Czosnkowe
| Czosnkowe | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | jednoliścienne |
| Rząd | szparagowce |
| Rodzina | amarylkowate |
| Podrodzina | czosnkowe |
| Nazwa systematyczna | |
| Allioideae Herbert | |
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Czosnkowe (Allioideae Herbert) – podrodzina roślin zielnych zaliczana do amarylkowatych (Amaryllidaceae), do niedawna zwykle w randze rodziny czosnkowate (Alliaceae J. G. Agardh). Należy tu 13 rodzajów łączonych w 3 plemiona. Spośród 795 gatunków aż 690 należy do rodzaju czosnek (Allium). Występują w Holarktyce, Neotropis i Paleotropis. Mało gatunków w Australazji.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Liście wyrastają bezpośrednio z części podziemnej, łodyga kwiatowa bezlistna. U szeregu gatunków długie, obejmujące głąbik kwiatostanowy pochwy liściowe dają wrażenie ulistnienia łodygi.
- Części podziemne
- Cebule, bulwy (szczególnie Themideae) lub kłącza (Agapant).
- Łodyga
- Bezlistny głąbik kwiatonośny.
- Liście
- Z pochwą, zazwyczaj sezonowe, skrętoległe, wyraźnie naprzeciwległe, (np por), lub ułożone spiralnie; płaskie, okrągłe, obłe, albo wieloboczne (kanciaste) w przekroju; zazwyczaj siedzące, rzadko ogonkowe (np. czosnek niedźwiedzi). Pochwy liściowe nie zrośnięte. Liście aromatyczne (zazwyczaj zapach czosnku), lub bez zapachu; pojedyncze. Blaszki pojedyncze, równowąskie lub lancetowate, rzadko owalne; żyłkowanie równoległe, rzadko dłoniaste lub pierzaste (wtedy równoległo-pierzaste), bez żyłek poprzecznych.
- Kwiaty
- Kwiaty zebrane w baldachy pozorne, stanowiące , będące złączonymi spiralnymi kwiatostanami wierzchołkowymi. Baldach podparty jest 1-2 do kilku, czasem zrośniętymi ze sobą, listkami okrywy, często obejmującej w całości nie rozwinięty kwiatostan. Kwiaty zazwyczaj o budowie regularnie promienistej (tylko u niektórych gatunków czosnku występuje niewielka grzbiecistość pręcikowia). Trójkrotne, pięciookółkowe; działki okwiatu czasem zrośnięte w rurkę. Okwiat złożony z 6, umieszczonych w dwu okółkach, wolnych lub zrośniętych działek. W obu okółkach działki podobnego kształtu. Kolor działek biały, fioletowy, niebieski, purpurowy, żółty. Działki mogą być też dwubarwne (zielono-białe, brązowo-białe, biało-czerwone). Pręcikowie: pręcików zazwyczaj 6, przyrośniętych do podstaw działek okwiatu, lub do rurki kwiatowej, jeśli występuje. Najczęściej w obu okółkach jednakowe (wyjątkiem ifejon); zazwyczaj wolne, rzadziej pozrastane (zrośnięte podstawami nitki są u części gatunków czosnku Allium); w dwu okółkach (3+3). Prątniczki występują rzadko, w liczbie 3 lub 4; wtedy płodnych pręcików 2–3 (Gilliesia, Leucocoryne). Nitki płaskie, czasem zrośnięte i z wyrostkami. Pylniki przytwierdzone do nitek grzbietami, zwrócone do środka kwiatu, otwierające się podłużnym pęknięciem. Słupkowie: złożone z 3 owocolistków. Owocolistki izomeryczne względem okwiatu. Słupek jeden, zalążnia górna, trójkomorowa. Znamiona słupka 3, typu suchego lub mokrego (czosnek), motylkowate. Zalążków 1–50 i więcej w komorze.
- Owoc
- Sucha pękająca torebka. Nasiona z bielmem zawierającym tłuszcze.
Biologia i ekologia [edytuj]
byliny ze względu na wymagania ekologiczne klasyfikowane do mezo- i kserofitów. Zawierają flawonoidy i pochodne cysteiny posiadające w swym składzie siarkę.
Systematyka [edytuj]
Jeszcze w popularnym w końcu XX wieku systemie Cronquista (1981) przedstawiciele czosnkowatych zaliczani byli do rodziny liliowatych (Liliaceae). Późniejsze odkrycie para- i polifiletycznego charakteru tej grupy roślin spowodowało jej podział. W systemach Reveala (1994-1999) i Takhtajana (1997) czosnkowate zostały podniesione do rangi odrębnej rodziny zaliczonej do rzędu amarylkowców (Amaryllidales). W opublikowanym w 2003 roku systemie APG II czosnkowate uznane zostały za jedną z linii rozwojowych kladu szparagowców (rząd Asparagales) także w randze rodziny. Potwierdzono przy tym jednak bliskie pokrewieństwo czosnkowatych z rodziną amarylkowatych (Amaryllidaceae), która wspólnie z rodziną czosnkowatych stanowi klad siostrzany dla agapantowatych (Agapanthaceae). W systemie tym rozważano celowość połączenia tych trzech rodzin w czosnkowate Alliaceae s.l.. Ostatecznie faktycznie rodziny te połączono w jedną w systemie APG III (2009) jednak pod nazwą amarylkowatych (Amaryllidaceae). Taksonomia czosnkowatych w randze podrodziny wraz z podziałem na plemiona opracowana została w 2009[2].
- Podział rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
| czosnkowate |
|
||||||||||||
- Podrodzina Allioideae Herbert
- czosnek Allium – z bardzo różną liczbą gatunków w zależności od ujęcia systematycznego (od 260 do 780). Zasięg obejmuje obszary przynajmniej okresowo suche na półkuli północnej (rozproszone miejsca występowania także w Afryce).
- Podrodzina Tulbaghioideae M. F. Fay & M. W. Chase
- Tulbaghia z 22 gatunkami występującymi w Afryce południowej.
- Podrodzina Gilliesioideae Arnott
W zależności od ujęcia systematycznego liczy od 10 rodzajów do 18 rodzajów z ok. 80 gatunkami występującymi w pasie od południowej części Stanów Zjednoczonych do Argentyny. Wykaz rodzajów:
- Ancrumia Harv. ex Baker
- Caloscordum Herb.
- Erinna Phil.
- Garaventia Looser
- Gethyum Phil.
- Gilliesia Lindl.
- Ipheion Rafinesque – ifejon
- Latace Phil.
- Leucocoryne Lindl.
- Miersia Lindl.
- Milula Prain
- Muilla S.Watson ex Bentham
- Nectaroscordum Lindl.
- Nothoscordum Kunth
- Solaria Phil.
- Speea Loes.
- Trichlora Baker
- Tristagma Poepp.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-09].
- ↑ Chase, M. W. Reveal, J. W., & Fay, M. F. 2009. A subfamilial classification for the expanded asparagelean families Amaryllidaceae, Asparagaceae and Xanthorrhoeaceae. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 132-136
