Bronisław Geremek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bronisław Geremek
2004.05.01. Bronislaw Geremek 01.jpg
Data i miejsce urodzenia 6 marca 1932
Warszawa
Data i miejsce śmierci 13 lipca 2008
Lubień
Minister spraw zagranicznych
Przynależność polityczna Unia Wolności
Okres urzędowania od 31 października 1997
do 30 czerwca 2000
Poprzednik Dariusz Rosati
Następca Władysław Bartoszewski
Przewodniczący Unii Wolności
Przynależność polityczna Unia Wolności
Okres urzędowania od 18 grudnia 2000
do 14 października 2001
Poprzednik Leszek Balcerowicz
Następca Władysław Frasyniuk
Poseł do PE VI kadencji
Przynależność polityczna Partia Demokratyczna
Okres urzędowania od 20 lipca 2004
do 13 lipca 2008
Odznaczenia
Order Orła Białego Wielki Krzyż Orderu Leopolda II (Belgia) Oficer Legii Honorowej (Francja) Kawaler Narodowego Orderu Zasługi (Francja) Wielki Oficer Orderu Wolności (Portugalia) Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą Orderu Zasługi RFN Pour le Mérite Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej (cywilny) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Bronisław Geremek z Zygmuntem Kubiakiem; Warszawa, 18 listopada 2002
Bronisław Geremek z Jackiem Woźniakowskim i Henrym Kissingerem; Warszawa, 8 maja 2004
Bronisław Geremek z Tadeuszem Mazowieckim, dzień wstąpienia Polski do Unii Europejskiej; Zamek Ujazdowski w Warszawie, 1 maja 2004
Bronisław Geremek wraz z innymi polskimi ministrami spraw zagranicznych wręcza dyplom MSZ-u Lechowi Wałęsie; Zamek Królewski w Warszawie, 25 czerwca 2004

Bronisław Geremek (ur. 6 marca 1932 w Warszawie, zm. 13 lipca 2008 w Lubieniu) – polski historyk i polityk, minister spraw zagranicznych w latach 1997–2000, przewodniczący Unii Wolności w latach 2000–2001, poseł na Sejm X, I, II i III kadencji, od 2004 do śmierci poseł do Parlamentu Europejskiego. Kawaler Orderu Orła Białego.

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Przyszedł na świat jako Benjamin Lewertow[1] w żydowskiej rodzinie Borucha i Szarcy Lewertowów. Jego ojciec prowadził wytwórnię futer w Warszawie. Miał starszego brata Israela (ur. 1926), który po wojnie wyjechał do Izraela, a w 1951 wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie przyjął nazwisko Jerry Lewart. Jeden z jego dziadków, Israel, był magidem[1].

Nie wypowiadał się wprost o swoim pochodzeniu i dzieciństwie, które uważał za zamknięty kajet, jednak w wywiadzie-rzece udzielonym Jackowi Żakowskiemu wspominał o świadomości żydowskiej, którą w sobie wciąż nosi. W 1940[2] trafił wraz z rodzicami i bratem do getta warszawskiego, skąd uciekł w 1942[1][3]. Jego ojciec zginął w Auschwitz[1].

Po opuszczeniu getta krótko ukrywał się w Warszawie, po czym wraz z matką wyjechał do Zawichostu, gdzie pod przybranym nazwiskiem Wachlewscy ukrywali się u Stefana Gieremka, prowadząc jego sklep. Po wojnie Stefan Gieremek ożenił się z matką Bronisława Geremka i cała rodzina przeniosła się do Wschowy[1][3]. We Wschowie Bronisław Geremek (pod nazwiskiem Gieremek[3]) zdał małą maturę. W 1948 przeprowadził się na warszawski Żoliborz.

W życiu dorosłym nie uważał się za Żyda. Przypominał sobie o swoich korzeniach wtedy, gdy stawał wobec zjawiska antysemityzmu. Wówczas miał poczucie, że nie może być bierny[4].

