Elżbieta York
| Elżbieta York |
|
 |
|
 |
|
| królowa Anglii | |
| Okres panowania | od 18 stycznia 1486 do 11 lutego 1503 |
| Żona | Henryka VII Tudora |
| Poprzedniczka | Anna Neville |
| Następczyni | Katarzyna Aragońska |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Yorkowie |
| Urodzona | 11 lutego 1465 lub 1466 |
| Koronowana | 25 listopada 1487 |
| Zmarła | 11 lutego 1503 |
| Pochowana | Opactwo Westminsterskie |
| Ojciec | Edward IV York |
| Matka | Elżbieta Woodville |
| Mąż | Henryk VII Tudor |
| Dzieci | Artur Tudor, Małgorzata Tudor, Henryk VIII Tudor, Elżbieta Tudor, Maria Tudor, Edmund Tudor, książę Somerset, Edward Tudor (?), Katarzyna Tudor |
| Odznaczenia | |
 |
|
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
Elżbieta z Yorku, Elżbieta York, Elżbieta jorska (ur. 11 lutego 1465[1][2][3] lub 1466 w Westminsterze, zm. 11 lutego 1503) – w latach 1486-1503 królowa Anglii jako żona Henryka VII.
Jedyna królowa, która była jednocześnie córką, siostrą, bratanicą, żoną oraz matką króla Anglii[4] i jedna z niewielu królewskich małżonek, które zapisały się w pamięci angielskich poddanych z przydomkiem dobrej królowej - dobra królowa Elżbieta[5]. Według tradycji wizerunek królowej Elżbiety jest pierwowzorem damy kier w angielskiej talii kart do gry[6][7].
Spis treści |
Dzieciństwo i młodość [edytuj]
Elżbieta była najstarszym dzieckiem króla Edwarda IV Yorka i Elżbiety Woodville, córki Richarda Woodville'a, 1. hrabiego Rivers, oraz starszą siostrą króla Edwarda V. Elżbieta przyszła na świat w Westminsterze i do narodzin brata Edwarda w 1470 r. była uznawana za następczynię tronu. W 1477 r. razem z matką i ciotką, Elżbietą York, księżną Suffolk została Damą Orderu Podwiązki. Po śmierci ojca w 1483 r. Elżbieta razem z młodszym rodzeństwem została uznana za nieślubne dziecko (Edward miał przed ślubem z Elżbietą ożenić się z lady Eleonorą Talbot) i odsunięta od dziedziczenia. Na tron wstąpił jej stryj Ryszard, książę Gloucester jako Ryszard III. Kiedy Ryszardowi zmarła żona, Anna Neville, w 1484 r., pojawiły się pogłoski, że Ryszard planuje ślub z Elżbietą.
Te plotki wzbudziły zaniepokojenie na kontynencie, gdzie przebywał Henryk Tudor, 2. hrabia Richmond, od 1471 r. kandydat stronnictwa Lancasterów na króla Anglii. Jego własne prawa do tronu były dość nikłe – jego matka, Małgorzata Beaufort, pochodziła od Jana, 1. hrabiego Somerset, nieślubnego syna Jana z Gandawy, młodszego syna Edwarda III. Hrabia Somerset został wprawdzie uznany za legalnego syna, ale odsunięty od dziedziczenia. Stąd, aby wzmocnić pretensje Henryka jego zwolennicy zaplanowali małżeństwo pretendenta z Elżbietą, co pogodziłoby zwaśnione rody Lancasterów i Yorków. Stąd też Henryk po wstąpieniu na tron zatuszował sprawę nieprawomocności małżeństwa Edwarda IV i Elżbiety Woodville, gdyż to osłabiało jego i tak niezbyt mocną pozycję.
Tymczasem obawy Henryka okazały się płonne, ponieważ Ryszard nie miał raczej zamiaru poślubiać bratanicy. Jednakże XVII-wieczny kronikarz sir George Buck twierdził, iż widział list Elżbiety do księcia Norfolk, w którym deklarowała ona miłość do Ryszarda i chęć poślubienia króla[8]. Jeśli korespondencja Elżbiety istniała jeszcze w XVII w., to później zaginęła. Nie wiadomo więc, na ile to wyznanie, jeśli list był autentyczny, można uznać za wyraz uczuć Elżbiety, a na ile za efekt działań jej matki, dążącej do wprowadzenia córki na tron, obojętnie przy jakim królu.
Jeśli nawet były planu poślubienia Ryszarda przez Elżbietę, to Henryk Tudor je udaremnił. W sierpniu 1485 r. wylądował w Walii i 22 sierpnia, dzięki zdradzie w szeregach Ryszarda, wygrał bitwę pod Bosworth. Ryszard poległ, zaś Henryk koronował się w Westminsterze.
Królowa Anglii [edytuj]
.png)
Nowy król nie spieszył się jednak do żeniaczki i dopiero petycja Parlamentu doprowadziła do ślubu Henryka i Elżbiety 18 stycznia 1486 r., aczkolwiek Henryk dalej zwlekał z koronacją żony, która odbyła się dopiero 25 listopada 1487 r.
Królowa Elżbieta przebywała głównie w Greenwich, gdzie jej własnością była posiadłość Placentia[9].
Henryk i Elżbieta tworzyli raczej zgodne i szczęśliwe małżeństwo. Królowa regularnie zachodziła w ciążę dając mężowi 3 synów i 4 córki. Ciosem dla królowej była śmierć najstarszego syna Artura w 1502 r. Elżbieta zmarła rok później w dniu swoich 37 urodzin, wskutek gorączki poporodowej, 9 dni po narodzinach ostatniego dziecka. Z natury skąpy Henryk wyprawił żonie wspaniały pogrzeb, godny królowej. Elżbieta została pochowana w katedrze westminsterskiej, w kaplicy zwanej Lady Chapel. W 1509 r. dołączył do niej król Henryk.
