David Teniers (młodszy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
David Teniers II
Portrait of David Teniers.jpg
Philip Fruytiers, Portret Davida Teniersa
Data i miejsce urodzenia ochrz. 15 grudnia 1610, Antwerpia
Data i miejsce śmierci 25 kwietnia 1690, Bruksela
Dziedzina sztuki malarstwo, grafika
Styl barok
Ważne dzieła Kuszenie św. Antoniego (liczne wersje), Małpy w kuchni, Arcyksiążę Leopold Wilhelm w swojej galerii w Brukseli, Portret antwerpskiej gwardii cywilnej
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Arcyksiążę Leopold Wilhelm w swojej galerii (1651-53)
Scena w tawernie (1658)
Kuszenie św. Antoniego (ok. 1670)
Kiermasz wiejski (ok. 1650)
Król pije (Święto Trzech Króli)
Małpy w kuchni (ok. 1645)
Alchemik (ok. 1650)
Wnętrze kuchni (1644)
Wartownia (1641)
Wiejski doktor

David Teniers II (ochrz. 15 grudnia 1610 w Antwerpii, zm. 25 kwietnia 1690 w Brukseli) – flamandzki malarz i grafik okresu baroku, przedstawiciel malarstwa rodzajowego.

Był najbardziej znanym członkiem rodu malarzy flamandzkich. Malarzami byli także jego ojciec – David Teniers I (starszy) (1582-1649), stryj – Julien Teniers I (1572-1615), teść – Jan Breughel Aksamitny (1568-1625), siostrzeniec – Jan van Kessel St. (1626-1679), trzej bracia – Julien Teniers II (1616-1649), Abraham Teniers (1629-1670) i Theodoor Teniers (1619-1697) oraz syn – David Teniers III (1638-85).

Terminował u swojego ojca Davida Teniersa St. Mistrzem został w 1632 w Antwerpii, wstępując do bractwa (gildii) św. Łukasza zrzeszającego artystów rzemieślników (malarzy, złotników, introligatorów, rzeźbiarzy). W 1637 ożenił się z Anne Brueghel, córką Jana Brueghela Aksamitnego. Świadkiem na jego ślubie był Peter Paul Rubens. Pierwsze swoje prace podpisywał tak jak reszta rodziny (ojciec, bracia, syn), a więc Tenier (flamandzka wersja imienia walońskiego Taisnier pozostała po przodkach wywodzących się z Ath). Był bardzo muzykalny i grał na skrzypcach.

W 1650 przeniósł się do Brukseli. Od 1647 pełnił funkcję kustosza galerii arcyksięcia Leopolda Wilhelma, regenta Niderlandów, znanego kolekcjonera dzieł sztuki. W 1651 został malarzem dworskim. Skopiował wtedy, z myślą o reprodukcjach graficznych, w zmniejszonej skali, 244 obrazy z galerii arcyksięcia w pałacu Coudenberg. Katalog z rycinami Theatrum pictorum Davidis Teniers Antwerpiensis wydano w 1660. Po wyjeździe arcyksięcia do Wiednia w 1651 został malarzem dworskim u jego następcy, Don Juana syna Filipa IV Habsburga.

Wkrótce po śmierci swej pierwszej żony, w 1656 poślubił Isabellę de Fren, córkę sekretarza Rady Brabancji. Wykorzystując to, oraz powołując się na przypadki innych sławnych malarzy, którzy wcześniej uzyskali szlachectwo (Rubens i van Dyck), usiłował uzyskać tytuł szlachecki. Król zgodził się, ale pod warunkiem, że Teniers przestanie zajmować się handlem obrazami. Do tego nie doszło, ale Teniers z własnej inicjatywy założył Akademię Sztuk Pięknych w Antwerpii. W 26 stycznia 1663 akademia została uznana przez króla, natomiast Teniers został jej pierwszym dyrektorem i wreszcie otrzymał upragniony tytuł szlachecki.

Naśladowcami Teniersa byli m.in.: David Ryckaert III (1612-1661), Erasmus de Bie (1629-1675), Gillis van Tilborgh (ok. 1625- ok. 1678), Simon de Vos (1603-1676), Willem van Herp (1614-1677) oraz Mattheus van Helmont (1623- ok. 1680).