Wykształcenie i praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

W 1955[5] ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, w tym samym roku wyjechał do USA na stypendium Smithsonian Institution[1], w latach 1956–1958 odbył studia podyplomowe w École pratique des hautes études w Paryżu. W 1960 uzyskał stopień doktora, a w 1972 habilitował się w Polskiej Akademii Nauk. W 1989 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych.

W pracy naukowej zajmował się badaniami nad historią kultury i społeczeństwa wieków średnich[6]. Publikował artykuły, odbywał wykłady i odczyty, napisał (niektóre jako współautor) 10 książek, z czego część została przetłumaczona na języki obce. Rozprawa doktorska z 1960 dotyczyła rynku pracy w średniowiecznym rzemiośle paryskim oraz problematyki prostytucji w tym mieście, natomiast praca habilitacyjna z 1972 grup marginesu społecznego w średniowiecznym Paryżu (Ludzie marginesu w średniowiecznym Paryżu. XIV-XV wiek, wydane w 1972 i ponownie w 2003). W kolejnych latach wielokrotnie powracał do tematu Paryża i ludzi marginesu (Życie codzienne w Paryżu Franciszka Villona z 1972, Świat „opery żebraczej”. Obraz włóczęgów i nędzarzy w literaturach europejskich XV-XVII wieku z 1989, Litość i szubienica. Dzieje nędzy i miłosierdzia z 1989). Przyczynił się do rozwoju polskich badań nad exemplami średniowiecznymi. Był redaktorem i współautorem dotykającego tej tematyki tomu Kultura elitarna a kultura masowa w Polsce późnego średniowiecza (1978).

Jako naukowiec w latach 1955–1985 pracował w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. W latach 1960–1965 był wykładowcą na Sorbonie w Paryżu i kierownikiem tamtejszego Centrum Kultury Polskiej. Uhonorowany został 23 tytułami doktora honoris causa m.in. przez Uniwersytet Boloński, Uniwersytet w Utrechcie, paryską Sorbonę, Columbia University w Nowym Jorku, Uniwersytet Jagielloński i Europejski Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie nad Odrą. W 1992 został mianowany profesorem wizytującym w Collège de France. Był członkiem Academia Europea, Pen Clubu, Société Européenne de Culture, Collegium Invisibile[7] oraz licznych towarzystw i stowarzyszeń.

W latach 1962–1965 był dyrektorem Centrum (Ośrodka) Kultury Polskiej w Paryżu. Znał cztery języki obce: francuski, angielski, włoski, niemiecki.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

Publikacje książkowe
  • Litość i szubienica: dzieje nędzy i miłosierdzia (Czytelnik 1989, ISBN 83-07-01490-5)
  • Świat „opery żebraczej”: obraz włóczęgów i nędzarzy w literaturach europejskich XV-XVII wieku (Państwowy Instytut Wydawniczy 1989, ISBN 83-06-00428-0)
  • Rok 1989 – Bronisław Geremek opowiada, Jacek Żakowski pyta (red.: Maria Braunstein; Plejada, Dom Słowa Polskiego 1990)
  • Ludzie marginesu w średniowiecznym Paryżu: XIV-XV wiek (1972, wyd. 2 uzupełnione: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk 2003, ISBN 83-7063-340-4)
  • Wspólne pasje (wespół z Georges’em Dubym; rozmowę przeprowadził Philippe Sainteny; przeł. Elżbieta Teresa Sadowska; PWN 1995, ISBN 83-01-11855-5)
  • Szansa i zagrożenie. Polityka i dyplomacja w rodzinnej Europie (Studio EMKA 2004, ISBN 83-88607-38-3)
Tłumaczenia

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

PRL[edytuj | edytuj kod]

W okresie nauki w liceum wstąpił do Związku Walki Młodych, a w 1950 zapisał się do PZPR[8], był drugim sekretarzem POP na Uniwersytecie Warszawskim. W 1968 na znak protestu przeciwko inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację wystąpił z partii[9].

