Goguryeo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
고구려(高句麗)
Goguryeo
Fuyu 37 p.n.e.668 Balhae
Silla
Położenie Królestwa Goguryeo
Język urzędowy Język koreański
(część starokoreańskiego)
Stolica Jolbon
(37 p.n.e.–3 n.e.)

Gungnae
(3–427)

Pjongjang
(427–668)
Ustrój polityczny monarchia
Liczba ludności (668)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

3 500 000
osób/km²
Data powstania 37 p.n.e.
Upadek Pjongjangu Chiny Tang, Silla
668
Religia dominująca buddyzm, konfucjanizm, taoizm, szamanizm koreański

Goguryeo, znane także jako Koguryŏ (37 p.n.e.668) było starożytnym imperium obejmującym terytoria dzisiejszej Mandżurii i północnej części Półwyspu Koreańskiego. Razem z Baekje i Sillą tworzyło Trzy Królestwa Korei.

Dzisiejsza nazwa „Korea” wywodzi się od nazwy średniowiecznego królestwa Goryeo, które z kolei jest skróconą formą „Goguryeo”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Goguryeo
Nazwa koreańska
Hangul 고구려
Hancha 高句麗
Transkrypcje języka koreańskiego
poprawiona Goguryeo
MCR Koguryŏ

Powstanie Goguryeo (37 p.n.e.)[edytuj | edytuj kod]

Według kronik koreańskich Samguk Sagi i Samguk Yusa, Jumong (pośmiertnie nazwany Dongmyeong) założył królestwo w 37 roku p.n.e. wokół dzisiejszej granicy pomiędzy Chinami a Koreą Północną. Jumong wywodził się z północnego Buyeo, lecz musiał stamtąd uciekać w obawie przed prześladowaniami przez rodzinę królewską. Po dotarciu w rejony rzeki Yalu Jiang założył własne państwo, które nazwał Goguryeo.

Do największego rozkwitu królestwa doszło za panowania Gwanggaeto Wielkiego i jego syna Jangsu. Podczas tego okresu Goguryeo zajmowało trzy czwarte powierzchni Półwyspu Koreańskiego i większą częścią Mandżurii. Swój protektorat roztoczyli także nad pozostałymi państwami koreańskimi, Baekje i Sillą.

Około roku 600, chińska dynastia Sui rozpoczęła kosztowną kampanię wojskową i czterokrotnie zaatakowała Goguryeo. Wszystkie te ataki zostały odparte. Koszty kampanii okazały się na tyle wysokie, że spowodowały upadek dynastii Sui.

W 668 roku w wyniku paktu pomiędzy królestwem Silla a chińskim cesarzem Gaozongiem (649-683), Goguryeo upadło. Południowa część przypadła w udziale królestwu Silla, reszta królestwu Balhae.

Balhae, założone w 698 roku, w trakcie negocjacji z Japonią uważało się za spadkobiercę Goguryeo. Podobnie zresztą jak T'aebong, początkowo zwane Hu-Goguryeo, oraz Goryeo, którego nazwa pochodziła od Goguryeo.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Korei Północnej znaleziono ruiny zamków, pałaców i wiele artefaktów z okresu trwania królestwa, włączając w to malunki w grobowcach Goguryeo. Część ruin znajduje się w Mandżurii, na przykład Onyeosan w pobliżu Ji’an (集安) w północno-wschodnich Chinach, uważane za pierwsze miasto w królestwie. Niektóre kulturowe artefakty nadal pozostają obecne w kulturze Korei, jak na przykład ondol, unikatowy system ogrzewania podłóg z Goguryeo. Zmodernizowana jego wersja znajduje się w każdym koreańskim domu.

Korea w Epoce Trzech Królestw. Goguryeo zaznaczone na niebiesko.

