Czopki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy receptorów światłoczułych oka. Zobacz też: czopek – forma przyjmowania leków.
Względna absorpcja światła przez błonowe białka receptorowe czopków (K, Ś, D) i pręcików (Pr) siatkówki oka (uwaga: skala długości fali nie jest liniowa)

Czopki, dawniej zwane „słupkami” – światłoczułe receptory siatkówki oka, które zawierają specyficzne błonowe białka receptorowe, absorbujące światło w różnych zakresach długości fali (zob. fotoreceptory). Czopki umożliwiają widzenie kolorów przy dobrym oświetleniu – widzenie fotopowe (porównaj: widzenie skotopowe). Wrażliwość wzroku pogarsza się przy zbyt intensywnym świetle (czopki ulegają „przesyceniu”).

Ludzkie oko zawiera trzy rodzaje czopków, z których każdy ma inną charakterystykę widmową, zależną od budowy cząsteczek fotopsyn w błonie komórkowej neuronów. W percepcji barw uczestniczą barwniki:

  • erythrolabe – reagujący z największą czułością na promieniowanie o λ = 590 nm (symbol D od długofalowe), wywołujące wrażenie czerwieni, OPN1LW[1],
  • chlorolabe – najbardziej czuły na promieniowanie o λ = 540 nm (wrażenie zieleni, symbol Śr), OPN1MW[2],
  • cyanolabe – najbardziej czuły na promieniowanie o λ = 450 nm (wrażenie barwy niebieskiej, symbol K od krótkofalowe), OPN1SW[3].

Wyróżnienie tych trzech rodzajów czopków (zob. teoria Younga-Helmholtza) wpłynęło na opracowanie modelu kolorów RGB, stosowanego m.in. w skanerach, aparatach fotograficznych, monitorach komputerowych i telewizji.

Czopki występują w nieregularnych skupiskach, a najmniej jest „czopków niebieskich”. Wrażliwość na daną długość fali zależy od rodzaju barwnika światłoczułego. O ile szympansy i goryle mają podobny system rozróżniania barw jak ludzie, to czopki innych kręgowców zawierają odmienne barwniki, a nawet różnią się znacząco budową.

Czopki, których najwięcej skupia się w środkowej części siatkówki, zwanej plamką żółtą (strefa najostrzejszego widzenia), odpowiadają za widzenie szczegółów obrazu i za widzenie barwne.

Ślepota barw polega na upośledzeniu jednego lub więcej z trzech rodzajów czopków.

Impulsy generowane pod wpływem światła w pręcikach i czopkach są wysyłane drogą wzrokową do mózgu za pośrednictwem komórek dwubiegunowych, komórek zwojowych, a także bezpośrednio poprzez własne aksony (dotyczy czopków znajdujących się w dołku środkowym siatkówki).

Porównanie właściwości czopków i pręcików u człowieka[edytuj | edytuj kod]

Pręciki Czopki
Widzenie nocne Widzenie dzienne
Średnio 90 milionów[4] Średnio 4,5 milionów[4]
Chromoproteida/pigment: rodopsyna Chromoproteida/pigment: jodopsyna
Bardzo duża czułość; Czułość na światło rozproszone Niewielka czułość; Czułość tylko na światło bezpośrednie
Ich brak powoduje ślepotę zmierzchową Ich brak powoduje ślepotę
Mała ostrość Wysoka ostrość; lepsza rozdzielczość
Wolna reakcja na światło Szybka reakcja na światło
Zawierają więcej pigmentu niż czopki, dlatego wykrywają słabsze światło Zawierają mniej pigmentu niż pręciki, dlatego potrzebują więcej światła do otrzymania obrazów
Jeden typ światłoczułego barwnika Trzy typy światłoczułego barwnika (u ludzi)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 OPN1LW opsin 1 (cone pigments), long-wave-sensitive [Homo sapiens (human)] (ang.). National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine. [dostęp 2014-07-04].
  2. 2,0 2,1 OPN1MW opsin 1 (cone pigments), medium-wave-sensitive [Homo sapiens (human)] (ang.). National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine. [dostęp 2014-07-04].
  3. 3,0 3,1 OPN1SW opsin 1 (cone pigments), short-wave-sensitive [Homo sapiens (human)] (ang.). National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine. [dostęp 2014-07-04].
  4. 4,0 4,1 CA. Curcio, KR. Sloan, RE. Kalina, AE. Hendrickson. Human photoreceptor topography.. „J Comp Neurol”. 292 (4), s. 497-523, 1990. doi:10.1002/cne.902920402. PMID 2324310. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.