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Był artystą bardzo płodnym i wszechstronnym. Pozostawił ok. 2000 obrazów (wliczając w to kopie, repliki i naśladownictwa[1]), przeważnie niewielkich rozmiarów, malowanych na drewnie, płótnie lub miedzi. Malował sceny rodzajowe, religijne, mitologiczne, historyczne, alegoryczne, pejzaże, portrety, martwe natury oraz tzw. singeries – scenki przedstawiające małpy przebrane za ludzi, wyszydzające ludzką głupotę (Małpi bankiet, Małpy w kuchni, Małpi malarz). Główną jego specjalnością były scenki rodzajowe z życia różnych warstw społecznych, głównie wiśniaków, we wnętrzach (kuchnie, gospody, stajnie, wartownie) lub na wolnym powietrzu (kiermasze, festyny, jarmarki, odpusty, gry towarzyskie, wesela). Był autorem 12 niewielkich płyt miedzianych (27 × 39 cm), przedstawiających historię Armidy z poematu Torquata Tassa „Jerozolima wyzwolona” (obecnie w Prado). Projektował też tapiserie. W pierwszym okresie twórczości pozostawał pod wpływem Jana Brueghla St. (sabaty czarownic, liczne Kuszenia św. Antoniego), później oddziałał na niego przede wszystkim Adriaen Brouwer.

Był znakomitym malarzem „gabinetów amatorów”. Ten gatunek malarstwa narodził się w latach 1620-1640 jako specjalność artystycznego rodu antwerpskiego Franckenów. Łączył w sobie elementy widoku wnętrza, sceny rodzajowej i portretu. Stanowił cenny dokument artystycznych gustów epoki. Tworzyli je m.in.: Hieronymous Francken II (1578-1623), Frans Francken Młodszy (1581-1642), Willem van Haecht (1593-1637), Hans Jordaens III (1595-1643). Teniers namalował 10 obrazów ukazujących galerię arcyksięcia Leopolda Wilhelma.

Jego obrazy cechuje wyrafinowana kolorystyka, trafne wyczucie formy i perspektywy powietrznej oraz światłocienia. Twórczość Teniersa ma dużą wartość dokumentarną, przede wszystkim dla badaczy dziejów kultury materialnej i kolekcjonerstwa.

Jego zleceniodawcami byli m.in. biskup Brugii – Antoine Triest, następca arcyksięcia Leopolda Wilhelma – Don Juan d’Asturia, książę Wilhelm II Orański, król Hiszpanii Filip IV oraz królowa szwedzka Krystyna.

Największe kolekcje dzieł Teniersa posiadają muzea: Prado (ok. 50), Luwr (ok. 40) oraz Ermitaż (ok. 30). Kilka jego obrazów znajduje się również w zbiorach polskich (Wiejski doktor, Śmiejący się chłop, Kuchnia, Krajobraz z Cyganami, Ekstaza św. Franciszka, Daniel w jaskini lwów, Operacja, Sprzedawca wódki).

