Kapadocja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kapadocja wśród prowincji Cesarstwa rzymskiego
Miasto Ortahisar - Światowe Dziedzictwa UNESCO

Kapadocjakraina historyczna w tureckiej Anatolii, znana przede wszystkim z charakterystycznych form tufowych, tworzących księżycowy krajobraz, oraz z domów i kościołów wykutych w tufowych skałach. Kapadocja była aż do średniowiecza silnym ośrodkiem chrześcijaństwa oraz miejscem narodzin idei życia klasztornego.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Najwcześniejsze wzmianki o Kapadocji pochodzą z drugiej połowy VI wieku pne, gdzie jest wymieniana jako posiadłość (staroperski dahyu-) dwóch wczesnych achemenidzkich królów Persji, Dariusza Wielkiego i Kserksesa. Na tej liście teren jest nazywany w staroperskim Katpatuka z całą pewnością wyrazem pochodzenia obcego będącym zbitkiem dwóch słów. Dwie inne wersje językowe tej inskrypcji, elamicka i akadyjska zawierają prostszą nazwę tej prowincji czyli katpa, słowo oznaczające stronę i wodza przodków w elamickim czyli Tuka[1].

Herodot pisał, jakoby nazwa Kapadocjanie została przejęta od Persów, podczas gdy wcześniej na określenie ludów zamieszkujących te tereny używano greckiego słowa Leucosyri w polskim tłumaczeniu oznaczającego Syryjczyków bądź Białych Syryjczyków. Jednym z plemion kapadockich, o jakich wspominał Herodot, a także Józef Flawiusz, byli Mescheńczycy wywodzący swój rodowód od Mosocha, syna Jafeta[2].

 Józef Flawiusz w Antiquitates Judaicae
A Mescheńczycy, wywodzący się od Mosocha,
obecnie zwą się Kapadocejczykami,
ale istnieje wyraźny ślad ich dawnego miana:
jeszcze dziś jest u nich miasto Mazaka,
którego nazwa ludziom wnikliwym jasno wykazuje,
że tak właśnie zwał się niegdyś cały ten lud.

Nazwa tych terenów jest też wspominana w Biblii w Dziejach Apostolskich[3], gdzie Kapadocjanie są wymieniani jako jedne z pierwszych ludów, które usłyszały o dobrej nowinie z ust Galilejczyków we własnym języku w dniu zesłania Ducha Świętego niedługo po zmartwychwstaniu Jezusa[4]. Utwór Flawiusza i wykopaliska[5] potwierdzają, że na terenie Kapadocji tego okresu były wspólnoty żydowskie[6].

Podział Kapadocji przez Persów[edytuj | edytuj kod]

W czasach imperium perskiego zdobywcy podzielili Kapadocję na dwie odrębne satrapie, z czego jedna dalej zwana Kapadocją obejmowała tereny leżące centralnie wewnątrz kraju i dalej nazywana starą nazwą, czasem z przedrostkiem wielka przez starożytnych greckich geografów, podczas gdy drugą nazywano Pontem. Podział nastąpił przed czasami Ksenofonta, ponieważ wędrowano już przez Pont. Po upadku imperium perskiego historia Pontu potoczyła się odrębnie.

Królestwo Kapadocji istniało jako niezależne państwo jeszcze w czasach Strabona, z tym że nazwa obszaru została zmieniona na Cylicję, po tym jak założono nową stolicę prowincji, Mazacę. Tylko dwa miasta tego królestwa są wymieniane przez Strabona, czyli Cezarea[7] i Tyana, położona niedaleko od stóp gór Taurus.

Za panowania cesarza Tyberiusza Kapadocja została przekształcona w rzymską prowincję.

Monastycyzm kapadocki[edytuj | edytuj kod]

Fresk: Jezus nauczający Apostołów, Kapadocja, ok. XII w.

W IV wieku w Kapadocji, pod wpływem cenobityzmu egipskiego, zapoczątkowanego przez Pachomiusza, zaczęły się tworzyć małe wspólnoty anachoretów, żyjących pod duchowym kierownictwem św. Bazylego, biskupa Cezarei. Drążyli swe cele bezpośrednio w miękkich skałach tufowych. Szczególne skupisko klasztorów znajduje się w ramach dzisiejszego Parku Narodowego Göreme, będącego na liście zabytków UNESCO. W okolicy Nevşehir istnieją liczne podziemne miasta mnichów, np. Kaymaklı, Derinkuyu i inne, w których chrześcijanie ukrywali się przed prześladowaniami, najpierw ze strony Rzymian, potem muzułmanów[8].

Ojcowie kapadoccy[edytuj | edytuj kod]

IV wiek przyniósł rozkwit życia teologicznego w Kapadocji. Wśród najbardziej znanych Ojców KościołaBazyli Wielki z Cezarei, Grzegorz z Nyssy i Grzegorz z Nazjanzu, patriarcha Konstantynopola, w tradycji prawosławnej zwany „teologiem”. Ich nauczanie było kontynuacją szkoły Orygenesa, który znalazł w nich obrońców, którzy znając zasługi i skrajności mistrza, mimo iż czasem się z nim nie zgadzali, zachowali jego ducha[9].

Atrakcje turystyczne Kapadocji[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Room, Adrian. (1997). Placenames of the World. London: MacFarland and Company.
  2. Józef Flawiusz Antiquitates Judaicae I:6, zobacz też ten fragment we fragmencie żydowskiej Miszny Ketubie 13:11.
  3. Dz 2:9 Partowie i Medowie, i Elamitowie, i którzy mieszkamy w Mezopotamii, w Judzkiej ziemi, i w Kapadocyi, w Poncie, i w Azyi;
  4. Dz 2:5 A byli w Jeruzalemie mieszkający Żydowie, mężowie nabożni, z każdego narodu tych, którzy są pod niebem.
  5. Między innymi odkrycie Synagogi w Sardis
  6. Zob. Historia Żydów w Turcji (ang.).
  7. Nowa nadana przez Rzymian nazwa Mazaki
  8. Por. Capadocia Traveltours.com: Derinkuyu Underground City (ang.). W: Known Underground Cities in Cappadocia [on-line]. [dostęp 2010-08-30].
  9. Rondet H.: The Cappadocians. s. 91.
  10. Przewodnik "Turcja", str. 298, Biblioteka Gazety Wyborczej, ISBN 83-60174-03-2
  11. Tamże

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rondet H.: The Cappadocians. W: Tenże: Original Sin. The Patristic and Theological Background. Shannon Irlandia: 1972, s. 91-100. ISBN 0-7165-0516-9.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]