Genetyka genealogiczna
Genetyka genealogiczna – jedna z nauk pomocniczych genealogii, zajmująca się badaniem więzi rodzinnych pomiędzy ludźmi poprzez ustalanie pokrewieństwa genetycznego. Najczęstszymi przedmiotami zainteresowania genetyki genealogicznej są: ustalanie pokrewieństwa biologicznego w linii żeńskiej (matrylinearny system pokrewieństwa bezpośrednio odpowiada dziedziczeniu mitochondrialnemu) oraz męskiej (patrylinearny system pokrewieństwa bezpośrednio odpowiada dziedziczeniu chromosomu Y).
Spis treści |
Metody i uzyskiwane wyniki [edytuj]
Badania w genetyce genealogicznej zawsze polegają na porównaniu wyników standaryzowanych badań od co najmniej dwóch osób.
Stosowane metody są podobne lub takie same jak przy badaniach genetycznych przeprowadzanych w celu ustalania ojcostwa lub macierzyństwa. Są w pewnym sensie ich rozszerzeniem na inne stopnie pokrewieństwa, a tak samo jak one prowadzą do wniosków pozytywnych tylko z dużym prawdopodobieństwem pozytywnego wyniku i pozwalają na wykluczenie bliskiego pokrewieństwa biologicznego z całkowitą pewnością.
Badania genetyczne w celach genealogicznych prowadzi się na podstawie ogólnie dostępnych testów. Obecnie do najbardziej rozpowszechnionych należą testy analizujące:
- autosomalny DNA (zwykle przy szukaniu krewnych w linii bocznej),
- mitochondrialny DNA (mtDNA),
- X-DNA (praktycznie tylko przy szukaniu rodzeństwa),
- Y-DNA.
Technologie i teorie leżące u podstaw badań genetycznych są nietrywialne, jednak analiza rezultatów badań Y-DNA w genetyce genealogicznej jest stosunkowo nieskomplikowana. Otrzymane wyniki badania Y-DNA, w postaci tabel zawierających w jednej kolumnie nazwy np. markerów[1], a w drugiej ich wartości, porównuje się dla przebadanych dwóch osób. Uzyskanie dla obu osób takich samych wyników oznacza bliskie pokrewieństwo genetyczne. W przypadku badań mtDNA porównuje się tabele zawierające wykaz zmian w stosunku do Cambridge Reference Sequence; jeżeli zaobserwowane mutacje są u obu osób te same oznacza to bliskie pokrewieństwo genetyczne. W obu typach badań zwiększanie się liczby różnic oznacza coraz dalsze pokrewieństwo, aż do momentu gdy statystycznie jest ono możliwe dopiero w czasach przedhistorycznych[2].
Wnioskowanie na podstawie testów Y-DNA oraz mtDNA jest najprostsze, ponieważ ich materiał genetyczny nie ulega rekombinacji podczas mejozy (por. crossing-over oraz haplotyp)[3].
Historia [edytuj]
Można uznać, że pierwszą szeroko stosowaną metodą genetyki genealogicznej (acz jeszcze wtedy tak nie nazywaną) było wnioskowanie eliminacyjne biorące pod uwagę dziedziczenie grup krwi.
Począwszy od XXI wieku, badania używane w genetyce genealogicznej są szeroko dostępne, gdyż wynaleziono stosunkowo tanie metody sekwencjonowania DNA[4]. Natomiast istotną barierą jest niepełna wiedza o częstości mutacji ludzkiego DNA, dopiero zdobywana – w miarę gdy coraz więcej osób poddaje się testom.
Ograniczenia [edytuj]
Genetyka genealogiczna umożliwia wyłącznie sprawdzenie pokrewieństwa biologicznego, czyli filiacji.
- W przypadku zapłodnienia in vitro gdy ani biologiczna matka, ani biologiczny ojciec nie muszą być rodzicami prawnymi, a w szczególności gdy komórka jajowa pochodziła od dawczyni, to akt urodzenia, który dotychczas był niepodważalnym i nie wymagającym potwierdzenia faktem genealogicznym, przestaje takowym być.
- Jeśliby doszło do klonowania ludzi, to sytuacja się skomplikuje, bo istniejące techniki klonowania zwykle nie klonują mtDNA, tzn. nowy organizm nie otrzymuje mtDNA dawczyni komórki jajowej (por. klonowanie).
- Adopcja (przysposobienie, usynowienie) jest uznanym sposobem tworzenia rodziny, przykładowo Adam Jerzy Czartoryski został usynowiony przez Adama Kazimierza Czartoryskiego, więc w wywodach genealogicznych figuruje jako jego syn, a nie syn swojego biologicznego ojca Nikołaja Repnina[5][6].
