HMS Victorious (1941)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
HMS Victorious
HMS Victorious
Historia
Stocznia Vickers-Armstrong, Newcastle
Położenie stępki 4 maja 1937
Wodowanie 14 września 1939
 Royal Navy
Wejście do służby 15 maja 1941
Wycofanie ze służby 13 marca 1968
Los okrętu złomowany w 1969
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 28 619 t (pełna w 1945)
35 500 t (pełna po modernizacji)
Długość 228,14 m (początkowo)
238 m (po modernizacji)
Szerokość 39,13 m (początkowo)
45,64 m (po modernizacji)
Zanurzenie 8,92 m (początkowo)
9,45 m (po modernizacji)
Prędkość 30,5 w
Zasięg 8800 Mm przy 20 w., 11 000 Mm przy 12 w.
Załoga 1250-1997 (początkowo) - 2200 (po modernizacji)
Napęd
6 kotłów parowych, 3 turbiny parowe o mocy 111 000 KM, 3 śruby
Uzbrojenie
16 × 114 mm plot (8xII), 40 × 40 mm plot (5xVIII) - stan początkowy
Opancerzenie
114 mm burty
76 mm pokład lotniczy
Wyposażenie lotnicze
33-56 samolotów, 1 katapulta

HMS Victorious – brytyjski lotniskowiec z okresu II wojny światowej, typu Illustrious. Służył w latach 1941-1969. Był intensywnie wykorzystywany podczas wojny, a także, po daleko idącej modernizacji, po wojnie. Nosił znak taktyczny 38, później R38.

Za przebieg służby otrzymał 9 wyróżnień bojowych (battle honours): operacja przeciw pancernikowi Bismarck 1941, Norwegia 1941-42, Arktyka 1941-42, konwoje maltańskie 1942, Zatoka Biskajska 1942, Sabang 1944, Palembang 1945, Okinawa 1945, Japonia 1945[1]

Historia[edytuj | edytuj kod]

"Victorious" był trzecim ukończonym okrętem z "pancernych" lotniskowców typu Illustrious, zarazem ostatnim z pierwszej serii tego typu, wyposażonej w tylko jeden hangar (jego budowę zaczęto jako drugiego okrętu typu). Okręt zamówiono 13 stycznia 1937, w ramach programu budżetowego z 1936. Stępkę pod jego budowę położono 4 maja 1937 w stoczni Vickers-Armstrong w Newcastle, kadłub wodowano 14 września 1939. Był to piąty okręt brytyjski o tej nazwie. Wyposażanie trwało dość długo z powodu trudności wojennych i okręt wszedł do służby w Royal Navy 29 marca 1941, ostateczny odbiór (ukończenie budowy) nastąpił 15 maja 1941. Budowa kosztowała 4.050.000 funtów[1].

Służba[edytuj | edytuj kod]

1941 – operacja przeciw Bismarckowi[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym dowódcą został komandor Henry C. Bovell. Pierwszym rejsem bojowym okrętu miała być dostawa samolotów na Maltę, lecz z powodu rajdu niemieckiego pancernika "Bismarck" na Atlantyk, świeżo ukończony lotniskowiec został włączony do sił skierowanych przeciw "Bismarckowi". 22 maja 1941 wyszedł w morze z Wielkiej Brytanii w zespole adm. Johna Toveya z pancernikiem HMS "King George V". Po zatopieniu HMS "Hood" przez "Bismarcka" 24 maja, w toku pościgu, zostało przeciw "Bismarckowi" rzuconych wieczorem tego dnia do nocnego ataku 9 samolotów torpedowych Fairey Swordfish z 825. Dywizjonu z "Victorious", z odległości ok. 100 Mm. Mimo niewielkiego doświadczenia pilotów, jedna torpeda trafiła "Bismarcka" w burtę, lecz trafienie nie było zbyt groźne dla okrętu. Żaden z samolotów torpedowych nie został zestrzelony; utracono jednak w wypadkach 2 z 6 wysłanych myśliwców Fairey Fulmar, a w kolejnych wypadkach 25 i 26 maja podczas misji poszukiwawczych utracono 2 Swordfishe[2]. Lotniskowiec nie brał dalszego aktywnego udziału w operacji i zawrócił do bazy. 4 czerwca jeden ze Swordfishów, patrolując, odnalazł niemiecki zbiornikowiec zaopatrzeniowy "Gonzenheim", który został następnie przechwycony przez krążownik HMS "Neptune" i samozatopiony.

