Gudea
Gudea (sum. gu3-de2-a, tłum. "powołany") – sumeryjski władca miasta-państwa Lagasz, panujący w 2 połowie XXII w. p.n.e., zięć i następca Ur-Baby, ojciec Ur-Ningirsu. Dokładne lata panowania Gudei nie są znane - niektórzy naukowcy umieszczają jego panowanie w okresie rządów ostatnich władców gutejskich (ok. 2130 r. p.n.e.), zdaniem innych panować miał on już po pokonaniu Gutejów przez Utuhengala (po 2116 roku p.n.e.)[1].
Jego władza rozciągała się na południe do miasta Ur i Eridu oraz w kierunku północno-wschodnim i obejmowała najprawdopodobniej zachodni Elam. Za panowania Gudei państwo Lagasz doszło do znacznego rozkwitu m.in. dzięki licznym kontaktom handlowym np. z państwem Mari, a nawet z miastami syryjskimi.
Dużą wagę Gudea poświęcał rozwojowi rolnictwa, o czym informują liczne inskrypcje oraz teksty na tabliczkach odnoszące się do spraw gospodarczych (sprawozdania dotyczące rozbudowy kanałów nawadniających, zasiewów pól i zakładania sadów). Za jego panowania wprowadzono uprawę winorośli. Inne tabliczki informują nas o znacznym rozkwicie rzemiosła.
Wzrost gospodarczy państwa Gudei pozwolił władcy skoncentrować się na zakrojonych na dużą skalę pracach budowlanych. Wznosił on liczne świątynie, z których najbardziej jest znana E-ninnu ("Dom Pięćdziesiątki"), poświęcona bogu Ningirsu i jego świcie. O losach budowy tejże świątyni wiadomo z inskrypcji wyrytej na dwóch glinianych walcach o wysokości 1 m każdy. Jest to poetyckie sprawozdanie z budowy E-ninnu i jednocześnie utwór wielbiący boga Ningirsu. Są to jednocześnie najwcześniejsze znane tak obszerne teksty sumeryjskie.
Z inskrypcji z czasów panowania Gudei kształtuje się obraz władcy sprawiedliwego i dbającego o poddanych, potrafiącego zapewnić im dobrobyt i życie w pokoju oraz unikającego walk zbrojnych, czyli władcy określanego w jednej z inskrypcji mianem "dobrego pasterza".
Gudea to jedna postaci tego okresu, o których więcej wiadomo dzięki zachowanym zabytkom mezopotamskim z III tysiąclecia p.n.e. Do naszych czasów przetrwały liczne posągi Gudei, zdobiące zbiory muzeów europejskich (zwłaszcza Luwr), jak również dużo inskrypcji, często długich i poetyckich.
Posągi Gudei wykonane są z twardych gatunków kamienia (dioryt, doleryt). Przedstawiają władcę w różnych okresach życia. Można je podzielić na dwa rodzaje: pierwszy cechuje się zwartą kompozycją, o przysadzistych proporcjach, drugi charakteryzuje się proporcjami smuklejszymi. Starano się oddać indywidualne rysy twarzy.
   |
   |
    |
| gu3-de2-a | ensi2(pa.te.si) | lagaš(šir.bur.la)ki |
| Gudea | władca | Lagasz |
sumeryjski zapis imienia i tytulatury Gudei w piśmie klinowym
[edytuj] Lista zachowanych posągów Gudei[2]
| posąg | materiał | wysokość (w cm.) |
opis |
pochodzenie |
dedykowany |
obecnie |
uwagi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | zielony dioryt | 124 | posąg stojącego Gudei, z rękoma złączonymi na piersiach; głowy brakuje; inskrypcja na prawym ramieniu i na przedniej stronie szaty | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Ninhursag | Luwr (AO 8) | |
| B | zielony dioryt | 93 | posąg Gudei siedzącego na tronie, z rękoma złączonymi na piersiach, z deską kreślarską na kolanach (na niej plan świątyni); głowy brakuje; inskrypcja pokrywa cały posąg poza ramionami, klatką piersiową i stopami | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Ningirsu | Luwr (AO 2) | |
| C | czarno-biały dioryt | 138 | posąg stojącego Gudei, z rękoma złączonymi na piersiach; głowy brakuje; inskrypcja na plecach | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Inanna | Luwr (AO 5) | |
| D | dioryt | 157 | posąg Gudei siedzącego na tronie, z rękoma złączonymi na piersiach; ręce uszkodzone, prawego łokcia brakuje; inskrypcja na prawym ramieniu i na przedniej stronie szaty | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Ningirsu | Luwr (AO 1) | |
