pisarz niemiecki (grób niezachowany)
Karol Górski
Melityna Gromadska
Marian Gumowski
Wojciech Hejnosz
Eduard Hennig (1812-1860), sędzia, niemiecki polityk liberalny (grób niezachowany)
Jerzy Hoppen
Janina Hurynowicz (1894-1967), fizjolog i neurolog, profesor USB i UMK
Artur Hutnikiewicz
Wilhelmina Iwanowska
Roman Jakimowicz (1889-1951), archeolog, założyciel Muzeum Archeologicznego w Warszawie, profesor UMK
Bronisław Jamontt
Henryk Jankowski (1961-1995), lekkoatleta
Kazimierz Jasiński (historyk)
Sławomir Kalembka (1936-2009), historyk, rektor UMK
Zygmunt Kittel (1877 - 1960), dowódca powstania wielkopolskiego w Gnieznie
Paweł Klimosz (1879-1953), pedagog, inspektor szkolny, działacz narodowy na Śląsku Cieszyńskim i Mazurach, polski działacz ewangelicki
Theodor Eduard Körner (1810-1891), burmistrz, historyk (grób niezachowany)
Ludwik Kolankowski
Roman Konkolewski (1954-1995, konserwator dzieł sztuki
Józef Kozłowski (1905-1991), artysta plastyk, profesor UMK
Ryszard Krzywka (1925-2009), artysta grafik, profesor UMK
Eugeniusz Kucharski
Edward Kuczyński (1905-1958), artysta grafik, docent UMK
Jerzy Liczkowski (1914-1983), ekonomista, profesor UMK
Mieczysław Limanowski
Edward Mielniczek (1920-2009), dziennikarz radiowy, literat, działacz kulturalny
Ryszard Mienicki (1886-1956), historyk i archiwista wileński i toruński, profesor USB i UMK
Władysław Namysłowski (1889-1957), prawnik, historyk, dyplomata, profesor UJK, UMK i UAM
Barbara Narębska-Dębska (-Kozłowska) (1921-2000), artysta grafik
Juliusz Narębski (1927-1993), fizjolog, neurolog, profesor UMK
Stefan Narębski (1892-1966), architekt, profesor USB i UMK
Zenon Hubert Nowak (1934-1999), historyk, profesor UMK
Tadeusz Petrykowski (1921-1983), literat
Helena Piskorska (1895-1973), historyk, archiwistka
Felicjan Polakowski (1933-1980), architekt, konserwator zabytków
Walerian Preisner (1894-1966), romanista, bibliotekarz UJK i UMK, docent UMK
Jan Prüffer (1890-1959), zoolog i biolog, profesor USB i UMK
Jerzy Remer
Juliusz Rudnicki (1881-1948), matematyk
Ireneusz Sławiński (1924-1997), konserwator zabytków
Eugeniusz Słuszkiewicz (1901-1981), językoznawca i orientalista, profesor UJK i UMK
Andrzej Sobkowiak (1945-1987), działacz NSZZ "Solidarność"
Stefan Srebrny
Helena Steinborn (1875-1952), działaczka narodowa i społeczna
Otton Steinborn
Marian Sydow (1890-1948), krajoznawca, regionalista, bibliofil
Leon Szuman (1852-1920), chirurg, działacz narodowy i społeczny
Wanda Szuman
Władysław Szuman (1868-1924), adwokat, działacz narodowy i społeczny
Leonard Torwirt
Jan Michał Wieczorek (1904-1980), kompozytor i dyrygent, nauczyciel
Bronisław Włodarski (1895-1974), historyk, nauczyciel gimnazjów lwowskich, profesor UMK
Witold Zacharewicz (1904-1974), chemik, profesor USB i UMK
Elżbieta Zawacka
Karol Wiktor Zawodziński (1890-1949), kawalerzysta, krytyk literacki, rusycysta, profesor UMK
Zbigniew Zdrójkowski (1915-1995), historyk prawa, profesor UMK
Ignacy Zelek
Maria Znamierowska-Prüfferowa
Leonid Żytkowicz (1909-1991), historyk, profesor UMK

Znajdują się tu ponadto liczne groby duchowieństwa, w tym księży jezuitów i sióstr elżbietanek.

[edytuj] Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Cmentarz św. Jerzego w Toruniu

[edytuj] Bibliografia

Toruńscy twórcy nauki i kultury (1945-1985), pod red. Mariana Biskupa i Mariana Arszyńskiego, Warszawa; Poznań; Toruń, PWN, 1989, ISBN 83-01-09157-6
Magdalena Niedzielska, Toruńskie cmentarze, Toruń, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1992, ISBN 83-85196-66-8
Toruński słownik biograficzny, pod red. Krzysztofa Mikulskiego, ISSN 1505-9316, t. 1-4, Toruń, Towarzystwo Miłośników Torunia; Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1998-2004
Jerzy Domasłowski, Kościół św. Szczepana w Toruniu 1904-2004, Toruń, Wydawnictwo Via, 2004, ISBN 83-88273-32-9
Janusz Umiński, Toruń w 3 dni, Warszawa, Sport i Turystyka - Muza, 2005, ISBN 83-7079-772-5
Cmentarz św. Jerzego, pod red. Bogusława Dybasia, teksty Magdalena Niedzielska, Sylwia Grochowina, Toruń, Towarzystwo Miłośników Torunia, 2006, ISBN 83-900852-5-9, ISBN 978-83-900852-5-8