"Victorious" następnie przeszedł do Gibraltaru i 13 czerwca wziął udział (wraz z lotniskowcem "Ark Royal" w dostawie 47 myśliwców Hawker Hurricane lotem na Maltę (operacja Tracer)[3].

1941–1942 – działania na dalekiej Północy[edytuj | edytuj kod]

Startujący Fairey Albacore z pokładu HMS "Victorious", marzec 1942 roku

W związku z atakiem Niemiec na ZSRR, lotniskowce "Victorious" i HMS "Furious" zostały wysłane na daleką Północ jako Zespół P (z krążownikami HMS "Devonshire" i "Suffolk" i 6 niszczycielami). 30 lipca 1941 "Victorious" dokonał ataku lotniczego na port w Kirkenes, bez większych rezultatów (zatopiono jeden mały statek i zniszczono 5 samolotów), za to ze stratami 11 samolotów Fairey Albacore i 2 Fairey Fulmar[1]. 4 sierpnia dokonano nalotu na Tromsø, tracąc jeden samolot[4]. Od 21 sierpnia "Victorious" eskortował pierwszy konwój arktyczny statków do ZSRR - operacja Dervish. 3 i 7 września samoloty z lotniskowca atakowały żeglugę w rejonie Tromsø, lecz bez rezultatów, a 12 września atakowały w rejonie Bodo i cele nabrzeżne w Vestfjordzie[1].

W październiku i listopadzie "Victorious" stacjonował na Islandii na wypadek przerwania się niemieckich ciężkich okrętów na Atlantyk, a 5-13 listopada patrolował Cieśninę Duńską w związku z niemieckimi planami rajdu pancernika "Tirpitz" i krążownika "Admiral Scheer"[1].

22-23 lutego 1942 samoloty lotniskowca atakowały nieskutecznie nowo przybyłe niemieckie krążowniki ciężkie "Admiral Scheer" i "Prinz Eugen" u wybrzeży Norwegii (utracono 3 Albacore)[5].

W marcu skierowano lotniskowiec do osłony konwojów arktycznych, w składzie głównych sił Home Fleet. 9 marca 12 Albacorów z "Victoriousa" dokonało nieskutecznego ataku na pancernik "Tirpitz" atakujący konwój PQ-12 (2 samoloty zestrzelono). Miał on jednak efekt w postaci ograniczenia aktywności "Tirpitza" na przyszłość, gdyż Hitler zabronił wykorzystywania pancernika, gdy w rejonie działań znajdował się lotniskowiec[4]. Między marcem a lipcem 1942 "Victorious" stanowił daleką osłonę dalszych konwojów serii PQ: PQ-13, 14, 15, 16 i 17 oraz powrotnych konwojów QP, ale bez starć z nieprzyjacielem.

1942 – Morze Śródziemne[edytuj | edytuj kod]

4 sierpnia 1942 "Victorious" został skierowany na Morze Śródziemne, w celu osłony dużej operacji dowozu zaopatrzenia dla Malty Pedestal. Na jego pokładzie znajdował się kadm. A.L. Lyster, dowodzący działaniami lotniczymi podczas operacji. Przed operacją, 8 sierpnia "Victorious" brał udział w dużych wspólnych manewrach na Atlantyku 5 brytyjskich lotniskowców (ćwiczenia Berserk). Od 10 sierpnia, wraz z lotniskowcami "Indomitable" i "Eagle" oraz innymi okrętami brał udział w intensywnych walkach z lotnictwem niemieckim i włoskim na Morzu Śródziemnym 11 i 12 sierpnia, w składzie zespołu Z. Podczas ataków 12 sierpnia został trafiony z małej wysokości bombą zrzuconą przez samolot myśliwsko-bombowy Re.2001, która jednak rozbiła się o jego opancerzony pokład (druga wypadła za burtę)[6]. Po zatopieniu HMS "Eagle" i uszkodzeniu HMS "Indomitable", pozostał jedynym lotniskowcem osłaniającym operację, lecz wieczorem 12 sierpnia zgodnie z planem odłączył się z siłami osłony od konwoju.

Między 16 sierpnia a końcem października "Victorious" wypełniał funkcje szkolenia pilotów w bazie Scapa Flow. Od września do października przeszedł tam niewielki remont i modernizację wyposażenia, połączone ze szkoleniem pilotów.

Od początku listopada 1942 powrócił na Morze Śródziemne, wchodząc w skład zespołu H z Gibraltaru, osłaniającego lądowanie w Afryce Północnej (operacja Torch). 8 listopada jego Albacory atakowały cele naziemne w Algierii, m.in. niszcząc 47 francuskich samolotów na lotnisku La Senia koło Algieru. Jeden z pilotów myśliwców Martlet natomiast, zauważywszy białą flagę, wylądował i przyjął kapitulację francuskiego lotniska Blida[4]. W drodze powrotnej do Wielkiej Brytanii, 21 listopada samolot Albacore z 817 Dywizjonu zatopił niemiecki okręt podwodny U-517 na południowy zachód od Irlandii[4].

1943 – pobyt w USA i Pacyfik[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec grudnia 1942 "Victorious" został skierowany do USA w celu zebrania doświadczeń w zakresie współdziałania z flotą amerykańską i w styczniu 1943 przeszedł tam niewielki remont i doposażenie w stoczni Norfolk Navy Yard. Od kwietnia do września 1943 operował na Pacyfiku, bazując w Pearl Harbor na Hawajach. Zwiększono przy tym jego lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze do 45 działek 20 mm. Służył do ćwiczeń z lotniskowcem USS "Saratoga", mających zgrać technikę operacyjną lotniskowców brytyjskich i amerykańskich, w składzie zespołu Task Group 36.3 amerykańskiej Trzeciej Floty (w lipcu wykonywano pierwsze próby operowania samolotów pomiędzy oboma lotniskowcami). W sierpniu został skierowany w celu wsparcia amerykańskich operacji na Nowej Georgii[1].

We wrześniu "Victorious" skierowano z powrotem do Wielkiej Brytanii, przez Kanał Panamski i w październiku powrócił w skład Home Fleet. Od grudnia 1943 do lutego 1944 był remontowany w Liverpoolu, zainstalowano przy tym nowe radary.

1944 – Morze Północne i operacje w Norwegii[edytuj | edytuj kod]

3 kwietnia 1944 21 bombowców Fairey Barracuda "Victoriousa" brało udział w ataku na pancernik "Tirpitz" w fiordzie norweskim (operacja Tungsten), powodując poważne uszkodzenia (utracono 3 samoloty)[1]. 24 kwietnia w miejsce odwołanej kolejnej operacji przeciw "Tirpitzowi", samoloty lotniskowca atakowały żeglugę pod Bodo (zatopiono 3 statki przy stracie 6 samolotów). Ponownie atakowano żeglugę u brzegów Norwegii 28 maja (operacja Tiger claw). 30 maja lotniskowiec był atakowany przez okręt podwodny U-957 torpedą akustyczną, lecz bezskutecznie. Ponownie zwalczał żeglugę u brzegu Norwegii na początku czerwca operacja Lombard)[1].

1944–1945 – Ocean Indyjski – Brytyjska Flota Wschodnia[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 1944 "Victorious" przebazowano w skład Brytyjskiej Floty Wschodniej, do Trincomalee na Cejlonie (wraz z HMS "Indomitable"). Atakował następnie cele naziemne wraz z innymi lotniskowcami brytyjskimi, głównie na zajętych przez Japonię wyspach Archipelagu Sundajskiego, w tym: 25 lipca 1944 na lotniska Lhonga i Kotraja na Sabangu (operacja Crimson), 25 sierpnia 1944[7] na Padang i Emmahaven na Sumatrze (operacja Banquet), 18 września 1944 na zakłady kolejowe w Sigli na Sumatrze, 17-19 października 1944 na Nikobary (operacja Millet), 4 stycznia 1945 na rafinerie w Pangkalan Brandan (operacja Lentil), 24 stycznia 1945 na Pladjoe (operacja Meridian I) i 29 stycznia 1945 na rafinerię ropy naftowej Soengi Gerong (operacja Meridian II, ze stratami kilkunastu samolotów)[1].