Od drugiej połowy lat 70. aktywnie działał w polskiej opozycji demokratycznej. W latach 1979–1981 był członkiem i wykładowcą Towarzystwa Kursów Naukowych, a od 1980 członkiem jego rady programowej. W sierpniu 1980 związał się z ruchem społecznego protestu robotników Gdańska, był członkiem Komisji Ekspertów przy MKS w Gdańsku, a następnie został jednym z doradców powstającego NSZZ „Solidarność”. W 1981 na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „S” przewodniczył Komisji Programowej, stając się głównym autorem programu Samorządna Rzeczpospolita[10]. Został internowany po wprowadzeniu stanu wojennego, zwolniony po około roku, w grudniu 1982. Pełnił następnie funkcję doradcy zdelegalizowanej „Solidarności”, blisko współpracował z Lechem Wałęsą. W 1983 został ponownie aresztowany pod zarzutem prowadzenia nielegalnej działalności politycznej.

III RP[edytuj | edytuj kod]

Okrągły stół[edytuj | edytuj kod]

Brał udział w rozmowach plenarnych w czasie obrad tzw. Okrągłego Stołu z władzami PRL w 1989, które doprowadziły do wyborów parlamentarnych w Polsce i powstania tzw. sejmu kontraktowego. W wyborach tych po raz pierwszy zdobył mandat poselski, później był wybierany posłem na Sejm w 1991, 1993 i 1997. W Sejmie kontraktowym przez część kadencji kierował Obywatelskim Klubem Parlamentarnym.

Działalność partyjna[edytuj | edytuj kod]

Należał do założycieli Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna, Unii Demokratycznej i Unii Wolności. Był przewodniczącym klubu parlamentarnego UD i UW w okresie 1990–1997. Od 2000 do 2001 pełnił funkcję przewodniczącego Unii Wolności. Od 2005 do śmierci należał do Partii Demokratycznej.

Poseł, minister spraw zagranicznych[edytuj | edytuj kod]

W latach 1989–2001 zasiadał w Sejmie. W X kadencji Sejmu PRL, a także w I i II kadencji Sejmu RP przewodniczył Komisji Spraw Zagranicznych, kierował też Komisją Konstytucyjną (1989–1991) i Komisją Prawa Europejskiego (2000–2001). W 2001 ubiegał się o reelekcję, jednak kierowana przez niego UW w tych wyborach parlamentarnych nie przekroczyła wyborczego progu.

Po wyborach parlamentarnych w 1991 Lech Wałęsa nieformalnie powierzył mu sformowanie nowego rządu, jednak misja ta zakończyła się niepowodzeniem[11].

Po utworzeniu koalicji AWS-UW, 31 października 1997 objął stanowisko ministra spraw zagranicznych. 12 marca 1999 w imieniu rządu polskiego złożył dokumenty ratyfikacyjne Paktu Północnoatlantyckiego (NATO) w depozycie rządu Stanów Zjednoczonych Ameryki[12]. W 2000 stworzył nową strategię polityki RP wobec Federacji Rosyjskiej. Polegała ona na jednoczesnym wspieraniu demokratycznych dążeń krajów postkomunistycznych oraz pokojowym rozwiązaniu kwestii spornych na linii Warszawa-Moskwa[13].

Bronisław Geremek złożył dymisję z zajmowanego stanowiska po rozpadzie koalicji rządowej AWS-UW, urząd ministra sprawował do 30 czerwca 2000[14].

Działalność polityczna od 2004[edytuj | edytuj kod]

W wyborach do Parlamentu Europejskiego 13 czerwca 2004 został wybrany europosłem z komitetu Unii Wolności, zdobywając w okręgu warszawskim i wśród Polonii największą liczbę głosów. W Parlamencie Europejskim wchodził w skład frakcji Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy. W 2007 odmówił złożenia oświadczenia lustracyjnego, tłumacząc, że zrobił to w 2004[15].