Język[edytuj | edytuj kod]

Poza kilkoma słowami język Goguryeo jest obecnie nieznany. Na podstawie tych kilku słów określa się, że był on podobny do języka królestwa Silla i języków tungusko-mandżurskich. Większość koreańskich lingwistów zauważa, że język ten był blisko spokrewniony z językami ałtajskimi. Chińskie zapiski sugerują, że języki Goguryeo, Buyeo, Wschodniego Okjeo i Starego Joseon (Go-Joseon) były podobne a Goguryeo różniło się znacznie od języka Malgal (Mohe) także należącego do grupy języków tungusko-mandżurskich. Zauważono także podobieństwo do starojapońskiego. Niektóre słowa pochodzące z języka królestwa znaleziono także w starokoreańskim (wczesny wiek X – późny wiek XIV), ale wiele z nich zostało zastąpionych przez słownictwo pochodzące z królestwa Silla. Niektórzy lingwiści proponują aby utworzyć rodzinę języków Fuyu, włączając do niej Fuyu, Goguryeo, wyższych klas Baekje oraz starojapoński. Zwolennicy języków ałtajskich, często klasyfikują ten język w tej grupie.

Władcy Goguryeo[edytuj | edytuj kod]

Poniższe tabele przedstawiają nazwy władców Goguryeo wraz z ich zapisem koreańskim, znakami chińskimi i odczytaniem pinyin.

Legendarna linia[edytuj | edytuj kod]

Pośmiertne imię (Shi Hao 諡號) Imię własne Okres rządów
Dongmyeong 동명성왕 東明聖王 Dōngmíng shèngwáng Gojumong 고주몽 高朱蒙 Gāozhūméng, Chumo 추모 鄒牟 Jùmóu, Sanghae 상해 象解 Xiàngjiě (37 p.n.e. – 19 p.n.e.)
Yuri 유리왕 琉璃明王 Liúlí míngwáng Yuri 유리 琉璃 Liúlí, Yuri 유리 類利 Lèilì, Yuryu 유류 孺留 Rúliú 19 p.n.e. – 18 n.e.
Daemusin 대무신왕 大武神王 Dàwǔ shénwáng, 大解朱留王 Dàjiězhūliúwáng Muhyul 무휼 無恤 Wúxù (18-44)
Minjung 민중왕 閔中王 Mǐnzhōng wáng Haesaekju 해색주 解色朱 Jiěsèzhū (44-48)
Mobon 모본왕 慕本王 Mùběnwáng Hae-u 해우 解憂 Jiěyóu (Hae) Aeru (해)애루 (解)愛婁 (Jiě) Àilǚ (48-53)

Uwaga: Powyższe nazwy oraz daty władania określone są na podstawie Samguk Sagi. Wei shu (Historia dynastii Wei) przedstawia nazwy: 朱蒙 Zhūméng, 閭達 Lǘdá, 始閭諧 Shǐlǘxié, 如栗 Rúlí oraz 莫來 Mòlái. Legendarna linia została pierwszy raz zapisana, z kilkoma różnicami, w V wieku, kiedy król Jangsu zbudował pomnik dla swego ojca a Goguryeo nawiązało kontakty z Północnym Wei. Napisy na pomniku dają przedstawiają imiona: 鄒牟 Chumo, 儒留 Yuryu oraz 大朱留 Daejuryu. Powiązania między tymi nazwami nie są jasne.

Linia Wielkiego Króla[edytuj | edytuj kod]

Pośmietne imię Imię własne Okres rządów
Taejo 태조대왕 國祖王 Guózǔ wáng, 大祖王 Dàzǔ wáng, 大祖大王 Dàzǔ dàwáng Gung 궁 宮 Gōng, Eosu 어수 於漱 Yúshù 53-146
Chadae 차대왕 次大王 Cìdà wáng Suseong 수성 遂成 Suìchéng 146-165
Sindae 신대왕 新大王 Xīndà wáng Baekgo 백고 伯固 Bógù, Baekgu 백구 伯句 Bógōu 165-179

Linia Hwando-Guknae[edytuj | edytuj kod]

Pośmiertne imię Imię własne Okres rządów
Gogukcheon 고국천왕 故國川王 Gùguóchuān wáng, 國襄王Guóxiāng wáng Nammu 남무 男武 Nánwǔ, I-imo 이이모 伊夷謨 Yīyímó 179-197
Sansang 산상왕 山上王 Shānshàng wáng Jeon-u 정우 廷優 Tíngyōu, Wigung 위궁 位宮 Wèigōng 197-227
Dongcheon 동천왕 東川王 Dōngchuān wáng, 東襄王 Dōngxiāng wáng Uwigeo 우위거 憂位居 Yōuwèijū, Gyoche 郊彘 Jiāozhì 227-248
Jungcheon 중천왕 中川王 Zhōngchuān wáng, 中襄王 Zhōngxiāng wáng Yeonbul 연불 然弗 Ránfú 227-248
Seocheon 서천왕 西川王 Xīchuān wáng, 西襄王 Xīxiāng wáng Yak-ro 약로 藥盧 Yàolú, Yak-u 약우 若友 Ruòyóu 248-270
Bongsang 봉상왕 烽上王 Fēngshàng wáng, 鴙葛王 Zhìgě wáng Sangbu 상부 相夫 Xiāngfú, Sapsiru 插矢婁 Chāshǐlǚ 292-300
Micheon 미천왕 美川王 Měichuān wáng, 好攘王 Hǎoràng wáng Eubul 을불 乙弗 Yǐfú, Ubul 우불 憂拂 Yōufú 300-331
Gogugwon 고국원왕 故國原王 Gùguóyuán wáng, 國岡上王 Guógāngshàng wáng Sayu 사유 斯由 Sīyóu, Yu 유 劉 Liú (?), Soe 쇠 釗 331-371
Sosurim 소수림왕 小獸林王 Xiǎoshòulín wáng, 小解朱留王 Xiǎojiězhūliú wáng Gubu 구부 丘夫 Qiūfū 371-384
Gogugyang 고국양왕 故國攘王 Gùguóràng wáng Yiryeon 이련 伊連 Yīlián, Eojiji 어지지 於只支 Yúzhǐzhī 384-391
Gwanggaeto Wielki 광개토대왕 廣開土王 Guǎngkāitǔ wáng Damdeok 담덕 談德 Tándé, An 안 安 Ān 391-413

Linia pjongjańska[edytuj | edytuj kod]

Pośmiertne imię Imię własne Okres rządów
Jangsu 장수왕 長壽王 Chángshòu wáng Georyeon 거련 巨連 Jùlián, Goryeon 고련 高璉 Gāolián 412-490
Munjamyeong 문자명왕 文咨明王Wénzīmíng wáng, 文咨王 Wénzī wáng, 明治好王 Míngzhìhǎo wáng Na-un 나운 羅雲 Luóyún, Go-un 고운 高雲 Gāoyún 491-519
Anjang 안장왕 安藏王 Ānzàng wáng Heung-an 흥안 興安 Xīng’ān, Go-an 고안 高安 Gāo’ān 519-531
Anwon 안원왕 安原王 Ānyuán wáng Bojeon 보정 寶廷 Bǎotíng, Gojeon 고정 高廷 Gāotíng 531-545
Yangwon 양원왕 陽原王 Yángyuán wáng, 陽崗上好王 Yánggāngshànghǎo wáng Pyongseong 평성 平成 Píngchéng 545-559
Pyeongwon 평원왕 平原王 Píngyuán wáng, 平崗上好王 Pínggāngshànghǎo wáng, 平崗上王 Pínggāngshàng wáng, 狛鵠香岡上王 Pògéxiānggāngshàng wáng Yangseong 양성 陽成 Yángchéng, Tang 탕 湯 Tāng, Goyang 고양 高陽 Gāoyáng 559-590
Yeongyang 영양왕 嬰陽王 Yīngyáng wáng, 平陽王 Píngyáng wáng Gowon 고원 高元 Gāoyuán, Daewon 대원 大元 Dàyuán 590-618
Yeongnyu 영류왕 營留王 Yíngliú wáng, 建武王 Jiànwǔ wáng Gogeonmu 고건무 高建武 Gāojiànwǔ, Seong 성 成 Chéng, Gomu 고무 高武 Gāowǔ 618-642
Bojang 보장왕 寶藏王 Bǎozàng wáng Gojang 고장 高藏 Gāozàng, Bojang 보장 寶藏 Bǎozàng 642-668