1945 – Ocean Spokojny – Brytyjska Flota Pacyfiku[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1945 okręt wszedł w skład nowo utworzonej Brytyjskiej Floty Pacyfiku, działającej jako zespół Task Force 57 w składzie amerykańskiej 5. Floty. Z innymi lotniskowcami brytyjskimi atakował od 26 marca cele japońskie na wyspach Sakishima Gunto (operacja Iceberg). 1 kwietnia był atakowany przez samolot kamikaze, który jednak nie trafił. Od 12 kwietnia atakował cele na Tajwanie. 16 kwietnia powrócił do operacji przeciw Sakishima Gunto. 4 maja 1945 został trzy razy trafiony przez kamikaze, które wywołały niewielkie zniszczenia, operacje lotnicze wznowiono po 8 godzinach. 9 maja dwa razy trafiony przez kamikaze, które również wywołały niewielkie uszkodzenia i zniszczenie 4 samolotów Corsair (3 zabitych). 5 czerwca został odesłany do Sydney na remont[1].

W lipcu wszedł w skład zespołu TF37 w wysuniętej bazie Manus, przygotowanego do ataków na macierzyste wyspy japońskie, w składzie amerykańskiej 3. Floty. Od 17 lipca jego samoloty atakowały lotniska i inne cele w rejonie m.in. Tokio i Osaki. Z powodu braków paliwa w brytyjskich zbiornikowcach zaopatrzeniowych, 12 sierpnia lotniskowiec powrócił na Manus, a następnie do Sydney[1].

Pod koniec wojny uzbrojenie "Victorious", oprócz 8 dział 114 mm i 40 działek 40 mm Vickers "pom-pom" sprzężonych po 8, składało się z 12 armat Bofors 40 mm (dwóch poczwórnych i dwóch podwójnych) i 61 działek Oerlikon 20 mm, z tego 23 podwójne podstawy i 15 pojedynczych[4].

Służba powojenna[edytuj | edytuj kod]

HMS "Victorious" w 1959
HMS "Victorious" w 1959 (na pierwszym planie samoloty Skyraider AEW.1 i Sea Venom)

Po wojnie "Victorius" pływał między Wielką Brytanią a Dalekim Wschodem w charakterze transportowca wojska. W październiku 1947 wycofano go do rezerwy.

Pomiędzy 1950 a 1957 okręt przeszedł gruntowną modernizację i przebudowę w celu umożliwienia operowania z niego nowych samolotów, jako jedyny z brytyjskich lotniskowców wojennej budowy. Przede wszystkim powiększono pokład lotniczy, wydłużając go, poszerzając i dodając skośny pokład do lądowania po lewej stronie, o skosie 8,75° (był to pierwszy lotniskowiec brytyjski z w pełni skośnym pokładem)[8]. Długość okrętu wzrosła o o ok. 9 m, a szerokość o 16,8 m. Okręt otrzymał całkiem nową, większą nadbudówkę po prawej stronie, wyróżniająca się dużą anteną radaru typu 984 na dachu. Pokład lotniczy, katapulty i aerofiniszery zostały wzmocnione, w celu obsługi cięższych samolotów odrzutowych. Okręt miał obecnie dwie katapulty parowe długości 44 m na dziobowej części pokładu[8]. Uzbrojenie stanowiło 12 amerykańskich armat uniwersalnych 76 mm Mk 33 w sześciu podwójnych wieżach i sześciolufowe działko plot 40 mm Mk 6[8].

14 stycznia 1958 ponownie wcielono okręt do służby, ze znakiem taktycznym R38. Był on wówczas najnowocześniejszym brytyjskim lotniskowcem[8]. Koszt przebudowy wyniósł 20 milionów funtów szterlingów[4].

Zmodernizowany "Victorious" użyty został m.in. podczas brytyjskiej demonstracji siły na wodach Zatoki Perskiej latem 1961 roku, która pozwoliła wówczas uniknąć inwazji Iraku na Kuwejt. W 1964 z kolei działał na wodach Malezji, zagrożonej inwazją indonezyjską[4].