W przypadku otrzymania takich samych wyników dla dwóch osób ich wzajemne pokrewieństwo można tylko określić, używając statystycznego prawdopodobieństwa dla każdego stopnia pokrewieństwa.
Nieporozumienia [edytuj]
Jednym z rzadziej używanych znaczeń terminu genealogia[7] jest historia lub rodowód czegoś innego niż rodziny, na przykład: genealogia wojskowa, Genealogia sarmatyzmu[8], Genealogia ziemniaka[9], Genealogia dyskursu[10], Batalia o człowieka: genealogia władzy […][11]. W tym kontekście rozszerzonego znaczenia genealogii może się pojawić utożsamienie genetyki genealogicznej z problematyką pozostającą w zakresie antropologii lub etnogenezy, ponieważ badania mtDNA oraz Y-DNA są bardzo pomocne przy analizie migracji oraz tworzeniu drzew filogenetycznych[12][13].
Nie wszyscy zajmujący się genealogią są świadomi występowania na terenach Polski zwyczaju dziedziczenia nazwiska po chałupie[14] i zakładają powszechny związek Y-DNA z nazwiskiem.
Przypisy
- ↑ List of DYS markers (ang.)
- ↑ Bruce Walsh. Estimating the Time to the Most Recent Common Ancestor for the Y chromosome or Mitochondrial DNA for a Pair of Individuals. „Genetics”. 158, s. 897-912, 2001 (ang.).
- ↑ Mark A. Jobling, Chris Tyler-Smith. The human Y chromosome: an evolutionary marker comes of age. „Nature Reviews Genetics”. 4, s. 598-612, August 2003 (ang.).
- ↑ Reakcja łańcuchowa polimerazy PCR – Polymerase Chain Reaction (ang.)
- ↑ http://www.konflikty.pl/artykul-nowozytnosc-717.html Życiorys jego matki Izabeli Czartoryskiej
- ↑ John P. LeDonne: The grand strategy of the Russian Empire, 1650-1831. Oxford ; New York: Oxford University Press, 2004, s. 210. ISBN 0195161009. (ang.)
- ↑ http://sjp.pwn.pl/slownik/2559041/genealogia hasło genealogia w SJP PWN
- ↑ Tadeusz Mańkowski: Genealogia sarmatyzmu. Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze „Łuk”, 1946.
- ↑ Halina Budnik, Kazimierz Jastrzębski: Genealogia ziemniaka. Bonin: Instytut Ziemniaka, 1985.
- ↑ Paweł Bytniewski: Genealogia dyskursu: problemy niehermeneutycznej koncepcji rozumienia. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2000. ISBN 8322716184.
- ↑ Bartłomiej Błesznowski: Batalia o człowieka: genealogia władzy Michela Foucaulta jako próba wyzwolenia podmiotu. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2009. ISBN 9788323504535.
- ↑ Haplogrupa#Haplogrupy mitochondrialnego DNA
- ↑ Haplogrupa R1a1 (Y-DNA)
- ↑ Krzysztof Raniowski: Rody ziemi wolsztyńsko-babimojskiej. Wyd. 2. Wolsztyn: Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, 2006. ISBN 8389208113. cytowane w http://szukajprzodka.pl/n3.php
Zobacz też [edytuj]
- archeogenetyka → wspólne narzędzia, inne cele
- genetyczny odcisk palca
- genetyka molekularna
- genomika → genomika indywidualnych różnic (zmienność międzyosobnicza genomów tego samego gatunku)
- genotypowanie
- krótkie powtórzenia tandemowe STR – Short Tandem Repeat (ang.)
- marker DNA
- ostatni wspólny przodek
- polimorfizm pojedynczego nukleotydu SNP – Single Nucleotide Polymorphism (ang.)
- Projekt Genograficzny
Bibliografia [edytuj]
- Turi E. King, Mark A. Jobling. What’s in a name? Y chromosomes, surnames and the genetic genealogy revolution. „Trends in Genetics”. 25 (8), s. 351-360, August 2009 (ang.).
- Chapter 12. Research and Verify Your Ancestors Using Genetic Genealogy (DNA). W: George G. Morgan: How to Do Everything Genealogy. Wyd. 2. McGraw-Hill Osborne Media, 2009. ISBN 9780071625340. (ang.)
- The International Society of Genetic Genealogy (Międzynarodowe Stowarzyszenie Genetyki Genealogicznej) (ang.)
