Gryka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gryka
Gryka zwyczajna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd goździkowce
Rodzina rdestowate
Rodzaj gryka
Nazwa systematyczna
Fagopyrum Mill.
Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754[2]
Typ nomenklatoryczny
Fagopyrum esculentum Moench.[2]
Synonimy
  • Helxine L.,
  • Phegopyrum Petermann[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Rozwijający się kwiatostan gryki zwyczajnej
Gryka zwyczajna – pokrój

Gryka (Fagopyrum Mill.) – rodzaj roślin z rodziny rdestowatych. Należy do niego 15 gatunków rosnących w klimacie umiarkowanym Europy i Azji. Centrum zróżnicowania znajduje się w Azji środkowej i wschodniej – w Chinach występuje 10 gatunków z czego 6 to endemity[3]. Góry Azji wskazywane są jako miejsce pochodzenia rodzaju. Długą tradycję uprawy ma gryka zwyczajna uprawiana na różnych kontynentach jako roślina jadalna. Nie jest znana ze stanu dzikiego, prawdopodobnie pochodzi od F. dibotrys. Występujące w naturze gatunki rosną na górskich łąkach lub na nagiej ziemi, także jako chwasty[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny jednoroczne lub byliny, rzadko półkrzewy. Osiągają do 2 m wysokości. Łodyga prosto wzniesiona, gładka lub owłosiona[3][4].
Liście
Naprzemianległe, pojedyncze, ogonkowe. Blaszka liściowa trójkątna, sercowata, strzałkowata lub równowąska. Przylistki zrośnięte w tutkowatą, błoniastą gatkę, z całym brzegiem[3].
Kwiaty
Drobne, zwykle liczne, zebrane w kwiatostan w postaci rozgałęzionego grona lub baldachogrona z kwiatami obupłciowymi. Okwiat biały, różowy lub zielony, trwały, pięciokrotny, nie powiększa się po przekwitnieniu. Pręcików 8. Zalążnia jednokomorowa, górna. Szyjek słupka 3, zakończonych główkowatymi znamionami[3].
Owoce
Trójgroniaste, jednonasienne i nieoskrzydlone orzeszki[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Należy do podrodziny Polygonoideae, rodziny rdestowatych (Polygonaceae), rzędu goździkowców (Caryophyllales) w obrębie dwuliściennych właściwych.

Pozycja rodzaju według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Polygonanae Takht. ex Reveal, rząd rdestowce (Polygonales Dumort.), rodzina rdestowate (Polygonaceae Juss.), rodzaj gryka (Fagopyrum Mill.)[5].

Gatunki[3][6]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Jako roślina jadalna wykorzystywana jest gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum). Ten sam gatunek ma zastosowanie w ziołolecznictwie i pszczelarstwie. Rzadziej uprawiana jest także gryka tatarka (F. tataricum). W ziołolecznictwie wykorzystuje się poza tym Fagopyrum dibotrys[3].

Potrawy z gryki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2010-10-09].
  2. 2,0 2,1 2,2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-30].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Li Anjen, Suk-pyo Hong: Fagopyrum (ang.). W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-10-09].
  4. 4,0 4,1 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 92. ISBN 0333748905.
  5. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Fagopyrum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30].
  6. Species Records of Fagopyrum (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2010-10-09].
  7. Włodzimierz Tymrakiewicz: Atlas chwastów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1976, s. 62.