| E | niebiesko-czarny dioryt | 142 | posąg stojącego Gudei, z rękoma złączonymi na piersiach; głowy brakuje; inskrypcja na prawym ramieniu i na plecach | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Bau | Luwr (AO 6) | |
| F | dioryt | 86 | posąg Gudei siedzącego na tronie, z rękoma złączonymi na piersiach, z deską kreślarską na kolanach (ale bez planu świątyni ja w przypadku Posągu B); głowy brakuje; inskrypcja na prawym ramieniu i na przedniej stronie szaty | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Gatumdu | Luwr (AO 3) | |
| G | szaro-niebieski dioryt | 133 | posąg stojącego Gudei, z rękoma złączonymi na piersiach; brakuje głowy i prawego ramienia; inskrypcja na plecach | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Ningirsu | Luwr (AO 7) | |
| H | zielono-czarny dioryt | 77 | posąg Gudei siedzącego na tronie, z rękoma złączonymi na piersiach; brakuje głowy, prawego ramienia i prawej górnej części pleców; inskrypcja na przedniej stronie szaty | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Bau | Luwr (AO 4) | |
| I | czarny dioryt | 45 | posąg Gudei siedzącego na tronie, z rękoma złączonymi na piersiach; inskrypcja na przedniej stronie szaty i na tylnej częsci tronu | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Ningiszzida | Luwr (AO 3293 /głowa/ + AO 4108 /reszta posągu/) | |
| K | czarny dioryt | 124 | posąg stojącego Gudei, z rękoma złączonymi na piersiach; brakuje głowy, ramion i części stóp; inskrypcja na plecach | wykopaliska w Girsu (ob. Telloh w Iraku) | Ningirsu (?) | Luwr (AO 10) | |
| M | alabaster | 41 | posąg stojącego Gudei, z rękoma złączonymi na wysokości pasa; brakuje części stóp; inskrypcja na prawym ramieniu i na plecach | nieznane | Gesztinanna | Detroit Institute of Arts | autentyczność posągu jest podważana |
| N | doleryt, kalcyt lub steatyt | 61 | posąg stojącego Gudei, trzymającego w rękach naczynie z którego wypływają strumienie wody; inskrypcja na prawym ramieniu i na przedniej stronie szaty | nieznane | Gesztinanna | Luwr (AO 22126) | autentyczność posągu jest podważana |
| O | zielono-czarny steatyt | 63 | posąg stojącego Gudei, z rękoma złączonymi na piersiach; inskrypcja na prawym ramieniu i na przedniej stronie szaty | nieznane | Gesztinanna | Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen (NCG 840) | autentyczność posągu jest podważana |
| P | dioryt | 44 | posąg Gudei siedzącego na tronie, z rękoma złączonymi na piersiach; inskrypcja na przedniej stronie szaty i na tylnej stronie tronu | nieznane | Ningiszzida | New York, Metropolitan Museum of Art (59.2) | |
| Q | dioryt | 33 | posąg Gudei siedzącego na tronie, z rękoma złączonymi na piersiach; inskrypcja na przedniej stronie szaty | nieznane | Ningiszzida | głowa posągu jest w Iraku (IM 2909) a reszta posągu w Filadelfii (CBS 16664) | |
| R | dioryt | 18,5 | posąg Gudei siedzącego na tronie; brakuje części prawego ramienia i głowy; inskrypcja pokrywa plecy, lewą stronę posągu oraz tylną część tronu | nieznane | ----- | Harvard Semitic Museum (HSM 8825) | posąg pokrywa inskrypcja gwarantująca przywileje Namhani, przełożonemu świątynnych śpiewaków |
| V | zielony dioryt | 73,6 | posąg stojącego Gudei, z rękoma złączonymi na piersiach; zachowany od pasa w górę; inskrypcja nie zachowala się | nieznane | ----- | British Museum (BM 122910) |
-
posąd stojącego Gudei (tzw. Posąg A) - obecnie w Luwrze
-
posąg siedzącego Gudei (tzw. Posąg D) - obecnie w Luwrze
-
posąg siedzącego Gudei (tzw. Posąg F) - obecnie w Luwrze
-
posąg siedzącego Gudei (tzw. Posąg I) - obecnie w Luwrze
-
posąg stojącego Gudei (tzw. Posąg N) - obecnie w Luwrze
-
posąg stojącego Gudei (tzw. Posąg V) - obecnie w British Museum
Przypisy
[edytuj] Biografia
- D.O. Edzard, Gudea and His Dynasty, Toronto University Press 1997.
- hasło "Gudea", [w:] Gwendolyn Leick, Who's Who in the Ancient Near East, Routhledge, London and New York 2002, s. 62.
| Poprzednik Ur-Baba |
II dynastia z Lagasz 2 połowa XXII w. p.n.e. |
Następca Ur-Ningirsu |
