Fernand Braudel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Fernand Braudel (ur. 24 sierpnia 1902; zm. 27 listopada 1985) – francuski historyk czasów nowożytnych, przedstawiciel szkoły Annales.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Luméville-en-Ornois (Meuse). Jego ojciec był nauczycielem matematyki. Fernand Braudel uczył się w liceum Voltaire'a w Paryżu, a następnie podjął studia historyczne na Sorbonie[1]. Po ukończeniu studiów w roku 1923 pracował jako nauczyciel licealny w Algierze i Paryżu prowadząc równocześnie badania do doktoratu, który początkowo miał być poświęcony polityce śródziemnomorskiej Filipa II. Za namową Luciena Febvre'a ostatecznie tematem swej pracy uczynił nie Filipa II, a Morze Śródziemne. W latach 1935-1937 pełnił funkcję profesora na Uniwersytecie w São Paulo[2]. Podczas II wojny światowej znajdował się w niemieckim obozie jenieckim, gdzie napisał dzieło Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II (La Méditerranée et le Monde Méditerranéen a l'époque de Philippe II), które przyniosło mu światową sławę.

Po wojnie przejął obowiązki zamordowanego przez Gestapo Marca Blocha w redakcji Annales. Économies, Sociétés, Civilisations (1946) i w Collège de France (1949). Po śmierci Luciena Febvre’a w roku 1956 objął kierownictwo sekcji VI École Pratique des Hautes Études oraz Annales. Économies, Sociétés, Civilisations stając się bezdyskusyjnym przywódcą szkoły Annales i nauczycielem wszystkich jej późniejszych przedstawicieli. W 1984 roku został wybrany na członka Akademii Francuskiej. Był członkiem zagranicznym PAN, a także doktorem honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego. Zmarł w swej rezydencji w Saint Gervais[3].

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Braudel dążył w swych pracach do wyjścia poza ramy tradycyjnej historiografii i stworzenia „historii totalnej” opisującej nie tylko wydarzenia polityczne, ale także dzieje cywilizacji. W swych pracach łączył wiedzę z zakresu geografii historycznej, historii klimatu, historii kultury materialnej i życia codziennego, historii społecznej i gospodarczej oraz klasycznej historii politycznej, chętnie posługiwał się danymi ilościowymi i analizą statystyczną. Braudel podkreślał konieczność szerokiego wykorzystywania w badaniach historycznych osiągnięć nauk społecznych, zwłaszcza geografii, ekonomii, socjologii oraz historii sztuki.

Braudel jest też autorem koncepcji trzech czasów historii, w ramach której wyróżniał:

  • czas krótki, odnoszący się przede wszystkim do wydarzeń politycznych (tzw. historia "zdarzeniowa")
  • czas cykliczny, dotyczący zwłaszcza cykli ekonomicznych
  • czas długiego trwania, charakterystyczny dla przemian struktur społecznych oraz dziejów cywilizacji, a więc taki, w którym przedmiot badań obserwowany jest z perspektywy długiej ilości czasu, nawet kilku stuleci[4]

Bezpośrednio z koncepcją długiego i krótkiego trwania wiąże się kolejna teoria Braudela, dotycząca przestrzeni (koncepcja centrum i peryferiów). W trakcie badań nad kapitalizmem Braudel wprowadził i opisał w dziele Civilisation matérielle, économie et capitalisme dwie formy analizy systemu gospodarczego jako czynnika organizującego świat:

  • system gospodarki światowej (économie mondiale), w znaczeniu systemu globalnego,
  • system gospodarka - świat (économie - monde), w którym gospodarka części świata, organizując wyznaczoną przestrzeń oddziałowuje na całość.

Braudel uważał, że wyniki badań historycznych będą wartościowe wówczas gdy historyk określi miejsce człowieka w środowisku i przeanalizuje warunki jakie ono mu daje. Z tego względu przedstawiciel szkoły Annales podniósł rolę badania czynników geograficznych w życiu człowieka i włączył do swego warsztatu metody geografa przekształcając je ku potrzebom historyka. Braudel stwierdzał, że cywilizacje powstają na konkretnym skrzyżowaniu czasu i przestrzeni[4].

Braudel wywarł ogromny wpływ na myśl socjologiczną, głównie przez swojego ucznia Immanuela Wallersteina, który w Stanach Zjednoczonych założył szkołę braudelianizmu.

Często nazywany był, nawet przez swoich oponentów, "księciem historyków". Francuski polityk i ekonomista Jacques Attali zgłosił Ferdynanda Braudela do Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii. Nagrody jednak tej nie otrzymał.

Wybrane prace[edytuj | edytuj kod]

  • La Méditerranée et le Monde Méditerranéen a l'époque de Philippe II, 1949
  • Ecrits sur l'Histoire, 1969
  • Civilisation matérielle, économie et capitalisme, XVe-XVIIIe siecle, 1979
  • La Dynamique du Capitalisme, 1985
  • L'Identité de la France, 1986
  • Grammaire des civilisations, 1987
  • Le Modèle Italien, 1989

Publikacje w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

  • Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. 1-2, przeł. t. 1: Tadeusz Mrówczyński i Maryna Ochab, t. 2: Marcin Król i Maria Kwiecińska; wstępem opatrzyli Bronisław Geremek, Witold Kula, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1976-1977 (wyd. 2 Warszawa: "Książka i Wiedza" 2004).
  • Historia i trwanie, przeł. Bronisław Geremek, przedm. B. Geremek i Witold Kula, Warszawa: "Czytelnik" 1971 (wyd. 2 Warszawa: "Czytelnik" 1999).
  • (współautorzy: Filippo Coarelli, Maurice Aymard), Morze Śródziemne. Region i jego dzieje, przeł. Maria Boduszyńska-Borowikowa, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie 1982.
  • Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV-XVIII wiek, t. 1-3, przeł. Maryna Ochab i Piotr Graff, wstęp i red. nauk. Jacek Kochanowicz, Warszawa: Państwowe Instytut Wydawniczy 1992.
  • (współautor) Morze Środziemne. Przestrzeń i historia. Ludzie i dziedzictwo, przeł. Maria Boduszyńska-Borowikowa, Barbara Kuchta, Adam Szymanowski, Warszawa: "Volumen" 1994.
  • Gramatyka cywilizacji, przeł. Hanna Igalson-Tygielska, wprow. Maurice Aymard, Warszawa: Oficyna Naukowa 2006.

Przypisy

  1. Andrzej F. Grabski: Dzieje historiografii. Poznań: 2006, s. 749.
  2. Andrzej F. Grabski: Dzieje historiografii. Poznań: 2006, s. 750.
  3. Andrzej F. Grabski: Dzieje historiografii. Poznań: 2006, s. 752.
  4. 4,0 4,1 Celina Bobińska. Czas i przestrzeń Fernanda Braudela. „Historyka. Studia Metodologiczne”. XVII, s. 31-32, 1987. ISSN 0073-277X. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie Fernanda Braudela