Haplogrupa R1a1 (Y-DNA)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Haplogrupa R1a1 (M17) Distribution Haplogroup R1a Y-DNA.svg Haplogroup R1a (Y-DNA).jpg
Pochodzenie
Data powstania 15 000 lat p.n.e.
Miejsce powstania Stepy Euroazji (Europa południowo-wschodnia, Północny Kaukaz, Azja Środkowa)
Mutacja wyjściowa Haplogrupa R1
Występowanie
Mutacje SRY-1532
Etnosy Polacy 55%, Serbołużyczanie 63%, Ukraińcy 43%, Rosjanie 46%, Białorusini 50%, Norwegowie 25-30%, Litwini 34-45%, Łotysze 40%, Estończycy 33%, Węgrzy 30%, Niemcy i Szwedzi 15-20%, ludy Północnych Indii 48%-72%, Tadżycy 30%, Kirgizi 63%, Ałtajczycy 38%-53%, Pasztuni 40%-45%
Dystrybucja R1a1 w populacjach poszczególnych państw
Kultura lendzielska wśród kultur staroeuropejskich w IV tys. p.n.e.
Ekspansja R1a od 6000 do 3000 lat temu. Fioletowo zaznaczony najstarszy obszar.
Rozmieszczenie haplogrupy R1a w Europie środkowej
Występowanie haplogrupy R1a w Europie

Haplogrupa R1a1 (Y-DNA) – w genetyce haplogrupa występująca w męskim chromosomie Y. W Europie występuje najczęściej wśród ludów słowiańskich: Serbów Łużyckich (63%), Polaków (55%), Ukraińców (43%), Rosjan (46%) i Białorusinów (50%)[1], oraz Węgrów (25%)[2] i Estończyków (33%)[3], przynależących do ugrofińskiej grupy językowej. Istotny procent R1a występuje także u Skandynawów: Norwegów (25–30%),Szwedów (15–20%), Duńczyków (10–15%) oraz u Niemców (15–20%). Ludy bałtyckie również charakteryzują się wysoką częstością występowania haplogrupy R1a: Litwini (34–45%), Łotysze (40%)[3]. Poza Europą R1a występuje najczęściej wśród mieszkańców Indii Północnych (48–73%) i Azji Środkowej: irańskojęzycznych Iszkaszimów (68%), Tadżyków (30%) i Pasztunów (40–45%), ludów tureckich: Kirgizów (63%) i Ałtajczyków (38–53%).

Rozprzestrzenienie[edytuj | edytuj kod]

Na kontynencie europejskim dominuje wśród Słowian i Węgrów. Obecnie występuje z częstotliwością 40% w krajach słowiańskich z małymi odchyleniami (60% Polska, Węgry[4]). Inne badania podają 20% dla Węgrów[5]. W Europie procentowo najwięcej (63%) R1a1 jest na Łużycach, ale tylko wśród resztek słowiańskiej ludności[6].

R1a1 występuje w Europie najczęściej wśród Serbołużyczan (63%), a najwięcej jego nosicieli jest wśród Rosjan (47%, ponad 50 mln). Natomiast wariancja sekwencji rejonu mikrosatelitarnego chromosomu Y jest większa dla polskiej populacji niż kumulacyjnie dla reszty europejskiej populacji[7]. Rozprzestrzenienie R1a1 w Europie przedstawia mapa C[8] z publikacji Marijany Pericić[5]. Ona też znalazła datujące się na paleolit mikrosatelitarne zgrupowanie w badanej populacji w Macedonii, co świadczy że nosiciele R1a1 zamieszkiwali badany rejon od paleolitu. Mikrosatelitarna zmienność jest w Macedonii mniejsza niż w Polsce, a procentowy udział R1a1 trzykrotnie niższy. Badania te rzucają światło na aspekty 'wędrówki ludów' – tezy lansowanej szczególnie przez niemieckojęzycznych badaczy przełomu XIX i XX wieku, i ciągle silnie powtarzanej. Wędrówki te – o ile następowały – nie były tak masowe. Mikrosatelitarne klastry świadczą, że nosiciele R1a1 wędrowali po Eurazji, ale z Europy, a ponadto stale ich część pozostawała w badanej okolicy. Sekwencjonowanie rejonu mikrosatelitarnego chromosomu Y pozwala uzyskać dużo bardziej precyzyjne dane niż tylko mapowanie alleli. Badania te przeprowadza się jednocześnie. Chromosom Y dziedziczy się tylko w prostej linii od ojca, dziada, pradziada itd. Ten, u kogo po raz pierwszy wystąpiła haplogrupa R1a1, jest w 100% praojcem każdego mężczyzny, który posiada R1a1. R1a1 powstała w ewolucji ludzi tylko jeden raz u tylko jednego człowieka. Wszyscy posiadacze R1a1 to jego potomkowie w linii ojcowskiej.

Również w krajach Europy północnej R1a1 występuje z częstością 10–20%, przy czym najwyższe częstości odnotowano w Norwegii i Islandii, ale jest to mniej niż połowa częstości jej występowania u Polaków. Istnieją przypuszczenia, iż ta haplogrupa została tam rozprzestrzeniona przez wikingów i Słowian.

W Indiach haplogrupa R1a1 jest spotykana zarówno wśród populacji najwyższych kast (około 45%[9], wśród braminów w Uttar Pradesh, Biharze ponad 60%, Bengalu Zachodnim ponad 70%[10]) jak i plemion (12%–4%). Znacznie wyższe procenty są wśród ludów na północ od Indii[11], co może wskazywać na kierunek rozprzestrzeniania się R1a1 do Indii.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Mutacja tworząca R1a1 powstała u osoby zamieszkującej stepy Euroazji ok. 15 tys. lat temu (Europa południowo-wschodnia, Północny Kaukaz lub Azja Środkowa). Według niektórych teorii do mutacji doszło w cieplejszej strefie klimatycznej nazywanej ukraińską ostoją LGM. Badaczka Ornella Semino pierwsza wykazała związek R1a1 z kurhanowcami (ich potomkowie to Scytowie i potem Sarmaci), utożsamianymi z ludami posługującymi się wczesnymi językami praindoeuropejskimi, oraz pierwszymi, którzy oswajali konie, dosiedli ich i rozprzestrzenili haplogrupę R1a1 po Europie i Azji[4].

Istnieją też poglądy, że mutacja powstała na terenie Indii lub Afganistanu i stamtąd rozprzestrzeniła się w przeciwnym kierunku[12].

Ewolucja haplogrup[edytuj | edytuj kod]

R1a. Info-19.05.2014

R1a1 jest podgrupą haplogrupy R (M207). Jest blisko spokrewniona z haplogrupą R1b (M343), która dominuje w Europie zachodniej, i nieco dalej spokrewniona z haplogrupą R2 (M124).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. A. Kushniarevich, L. Sivitskaya, N. Danilenko, T. Novogrodskii i inni. Uniparental genetic heritage of belarusians: encounter of rare middle eastern matrilineages with a central European mitochondrial DNA pool. „PLoS One”. 8 (6), s. e66499, 2013. doi:10.1371/journal.pone.0066499. PMID 23785503. PMC:PMC3681942. 
  2. A. Völgyi, A. Zalán, E. Szvetnik, H. Pamjav. Hungarian population data for 11 Y-STR and 49 Y-SNP markers. „Forensic Sci Int Genet”. 3 (2), s. e27-e28, 2009. doi:10.1016/j.fsigen.2008.04.006. PMID 19215861. 
  3. 3,0 3,1 K. Tambets, S. Rootsi, T. Kivisild, H. Help i inni. The western and eastern roots of the Saami--the story of genetic "outliers" told by mitochondrial DNA and Y chromosomes. „Am J Hum Genet”. 74 (4), s. 661-82, 2004. doi:10.1086/383203. PMID 15024688. PMC:PMC1181943. 
  4. 4,0 4,1 O. Semino, G. Passarino, PJ. Oefner, AA. Lin i inni. The genetic legacy of Paleolithic Homo sapiens sapiens in extant Europeans: a Y chromosome perspective. „Science”. 290 (5494), s. 1155-1159, 2000. doi:10.1126/science.290.5494.1155. PMID 11073453. 
  5. 5,0 5,1 M. Pericić, LB. Lauc, IM. Klarić, S. Rootsi i inni. High-resolution phylogenetic analysis of southeastern Europe traces major episodes of paternal gene flow among Slavic populations. „Mol Biol Evol”. 22 (10), s. 1964-1975, 2005. doi:10.1093/molbev/msi185. PMID 15944443. 
  6. DM. Behar, MG. Thomas, K. Skorecki, MF. Hammer i inni. Multiple origins of Ashkenazi Levites: Y chromosome evidence for both Near Eastern and European ancestries. „Am J Hum Genet”. 73 (4), s. 768-779, 2003. doi:10.1086/378506. PMID 13680527. PMC:PMC1180600. 
  7. R. Pawłowski, A. Dettlaff-Kakol, A. Maciejewska, R. Paszkowska i inni. Genetyka populacyjna 9 loci typu Y-STR w populacji Polski Północnej. „Arch Med Sadowej Kryminol”. 52 (4). s. 261-277. PMID 14669672. 
  8. http://mbe.oxfordjournals.org/content/vol22/issue10/images/large/molbiolevolmsi185f05_ht.jpeg
  9. ncbi.nlm.nih.gov: HG Frequencies in Social and Linguistic Subgroups of Indian Populations (ang.). [dostęp 28 czerwca 2014].
  10. S. Sharma, E. Rai, P. Sharma, M. Jena i inni. The Indian origin of paternal haplogroup R1a1* substantiates the autochthonous origin of Brahmins and the caste system. „J Hum Genet”. 54 (1), s. 47-55, 2009. doi:10.1038/jhg.2008.2. PMID 19158816. 
  11. RS. Wells, N. Yuldasheva, R. Ruzibakiev, PA. Underhill i inni. The Eurasian heartland: a continental perspective on Y-chromosome diversity. „Proc Natl Acad Sci U S A”. 98 (18), s. 10244-10249, 2001. doi:10.1073/pnas.171305098. PMID 11526236. PMC:PMC56946. 
  12. T. Kivisild, S. Rootsi, M. Metspalu, S. Mastana i inni. The genetic heritage of the earliest settlers persists both in Indian tribal and caste populations. „Am J Hum Genet”. 72 (2), s. 313-32, 2003. doi:10.1086/346068. PMID 12536373. PMC:PMC379225. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]