Göbekli Tepe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 37°13′23,6712″N 38°55′20,5104″E/37,223242 38,922364

Mapa pokazująca lokalizację Göbekli Tepe w Turcji.
Widok ogólny owalnych budowli megalitycznych
Rzeźba zwierzęcia na jednym z słupów
Jeden z słupów od strony wewnętrznej struktury
Znaleziska z Göbekli Tepe w Museum w Şanlıurfa

Göbekli Tepe (język turecki: wybrzuszone wzgórze; język kurdyjski: Girê Navokê) – stanowisko archeologiczne w południowo-wschodniej Turcji kryjące pozostałości prehistorycznego sanktuarium. Razem z Nevalı Çori zrewolucjonizowało współczesną wiedzę o neolicie w Eurazji. Göbekli Tepe jest najstarszym znanym miejscem kultu stworzonym przez człowieka (jego powstanie datowane jest na 10 tys. p.n.e.)[1]. Stratyfikacja terenu wykazuje, że miejsce to było używane przez szereg tysiącleci.

Historia odkrycia[edytuj | edytuj kod]

Amerykański rekonesans archeologiczny z 1964 roku uznał, że wzgórze to nie miało charakteru całkowicie naturalnego. Jednakże zakładano że prawdopodobnie kryje cmentarzysko bizantyjskie. Niemiecki Instytut Archeologiczny i Muzeum w Şanlıurfa rozpoczęły wykopaliska w 1994 roku. Prehistoryczny charakter tego miejsca rozpoznano od razu. Jak dotychczas (2009), przebadano tylko około 5% terenu. Ocenia się, że dokończenie wykopalisk może zająć kolejne 50 lat.

Wcześniej wzgórze to było wykorzystywane rolniczo. Okoliczni mieszkańcy od pokoleń przemieszczali kamienie znajdowane na miejscu wykopalisk i z tego powodu sądzić można, że archeologiczna wartości miejsca doznała znacznego uszczerbku.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza warstwa (III) zawiera słupy megalityczne połączone ścianami, tworzące razem koliste lub owalne struktury. Jak dotąd odkopano 4 takie struktury. Badania geofizyczne wskazują na istnienie kolejnych 16 struktur tego typu. Warstwa III jest datowana na około 9 tysięcy lat przed naszą erą.

W warstwie II odkryto szereg przylegających do siebie prostokątnych pokoi z podłogą z polerowanego wapienia. Jest ona datowana na 7500 - 6000 lat przed naszą erą.

Najwyższa i zarazem najmłodsza warstwa zawiera pozostałości działalności rolniczej.

Kontekst chronologiczny[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na niewielki stopień zaawansowania badań przytoczone wnioski mają charakter roboczy.

Daty zostały ustalone metodą radiowęglową C14. Koniec warstwy III to 9000 lat przed naszą erą. Początek jest określany w przybliżeniu jako 11 000 lat przed naszą erą lub wcześniej. Warstwa II sięga do około 8000 przed naszą erą.

Wobec powyższego uważa się[kto?], że te struktury są starsze niż ceramika, metalurgia, pismo, lub koło. Zostały zbudowane przed tzw. rewolucją neolityczną, czyli przed początkiem rolnictwa i hodowli zwierząt. Organizacji społecznej, jaka była konieczna do zbudowania tych struktur, nie wiązano dotychczas ze społeczeństwami przed-neolitycznymi. Wiele ze słupów waży od 10 do 20 ton, a niektóre nawet 50 .

Niedawna analiza DNA pszenicy wskazuje, że odmiana dzika występująca w okolicy Karaca Dağ jest najbliższą pszenicy współczesnej[2]. Karaca Dağ leży ok. 30 km od Göbekli Tepe; możliwe więc, że rejon ten pełnił kluczową rolę w historii rolnictwa.

Przypisy

  1. Sandra Scham, "The World's First Temple" - streszczenie artykułu z amerykańskiego magazynu "Archeology" (Volume 61, Nov/Dec 2008)
  2. Heun i in., Site of Einkorn Wheat Domestication Identified by DNA Fingerprinting, Science, 278 (1997) 1312-1314.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]