Był jednym ze współautorów listu otwartego[16] z 5 lipca 2006, w którym byli ministrowie spraw zagranicznych w rządach III RP protestowali wobec odwołania przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego szczytu weimarskiego w czerwcu 2006 i krytykowali charakter polityki zagranicznej w relacjach polsko-niemieckich.

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został nagrodzony wieloma odznaczeniami i wyróżnieniami. Posiadał między innymi Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą Orderu Zasługi RFN oraz Pour le Mérite. Był też oficerem Legii Honorowej Republiki Francuskiej. W 1999 otrzymał tytuł Człowieka Roku tygodnika „Wprost”. W 1998 wyróżniony międzynarodową Nagrodą Karola Wielkiego. Był laureatem nagrody „Politique Internationale”, przyznawanej przez Stowarzyszenie Polityki Zagranicznej Sorbony, a także Europrize 1999 Forum Izb Gospodarczych Unii Europejskiej. Został też nagrodzony Orderem Wolności, wyróżnieniem Instytutu Franklina i Eleonor Roosevelt w Nowym Jorku[17]. W 2000 otrzymał tytuł honorowego obywatela Wschowy.

W 2000 został odznaczony Orderem Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy[18].

W 2004 redakcja „Gazety Wyborczej” przyznała mu tytuł „Człowieka Roku”. Laudację na cześć laureata wygłosił jej redaktor naczelny, Adam Michnik.

11 listopada 2002 został uhonorowany przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Orderem Orła Białego. Był członkiem Kapituły Orderu Orła Białego do 2007, kiedy to odmówił ponownego złożenia oświadczenia lustracyjnego.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Uroczystości pogrzebowe w katedrze św. Jana Chrzciciela w Warszawie
Tablica przy sali im. Bronisława Geremka (nr 14) w budynku „G” w kompleksie budynków Sejmu
Grób Bronisława Geremka na cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Jego żona, Hanna Teresa Geremek (1930–2004), była doktorem nauk historycznych, pracownikiem naukowym w Instytucie Historii UW[19]. Synowie Marcin i Maciej zostali lekarzami. Bronisław Geremek zajmował się kolekcjonowaniem fajek, których miał ponad 70[20].

Śmierć i pamięć[edytuj | edytuj kod]

Zginął 13 lipca 2008 w wypadku drogowym w Lubieniu[21] w powiecie nowotomyskim. Prowadzony przez niego samochód osobowy Mercedes-Benz W202 zjechał na przeciwległy pas jezdni i zderzył się z nadjeżdżającym z przeciwka samochodem dostawczym Fiat Ducato[22]. Kierujący samochodem dostawczym i pasażer tego pojazdu w wyniku wypadku doznali poważnych obrażeń ciała[23][24]. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Nowym Tomyślu umorzył śledztwo w tej sprawie w związku z ustaleniem, że sprawcą wypadku był Bronisław Geremek, który zasnął za kierownicą[25].

Pogrzeb Bronisława Geremka odbył się 21 lipca 2008 i miał charakter państwowy. Msza święta żałobna odbyła się w katedrze św. Jana w Warszawie. Mszę celebrowali abp Kazimierz Nycz i abp Tadeusz Gocłowski. Bronisław Geremek został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Podczas uroczystości pogrzebowych przemawiali Lech Wałęsa, Tadeusz Mazowiecki, Janusz Onyszkiewicz, Henryk Samsonowicz, Lech Kaczyński, Bronisław Komorowski, Bogdan Borusewicz, Donald Tusk, Hanna Gronkiewicz-Waltz, Hans-Gert Pöttering, Adam Michnik i Marek Edelman.

