Czosnkowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czosnkowe
Czosnkowe: zdjęcie
Czosnek główkowaty
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina amarylkowate
Podrodzina czosnkowe
Nazwa systematyczna
Allioideae Herbert
Kwiatostan czosnku skalnego

Czosnkowe (Allioideae Herbert) – podrodzina roślin zielnych zaliczana do amarylkowatych (Amaryllidaceae), do niedawna zwykle w randze rodziny czosnkowate (Alliaceae J. G. Agardh). Należy tu 13 rodzajów łączonych w 3 plemiona. Spośród 795 gatunków aż 690 należy do rodzaju czosnek (Allium). Występują w Holarktyce, Neotropis i Paleotropis. Mało gatunków w Australazji.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Liście wyrastają bezpośrednio z części podziemnej, łodyga kwiatowa bezlistna. U szeregu gatunków długie, obejmujące głąbik kwiatostanowy pochwy liściowe dają wrażenie ulistnienia łodygi.
Części podziemne
Cebule, bulwy (szczególnie Themideae) lub kłącza (Agapant).
Łodyga
Bezlistny głąbik kwiatonośny.
Liście
Z pochwą, zazwyczaj sezonowe, skrętoległe, wyraźnie naprzeciwległe, (np por), lub ułożone spiralnie; płaskie, okrągłe, obłe, albo wieloboczne (kanciaste) w przekroju; zazwyczaj siedzące, rzadko ogonkowe (np. czosnek niedźwiedzi). Pochwy liściowe nie zrośnięte. Liście aromatyczne (zazwyczaj zapach czosnku), lub bez zapachu; pojedyncze. Blaszki pojedyncze, równowąskie lub lancetowate, rzadko owalne; żyłkowanie równoległe, rzadko dłoniaste lub pierzaste (wtedy równoległo-pierzaste), bez żyłek poprzecznych.
Kwiaty
Kwiaty zebrane w baldachy pozorne, stanowiące , będące złączonymi spiralnymi kwiatostanami wierzchołkowymi. Baldach podparty jest 1-2 do kilku, czasem zrośniętymi ze sobą, listkami okrywy, często obejmującej w całości nie rozwinięty kwiatostan. Kwiaty zazwyczaj o budowie regularnie promienistej (tylko u niektórych gatunków czosnku występuje niewielka grzbiecistość pręcikowia). Trójkrotne, pięciookółkowe; działki okwiatu czasem zrośnięte w rurkę. Okwiat złożony z 6, umieszczonych w dwu okółkach, wolnych lub zrośniętych działek. W obu okółkach działki podobnego kształtu. Kolor działek biały, fioletowy, niebieski, purpurowy, żółty. Działki mogą być też dwubarwne (zielono-białe, brązowo-białe, biało-czerwone). Pręcikowie: pręcików zazwyczaj 6, przyrośniętych do podstaw działek okwiatu, lub do rurki kwiatowej, jeśli występuje. Najczęściej w obu okółkach jednakowe (wyjątkiem ifejon); zazwyczaj wolne, rzadziej pozrastane (zrośnięte podstawami nitki są u części gatunków czosnku Allium); w dwu okółkach (3+3). Prątniczki występują rzadko, w liczbie 3 lub 4; wtedy płodnych pręcików 2–3 (Gilliesia, Leucocoryne). Nitki płaskie, czasem zrośnięte i z wyrostkami. Pylniki przytwierdzone do nitek grzbietami, zwrócone do środka kwiatu, otwierające się podłużnym pęknięciem. Słupkowie: złożone z 3 owocolistków. Owocolistki izomeryczne względem okwiatu. Słupek jeden, zalążnia górna, trójkomorowa. Znamiona słupka 3, typu suchego lub mokrego (czosnek), motylkowate. Zalążków 1–50 i więcej w komorze.
Owoc
Sucha pękająca torebka. Nasiona z bielmem zawierającym tłuszcze.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

byliny ze względu na wymagania ekologiczne klasyfikowane do mezo- i kserofitów. Zawierają flawonoidy i pochodne cysteiny posiadające w swym składzie siarkę.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze w popularnym w końcu XX wieku systemie Cronquista (1981) przedstawiciele czosnkowatych zaliczani byli do rodziny liliowatych (Liliaceae). Późniejsze odkrycie para- i polifiletycznego charakteru tej grupy roślin spowodowało jej podział. W systemach Reveala (1994-1999) i Takhtajana (1997) czosnkowate zostały podniesione do rangi odrębnej rodziny zaliczonej do rzędu amarylkowców (Amaryllidales). W opublikowanym w 2003 roku systemie APG II czosnkowate uznane zostały za jedną z linii rozwojowych kladu szparagowców (rząd Asparagales) także w randze rodziny. Potwierdzono przy tym jednak bliskie pokrewieństwo czosnkowatych z rodziną amarylkowatych (Amaryllidaceae), która wspólnie z rodziną czosnkowatych stanowi klad siostrzany dla agapantowatych (Agapanthaceae). W systemie tym rozważano celowość połączenia tych trzech rodzin w czosnkowate Alliaceae s.l.. Ostatecznie faktycznie rodziny te połączono w jedną w systemie APG III (2009) jednak pod nazwą amarylkowatych (Amaryllidaceae). Taksonomia czosnkowatych w randze podrodziny wraz z podziałem na plemiona opracowana została w 2009[2].

Podział rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
czosnkowate

Allioideae




Tulbaghioideae



Gilliesioideae




Podrodzina Allioideae Herbert
  • czosnek Allium – z bardzo różną liczbą gatunków w zależności od ujęcia systematycznego (od 260 do 780). Zasięg obejmuje obszary przynajmniej okresowo suche na półkuli północnej (rozproszone miejsca występowania także w Afryce).
Podrodzina Tulbaghioideae M. F. Fay & M. W. Chase
  • Tulbaghia z 22 gatunkami występującymi w Afryce południowej.
Podrodzina Gilliesioideae Arnott

W zależności od ujęcia systematycznego liczy od 10 rodzajów do 18 rodzajów z ok. 80 gatunkami występującymi w pasie od południowej części Stanów Zjednoczonych do Argentyny. Wykaz rodzajów:

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-09].
  2. Chase, M. W. Reveal, J. W., & Fay, M. F. 2009. A subfamilial classification for the expanded asparagelean families Amaryllidaceae, Asparagaceae and Xanthorrhoeaceae. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 132-136