Po niewielkim pożarze w pomieszczeniach załogi 11 listopada 1967, wywołanym przez dzbanek do wody, rząd zdecydował okrętu nie remontować, lecz w związku z cięciami budżetowymi i niechęcią do utrzymywania dużych jednostek, wycofać go[4]. 13 marca 1968 lotniskowiec wycofano ze służby. W 1969 skreślono go z listy floty i sprzedano na złom, po czym 13 lipca 1969 przybył do stoczni złomowej British Shipbreakers w Faslane.

Dane taktyczno-techniczne[edytuj | edytuj kod]

Skład grupy lotniczej[edytuj | edytuj kod]

Numery dywizjonów Fleet Air Arm (FAA)[9]

  • maj 1941 (akcja przeciw "Bismarckowi")
  • lipiec 1941 (działania w Arktyce)
    • Fairey Fulmar (myśliwskie) - dywizjon 809
    • Fairey Albacore (torpedowo-bombowe) - dywizjony 827, 828
  • sierpień 1941 (konwoje do ZSRR)
    • Fairey Fulmar (myśliwskie) - dywizjon 809
    • Fairey Albacore (torpedowo-bombowe) - dywizjony 817, 832
  • sierpień 1942 (operacja Pedestal)[6]
    • 16 Fairey Fulmar (myśliwskie) - dywizjony 809, 884
    • 6 Hawker Sea Hurricane (myśliwskie) - dywizjon 885
    • 12 Fairey Albacore (torpedowo-bombowe) - dywizjony 817, 832
  • listopad 1942 (operacja Torch)
    • Fairey Fulmar (myśliwskie) - dywizjon 809
    • Grumman Martlet (myśliwskie) - dywizjon 882
    • Supermarine Seafire (myśliwskie) - dywizjon 884
    • Fairey Albacore (torpedowo-bombowe) - dywizjony 817, 832
  • 1943 (operacje z US Navy na Pacyfiku)
  • luty-lipiec 1944
  • kwiecień 1944 (operacja Tungsten - atak na "Tirpitza")
    • Vought Corsair (myśliwskie) - dywizjony 1834, 1836
    • 24 Fairey Barracuda (torpedowo-bombowe) - dywizjony 827, 829 (skład wyjątkowo do tej operacji)
  • lipiec 1944
    • Vought Corsair (myśliwskie) - dywizjony 1834, 1836, 1838
    • 42 Fairey Barracuda (torpedowo-bombowe) - dywizjony 822, 831
  • grudzień 1944 - sierpień 1945
    • Vought F4U Corsair (myśliwskie) - dywizjony 1834, 1836
    • Grumman TBF Avenger (torpedowo-bombowe) - dywizjon 849
  • czerwiec 1958
  • 1963[9][8]

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Geoffrey B Mason, HMS VICTORIOUS - Illustrious-class Fleet Aircraft Carrier
  2. Don Kindell: Naval-history.net (ang.). [dostęp 28 kwietnia 2009].
  3. Według G.B. Mason... dotarło 45 z 48 myśliwców
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 A. Perepeczko...
  5. "Victorious" miał pierwotnie uderzyć na Tromsø i był eskortowany przez krążownik "Berwick" i niszczyciele "Ashanti", "Bedouin", "Eskimo", "Icarus"; dalszą osłonę stanowił pancernik "King George V" z niszczycielami "Tartar", "Onslow", Punjabi" - Don Kindell, NAVAL EVENTS, FEBRUARY 1942, Part 2 of 2 w serwisie naval-history.net [dostęp 15-6-2009]
  6. 6,0 6,1 Zvonimir Freivogel, Operacja "Pedestal", seria Bitwy Morskie 2, wyd. NW, Tarnowskie Góry 2001, ISBN 83-908942-8-9
  7. 29 sierpnia wg G.B. Mason
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 J. Krzewiński, Royal Navy, s. 40-43
  9. 9,0 9,1 Praca zbiorowa, Awianosiec Victorious (Авианосец 'Викториес'), wyd. Zierkało, Jekaterynburg 1998

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]