Dysplazja (zmiana przedrakowa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zmiany przedrakowej. Zobacz też: dysplazja (zaburzenie rozwojowe).
-plazja
(Hiper)plazja - wzrost liczby komórek
(Meta)plazja - zmiana typu komórek
(Dys)plazja - nieprawidłowe dojrzewanie
(Ana)plazja - odróżnicowanie
(Kata)plazja - ↓ różnicowanie czynnościowe
(Neo)plazja - nowotworzenie
(A)plazja - niewykształcenie się narządu
(Hipo)plazja - "niedorozwój" narządu
Squamous cells.jpg

Dysplazja (łac. dysplasia, z gr. dys = zły + plassein = tworzyć, kształtować) - nieprawidłowości w wyglądzie komórek (zmiany cytologiczne) oraz zaburzenia w architekturze tkanki wskazujące na wczesny krok w kierunku transformacji nowotworowej, zaburzeniami budowy komórek (polimorfizm, nieprawidłowości jąder), ich dojrzewania i różnicowania (liczne mitozy) oraz struktury (utrata biegunowości komórek i warstwowości jąder). Zjawisko dysplazji polega na stopniowej przebudowie dotychczas zdrowego narządu. To zaburzone różnicowanie jest ograniczone do warstwy nabłonkowej (dysplazja dotyczy głównie nabłonka i tkanki łącznej) i nie ulega inwazji do głębszych tkanek - nie przekracza błony podstawnej. Dysplazja jest najbardziej stałym wykładnikiem histopatologicznym stanu przedrakowego nabłonka. Dysplazja bywa nawet określana jako stan przejściowy pomiędzy rozrostem (hyperplasia) a nowotworem. Jest zaburzeniem cięższym od metaplazji ale lżejszym od anaplazji.

Nie wszystkie zmiany dysplastyczne stają się podłożem rozwoju raka inwazyjnego. Według danych z piśmiennictwa, zjawisko to obserwuje się w 1,5 do 40% przypadków, zależnie od występowania atypii, zastosowanych kryteriów i czasu obserwacji[potrzebne źródło]. Chociaż zmiany dysplastyczne mogą się cofnąć spontanicznie, to stałe zmiany powinny być usunięte[potrzebne źródło] za pomocą jednego ze sposobów: chirurgicznego wycięcia, wypalania chemicznego, gorącem, laserem lub zamrażania (krioterapia).

Terminem dysplazja określa się także zmiany proliferacyjno-zanikowe w sutku powstające pod wpływem zaburzeń hormonalnych. Ponieważ tego typu zmiany w sutku nie są stanem przednowotworowym, nazywa się je łagodnymi dysplazjami sutka.

Cechy komórek dysplastycznych[edytuj | edytuj kod]

Dysplazja charakteryzuje się głównie zmianami mikroskopowymi, jak:

  • anizocytoza - komórki tej samej tkanki mają różne rozmiary
  • poikilocytoza - komórki o niestandardowych kształtach
  • hyperchromatoza - zwiększenie ilości DNA w komórkach (ma związek z barwieniem H + E )
  • macronucleosis - powiększenie jądra komórkowego
  • polynucelosis - obecność wielu jąder komórkowych w obrębie danej komórki
  • makrocytoza - zwiększenie rozmiarów komórki
  • wakualizacja - pojawienie się zwiększonej ilości wakuoli w komórkach
  • obecność wielu figur podziałów mitotycznych (nietypowa ilość komórek dzielących się w danej chwili)

Stopnie[edytuj | edytuj kod]

Dysplazja ma różne stopnie zaawansowania, które wyrażamy za pomocą podziału:

  • 1 stopień - (Dysplazja małego stopnia) - nieznaczne zaawansowanie dysplazji; komórki dysplastyczne zlokalizowane w 1/3 dolnej nabłonka
  • 2 stopień - (Dysplazja średniego stopnia) - komórki dysplastyczne zlokalizowane w 2/3 dolnych nabłonka
  • 3 stopień - (Dysplazja dużego stopnia) - komórki dysplastyczne zlokalizowane ponadto w górnej 1/3 nabłonka, ale nie w całej jego grubości; wygląd komórek praktycznie taki jak komórek nowotworowych

Im wyższy stopień dysplazji tym większe prawdopodobieństwo jej przejścia w raka. Dysplazja w zależności od stopnia i ilości zmienionych komórek wymaga dalszej diagnostyki (pobranie wycinków) i leczenia zachowawczego (lekami, farmakoterapia) lub chirurgicznego.

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Najlepiej poznaną formą dysplazji jest forma prekursorowa dla raka szyjki macicy - śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy (łac. neoplasia intraepithelialis cervicalis, ang. cervical intraepithelial neoplasia – stąd klasyfikacja CIN). Neoplazja śródnabłonkowa właściwie zawiera dwa typy zmian: oprócz dysplazji dotyczy ona również raka przedinwazyjnego. Zmiana ta jest wywoływana przez infekcję wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV: typami 16 i 18, niekiedy 31, 33, 35 i 51). Rzadko istnieją dla kobiet jakiekolwiek niepokojące przesłanki, które mogłyby się przyczynić do podejrzenia o dysplazję szyjki macicy. Wykrywa się ją natomiast zazwyczaj na podstawie badania przesiewowego, jakim jest ocena rozmazu z części pochwowej szyjki macicy (ang. pap smear, od Georgiosa Papanikolaou, twórcy cytodiagnostyki złuszczeniowej). Celem tego badania jest zdiagnozowanie choroby we wczesnej fazie, gdy jest ona jeszcze na etapie dysplazji i łatwo ją wyleczyć.

Inne przykłady to:

Dysplazja, a rak w miejscu i rak inwazyjny[edytuj | edytuj kod]

Pojęcia dysplazji, raka w miejscu i rak inwazyjnego są powiązane, ponieważ reprezentują trzy etapy progresji w kierunku raka:

  • Dysplazja jest najwcześniejszą zmianą przednowotworową rozpoznawalną w biopsji przez patologa.
  • Rak w miejscu jest to zmiana histopatologicznie podobna do dysplazji dużego stopnia (dysplasia gradus maioris), dlatego obecnie obie zmiany są klasyfikowane jako CIN III. Ryzyko transformacji w raka inwazyjnego jest duże, natomiast leczenie jest jeszcze zazwyczaj łatwe.
  • Rak inwazyjny, zwany właściwie rakiem (z tego względu, że w definicji raka zawarta jest cecha naciekania podścieliska, stąd sprzeczność występuje również w pojęciu raka przedinwazyjnego) jest ostatnim stadium w całej tej sekwencji. Jest to choroba, która nieleczona, dokona inwazji (przerzutów) na organizm i najprawdopodobniej go zabije.

Metaplazja[edytuj | edytuj kod]

Metaplazja jest sytuacją, w której komórki zmieniły swój pierwotny, dojrzały typ zróżnicowania w inny typ zróżnicowanych komórek, również dojrzałych, w odpowiedzi adaptacyjnej na ekspozycję na chroniczne podrażnienie, patogen lub karcynogen. Metaplazja tym różni się od dysplazji, że w przypadku komórek dysplastycznych zmiany są zakodowane w ich genomie i są przekazywane komórkom potomnym.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Stachura: Patologia: znaczy słowo o chorobie. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2005. ISBN 83-88857-92-4.
  • J. Groniowski, S. Kruś: Podstawy patomorfologii: podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1991. ISBN 83-200-1566-9.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.