22 lipca 2008 sala sejmowa nr 14 w budynku „G” wykorzystywana przez Komisję Spraw Zagranicznych została nazwana imieniem Bronisława Geremka. 14 kwietnia 2009 owalny dziedziniec w budynku Parlamentu Europejskiego w Strasburgu otrzymał nazwę Agora Bronisław Geremek. 26 maja tego samego roku Rada Miejska w Swarzędzu podjęła uchwałę o nadaniu jednej z ulic nazwy „ulica Bronisława Geremka”[26]. 13 lipca 2009, w pierwszą rocznicę śmierci, na kamienicy przy ulicy Piwnej 25, gdzie w latach 1952–2000 mieszkał Bronisław Geremek, odsłonięto tablicę pamiątkową[27]. W 2008 XVIII promocja Krajowej Szkoły Administracji Publicznej obrała Bronisława Geremka na swojego patrona.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Mój wielki brat (wywiad z Jerrym Lewartem, bratem Bronisława Geremka). przeglad-tygodnik.pl. [dostęp 3 maja 2011].
  2. Odszedł człowiek oddany polskiej racji stanu. polskatimes.pl, 13 lipca 2008. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  3. 3,0 3,1 3,2 Piotr Bojarski, Włodzimierz Nowak: Bronisław Geremek ucieka z getta. Chudy chłopak w czterech swetrach. 21 lipca 2008. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  4. Bronisław Geremek profesor niedopasowany – sylwetka na 70 urodziny. wyborcza.pl, 13 lipca 2008. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  5. Spis absolwentów Instytutu Historycznego UW (1945–2010). ihuw.pl. [dostęp 7 marca 2014].
  6. Kamil Janicki: Bronisław Geremek nie żyje. histmag.org, 18 czerwca 2008. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  7. Lista tutorów Collegium Invisibile. ci.edu.pl. [dostęp 2 kwietnia 2011].
  8. Inny Bronek. wyborcza.pl, 21 lipca 2008. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  9. Bronisław Geremek w serwisie „Ludzie Wprost”. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  10. Paweł Stefan Załęski, Neoliberalizm i społeczeństwo obywatelskie, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2012, s. 111–121.
  11. Antoni Dudek, Historia polityczna Polski 1989-2005, Kraków 2007, s. 178.
  12. Traktat ratyfikował 26 lutego 1999 prezydent Aleksander Kwaśniewski.
  13. Polska polityka wschodnia. rogalinski.com.pl, 11 czerwca 2010. [dostęp 22 września 2011].
  14. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013. ISBN 978-83-240-2130-7.
  15. Oświadczenie Bronisława Geremka. wyborcza.pl, 25 kwietnia 2007. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  16. B. szefowie dyplomacji krytykują odwołanie szczytu w Weimarze. rmf24.pl, 6 lipca 2006. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  17. Bronisław Geremek nie żyje. interia.pl, 13 lipca 2008. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  18. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana (wł.). quirinale.it, 14 marca 2000. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  19. Szymon Brzeziński, Krzysztof Fudalej, Pracownicy naukowo-dydaktyczni Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1930–2010. Słownik biograficzny, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2012, s. 41
  20. Bronisław Geremek odznaczony orderem Orła Białego. uw.org.pl. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  21. Prof. Geremek zginął w wypadku samochodowym. wprost.pl, 13 lipca 2008. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  22. Prof. Bronisław Geremek nie żyje. tvn24.pl, 13 lipca 2008. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  23. Mateusz Pilarczyk: Poszkodowany w wypadku prof. Geremka wreszcie dostał odszkodowanie. gloswielkopolski.pl, 5 listopada 2011. [dostęp 30 lipca 2013].
  24. Rafał Cieśla, Łukasz Cieśla: Ofiara wypadku Geremka walczy o odszkodowanie. gloswielkopolski.pl, 16 października 2008. [dostęp 30 lipca 2013].
  25. Prokuratura: Prof. Geremek sam spowodował wypadek. gazeta.pl, 22 grudnia 2008. [dostęp 11 maja 2011].
  26. Uchwała nr XLI/255/09 Rady Miejskiej w Swarzędzu z dnia 26 maja 2009. [dostęp 20 kwietnia 2010].
  27. Piotr Szymaniak: Profesor to był dżentelmen. zw.com.pl, 13 lipca 2009. [dostęp 24 marca 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]