Genealogia [edytuj]
Wywód przodków i potomstwo Elżbiety z Yorku według Charlesa Cawleya[10]
| Ryszard, książę Yorku ur. 21 IX 1411 zm. 30 XII 1460 |
Cecylia Neville, hrabianka Westmorelandu ur. 3 V 1415 zm. 31 V 1495 |
Ryszard Wydeville, hrabia Rivers ur. ok. 1405 zm. 12 VIII 1469 |
Jakobina Luksemburska ur. 1416-1417 zm. 30 V 1472 |
||||||||||
| Edward IV ur. 28 IV 1442 zm. 9 IV 1483 |
Elżbieta Woodville ur. 1437 zm. 8 VI 1492 |
||||||||||||
| Henryk VII Tudor ur. 28 I 1457 zm. 21 IV 1509 OO 18 I 1486 |
Elżbieta York (ur. 11 II 1466, zm. 11 II 1503) |
||||||||
| Artur, książę Walii ur. 20 IX 1486 zm. 2 IV 1502 |
Małgorzata, królowa Szkocji, hrabina Angus ur. 28-29 XI 1489 zm. 18 X 1541 |
Henryk VIII, książę Yorku, król Anglii ur. 28 VI 1491 zm. 28 I 1547 |
Elżbieta ur. 2 VII 1492 zm. 14 IX 1495 |
Maria, królowa Francji, księżna Suffolk ur. 28 III 1496 zm. 25 VI 1533 |
|||||
| Edmund, książę Somerset ur. 21 II 1499 zm. 19 VI 1500 |
Edward ? ur. ? zm. ? |
Katarzyna ur. 1 II 1503 zm. 2 II 1503 |
|||||||
Elżbieta w literaturze [edytuj]
Elżbieta z Yorku jest tytułową bohaterką współczesnej sobie ballady The song of Lady Bessy, napisanej prawdopodobnie przez Humphreya Breretona z Cheshire[11][12][13] oraz tragedii The English princess; or, The death of Richard the III Johna Carylla, wystawionej po raz pierwszy w 1667 r. w Duke of York's Theatre[14][15]
Przypisy
- ↑ Elizabeth of York (1465-1503) [w:] Dictionary of British History, red. John Cannon , Oxford 2009, s. 241.
- ↑ Elizabeth of York (1465-1503) [w:] Cathy Hartley, A Historical Dictionary of British Women, London 2003, s. 155.
- ↑ Elizabeth of York (Queen) (1465–1503) [w:] Rosemary O'Day, 'The Routledge Companion to the Tudor Age, s. 132.
- ↑ Privy purse expenses of Elizabeth of York: wardrobe accounts of Edward the Fourth. With a memoir of Elizabeth of York, and notes, wyd. Sir Nicholas Harris Nicolas, London 1830, s. XXXI.
- ↑ The most pleasant song of Lady Bessy: the eldest daughter of King Edward the Fourth, and how she married King Henry the Seventh of the House of Lancaster, wyd. Thomas Heywood, London 1829, s. XV - przekaz kroniki Halla: For her great vertue this noble princess was commonly called the good Quene Elizabeth. (Edward Hall, The Union of the Two Noble and Illustre Families York and Lancaster, London 1542).
- ↑ Every poker player knows this gal! She's been of playing cards for more than 500 years!, "Weekly World News", 29 June 1993, s. 28.
- ↑ Harvey Eugene Lehman, Lives Of England's Monarchs, Bloomington 2005, s. 216.
- ↑ Sir George Buck, The history of the life and reigne of Richard the Third, London 1647, s. 128-129.
- ↑ David Starkey, Cnotliwy książę. Zanim Henryk VIII został królem, tł. Rudolf Szymański, Warszawa 2009, s. 21.
- ↑ Charles Cawley, Medieval Lands - Foundation for Medieval Genealogy Richard III 1483-1509, Earls Rivers 1466-1491 (Wydeville), Henry VII 1485-1509 [dostęp 2012-08-12]
- ↑ The Song of Lady Bessy [w:] John A. Wagner, Encyclopedia of the Wars of the Roses, Santa Barbara 2001, s. 252
- ↑ The most pleasant song of Lady Bessy: the eldest daughter of King Edward the Fourth, and how she married King Henry the Seventh of the House of Lancaster, wyd. Thomas Heywood, London 1829
- ↑ The Song of Ladye Bessyie [w:] Bishop Percy's Folio Manuscript. Ballads and Romances, wyd. J.W. Hales, F.J. Furnivall, London 1868, t. III, s. 319-363; wersja elektroniczna: [1] [dostęp 2012-08-12]
- ↑ Eveline Cruickshanks, The Stuart Court in Exile and the Jacobites, London 1995, s. 76.
- ↑ The English princess, or, The death of Richard the III : a tragedy written in the year 1666, and acted at His Highness the Duke of York's Theatre, London 1667.
Bibliografia [edytuj]
- David Starkey, Cnotliwy książę. Zanim Henryk VIII został królem, tł. Rudolf Szymański, Warszawa 2009, ISBN 978-83-241-3482-3.
- David L. Tunis, King Henry VII lived 1457-1509. Queen's name: Elizabeth of York [w:] Fast Facts on the Kings And Queens of England, Bloomington 2006, ISBN 1-4208-9009-3, s. 133-135.
| Poprzednik Anna Neville |
.svg) |
Królowa Anglii 1486-1503 |
|
Następca Katarzyna Aragońska |