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Wieśniacy grający w karty1633, 24,5 × 32 cm, Museum der Bildenden Künste, Lipsk
  • Małpy w wartowniok. 1633, 41,5 × 58 cm, Mauritshuis, Haga
  • Towarzystwo przy młynie1634, 37 × 56,5 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Wieśniacy świętujący dwunastą noc1635, 47 × 70 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
  • Palacze we wnętrzuok. 1637, 39 × 37 cm, Muzeum Thyssen-Bornemisza, Madryt
  • Wielki wiejski kiermasz z dwiema tańczącymi paramiok. 1638, 135 × 214 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Kiermasz flamandzki1640, 32 × 58,5 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Staruszka obierająca gruszkipo 1640, 48,6 × 66,5 cm, National Gallery w Londynie
  • Głupekok. 1640, Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie
  • Szlifierzpo 1640, 42 × 30 cm, Luwr, Paryż
  • Krajobraz z Cyganami1641, 61 × 84 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Malarz w swojej pracowni1641, 25 × 21,5 cm., Ermitaż, Sankt Petersburg,
  • Dentysta1640-50, 35 × 30,5 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Kuszenie św. Antoniego1640-50, 22 × 16 cm, Luwr, Paryż
  • Galeria arcyksięcia Leopolda Wilhelma w Brukseli1641, 96 × 128 cm, Staatsgalerie, Schleissheim
  • Portret antwerpskiej gwardii cywilnej1643, 135 × 183 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg,
  • Dobra kuchnia1644, 75 × 78 cm, Mauritshuis, Haga
  • Wnętrze kuchni1644, 57 × 78 cm, Mauritshuis, Haga
  • Syn marnotrawny1644, 70 × 89 cm, Luwr, Paryż
  • Kuszenie św. Antoniegopo 1645, 27,5 × 37,5 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Kuszenie św. Antoniego54 × 74,5 cm, Królewskie Muzea Sztuk Pięknych, Bruksela
  • Małpy w kuchniok. 1645, 30 × 50 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Kuszenie św. Antoniego w grocieok. 1645, 69 × 86 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Uwolnienie św. Piotra z więzieniaok. 1645, 58 × 78 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Zaparcie się Piotra1646, 37 × 52, Luwr
  • Artysta z muzykującą rodziną1645-46, 38 × 58 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Taniec chłopski przed gospodą1645-50, 135 × 205 cm, Royal Collection, Windsor
  • Martwa natura1645-50, 52 × 68,5 cm, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia
  • Bogacz prowadzony do piekłaok. 1647, 48 × 69 cm, National Gallery w Londynie
  • Kuszenie św. Antoniegook. 1647, 54 × 75 cm, Królewskie Muzea Sztuk Pięknych, Bruksela
  • Alchemikok. 1650, 26,5 × 37,5 cm, Mauritshuis, Haga
  • Alchemik32 × 24 cm, Museum der Bildenden Künste, Lipsk
  • Kiermasz wiejskiok. 1650, 78 × 106 cm, Rijksmuseum, Amsterdam
  • Święto na wsi(ok. 1650), 69 × 86 cm, Prado, Madryt
  • Wiejska gospodaok. 1650, 33 × 54 cm, Staatliches Museum, Schwerin
  • Stary wieśniak zalecający się do dziewki kuchennejpo 1650, 43 × 65 cm, National Gallery w Londynie
  • Galeria arcyksięcia Leopolda Wilhelma w Brukseli1651, Petworth House, Petworth
  • Daniel w jaskini lwów1650-60, 35,5 × 50, 5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Arcyksiążę Leopold Wilhelm na polowaniu na czaple1650-60, 82 × 120 cm, Luwr, Paryż
  • Arcyksiążę Leopold Wilhelm w swojej galerii1651-53, 106 × 129 cm, Prado, Madryt
  • Arcyksiążę Leopold Wilhelm w swojej galerii1651-53, 73,5 × 88 cm, Museo Lázaro Galdiano, Madryt
  • Arcyksiążę Leopold Wilhelm w swojej galerii w Brukseli1651, 96 × 129 cm, Królewskie Muzea Sztuk Pięknych, Bruksela
  • Arcyksiążę Leopold Wilhelm w swojej galerii w Brukseli106 × 129 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
  • Kiermasz flamandzki1652, 157 × 221 cm, Królewskie Muzea Sztuk Pięknych, Bruksela
  • Ofiara Abrahama1653, 132 × 103 cm, Kunsthistorisches Museum, Wiedeń
  • Operacjaok. 1655, 24,5 × 19,5 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu
  • Małpi bankiet1660, 25 × 34 cm, Prado, Madryt
  • Wieśniacy grający w kręgle przed gospodąok. 1660, 120 × 198 cm, National Gallery w Londynie
  • Kuszenie św. Antoniegook. 1670, 55 × 69 cm, Prado, Madryt
  • Powrót z polowania1670, 28 × 35 cm, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia
  • Armida przed Godfrydem de Bouillon27 × 39 cm, Prado, Madryt
  • Ekstaza św. Franciszka90 × 72 cm, Muzeum Kolekcji Jana Pawła II w Warszawie
  • Gospoda pod lipami44,5 × 37,5 cm, Museum der Bildenden Künste, Lipsk
  • Gospoda wiejska19 × 26,5 cm, Wallraf-Richartz-Museum, Kolonia
  • Karczma nad rzeką49 × 71 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Krajobraz wiejski29,4 × 25,5 cm, Wallraf-Richartz-Museum, Kolonia
  • Krajobraz z Cyganami177 × 239 cm, Prado, Madryt
  • Krajobraz z kościołem na wzgórzu17 × 25 cm, Luwr, Paryż
  • Krajobraz z pasterzami przy ognisku38 × 55 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • Krajobraz z pustelnikami177 × 230 cm, Prado, Madryt
  • Krajobraz z rybakami40 × 63,5 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Krajobraz z tęczą28 × 39 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Król pije (Święto Trzech Króli)58 × 70 cm, Prado, Madryt
  • Książki i globus astronomiczny52 × 68,5 cm, Królewskie Muzea Sztuk Pięknych, Bruksela
  • Kuchnia73,5 × 105 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
  • Kuszenie św. Antoniego22 × 16,5 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Kuszenie św. Antoniego52,5 × 81,5 cm, Wallraf-Richartz-Museum, Kolonia
  • Kuszenie św. Antoniego60 × 83 cm, Galeria Narodowa, Praga
  • Małpi malarz24 × 32 cm, Prado, Madryt
  • Małpi rzeźbiarz23 × 32 cm, Prado, Madryt
  • Neptun i Amfitryta30 × 36 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Ogród Armidy27 × 39 cm, Prado, Madryt
  • Operacja wyjęcia kamienia38 × 61 cm, Prado, Madryt
  • Palacze i hazardziści w gospodzie40 × 62, Prado, Madryt
  • Palący fajkę15 × 11,5 cm, Muzeum sztuki Wschodu i Zachodu, Odessa
  • Pasterka58 × 52 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Pasterz58 × 52 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg
  • Pięć zmysłów37,5 × 56 cm, Królewskie Muzea Sztuk Pięknych, Bruksela
  • Pojednanie Rinalda i Armidy27 × 39 cm, Prado, Madryt
  • Rozstanie Rinalda i Armidy27 × 39 cm, Prado, Madryt
  • Sala straży67 × 52 cm, Prado, Madryt
  • Sprzedawca wódki27,5 × 19,6 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie (naśladowca)
  • Św. Hieronim w górach36 × 27 cm, Museum der Bildenden Künste, Lipsk
  • Uczony43 × 33 cm, Wallraf-Richartz-Museum, Kolonia
  • W gospodzie42,5 × 55 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów w Dreźnie
  • W stajni61 × 87,5 cm, Kunstmuseum, Bazylea
  • Wesoły żołnierz47 × 36 cm, Prado, Madryt
  • Wiejski doktor25 × 19 cm, Zamek Królewski w Warszawie
  • Wieśniacy grający w kule62,5 × 89,5 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg

Przypisy

  1. Był najczęściej kopiowanym malarzem swoich czasów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wendy Beckett, 1000 arcydzieł, Warszawa: Arkady, 2001, ISBN 83-213-4218-3.
  • Adam Bochnak, Historia sztuki nowożytnej, t. 2, Warszawa: PWN, 1983.
  • Robert Genaille: Słownik malarstwa holenderskiego i flamandzkiego. Warszawa: WAiF, 1975.
  • Robert Genaille, Sztuka flamandzka i belgijska, Warszawa: WAiF, 1976.
  • Robert Genaille, Maciej Monkiewicz, Antoni Ziemba: Encyklopedia malarstwa flamandzkiego i holenderskiego, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe; Wyd. Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-221-0686-6.
  • Leksykon malarstwa i grafiki, red. Nauk. Lothar Altmann, Warszawa: Arkady, 2012, ISBN 978-83-213-4729-5.
  • Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992, ISBN 83-7079-076-3.
  • Janina Michałkowa, Holenderskie i flamandzkie malarstwo rodzajowe XVII wieku, Warszawa: Sztuka, 1955.
  • Muzeum Prado. Arcydzieła malarstwa, Warszawa: Arkady, 2011, ISBN 978-83-213-4421-8.
  • Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007, ISBN 978-3-8331-2131-9.
  • Sztuka świata, t. 13, Leksykon L-Z, Warszawa: Arkady, 2000, ISBN 83-213-4135-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons