Gibraltar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dependencji brytyjskiej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Gibraltar
Flaga Gibraltaru
Herb Gibraltaru
Flaga Gibraltaru Herb Gibraltaru
Dewiza: (łac.) Nulli Expugnabilis Hosti
(Niezdobyty przez żadnych wrogów)
Hymn: Hymn Gibraltaru
Położenie Gibraltaru
Język urzędowy angielski
Stolica Gibraltar
Status terytorium terytorium zamorskie
Zależne od Wielkiej Brytanii
Głowa terytorium królowa Elżbieta II
Gubernator gubernator Adrian Johns
Szef rządu szef ministrów Peter Caruana
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

6,5[1] km²
0
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

29 034[2]
4425 osób/km²
PKB (2010)
 • całkowite 
 • na osobę

1,1 mld USDGreen Arrow Up.svg
38 200 USDGreen Arrow Up.svg
Jednostka monetarna funt gibraltarski, funt brytyjski (GIP, GBP)
Rok utworzenia zajęcie fragmentu terytorium Hiszpanii
1713
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 GI/GIB/292
Domena internetowa .gi
Kod samochodowy GBZ
Kod samolotowy VR-G
Kod telefoniczny +350
Mapa Gibraltaru
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Gibraltar w Wikipodróżach

Na mapach: 36°08′N 5°21′W/36,133333 -5,350000 Gibraltar (zniekształcone arab. جبل طارق – Dżabal al-Tarik, „góra Tarika”[3]) – skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, u wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki; od 1713 terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 711 roku miejsce lądowania berberyjskiego wodza Tarika (stąd nazwa), który rozpoczął w tym miejscu podbój Hiszpanii przez Arabów. W 1462 roku zdobyty przez wojska chrześcijańskie podczas rekonkwisty. W 1704[4], podczas wojny o sukcesję hiszpańską zajęty przez Wielką Brytanię, ostatecznie przyznany jej pokojem utrechckim jako wieczysta kolonia.

W czasie wojny angielsko-hiszpańskiej w 1727 r. Hiszpania próbowała odzyskać zbrojnie Gibraltar, co jednak zakończyło się porażką. Po tej wojnie mocą traktatu w Sewilli w 1729 została ustalona strefa neutralna między brytyjskim obszarem Gibraltaru a hiszpańską miejscowością La Línea de la Concepción o długości 600 toises (ok. 1140 m) – szeroką na „więcej niż odległość dwóch strzałów armatnich między Hiszpanami a Brytyjczykami”. W 1908 r. Brytyjczycy zbudowali ogrodzenie w części strefy, do której wysunęli roszczenia, czego nie uznali Hiszpanie. Oznaczało to faktyczny podział strefy[5]. Mimo że obecnie oba państwa są członkami Unii Europejskiej, Hiszpania nie uznaje „granicy” z Gibraltarem – używa terminologii „ogrodzenie”, „płot”, „zasieki”.

„The Rock” (Skała) miała w przeszłości (i ma nadal) ogromne znaczenie strategiczne, bowiem strzeże Cieśniny Gibraltarskiej, będącej jedynym połączeniem Morza Śródziemnego z Atlantykiem. To znaczenie szczególnie wzrosło w latach II wojny światowej – żadne nawodne jednostki flot Niemiec i Włoch nie mogły się tędy przedostać. Do roku 1943 – tj. do opanowania przez Aliantów północnej Afryki i Sycylii – było to jedyne, oprócz lotnisk na Malcie, lądowisko dla samolotów kursujących na trasie AngliaEgipt (pomijając krótkie okresy, gdy Alianci mieli w posiadaniu lotniska w Libii).

10 września 1967 przeprowadzono tu referendum, w którym mieszkańcy wypowiedzieli się za pozostaniem Gibraltaru jako terytorium zamorskiego Wielkiej Brytanii (opowiedziało się za tym 99% głosujących). Był to pierwszy akt samostanowienia mieszkańców Gibraltaru i od tego czasu 10 września jest co roku obchodzony jako święto narodowe. Ponowne referendum odbyło się w 2002, gdy rządy brytyjski i hiszpański doszły do porozumienia w sprawie przyszłości Gibraltaru. Projekt przewidywał ustanowienie brytyjsko-hiszpańskiego kondominium w Gibraltarze („wspólny podział suwerenności”). 7 listopada 2002 Gibraltarczycy odrzucili w referendum tę propozycję przytłaczającą większością głosów (NIE: 98,5%, TAK: 1,03%)[6]. Tylko 187 mieszkańców terytorium było za wspólnym podziałem suwerenności[7]. Nowa niekolonialna konstytucja obowiązuje od 2007, ale Wielka Brytania zatrzymała odpowiedzialność za obronę, politykę zagraniczną i finanse.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Gibraltaru.
Panorama Gibraltaru (miasto i skała)

Brak bogactw naturalnych i ograniczone zasoby słodkiej wody. Wodę z deszczu przechowuje się w wykutych w skałach zbiornikach. Część wody pochodzi z odsalania wody morskiej.

Gibraltar jest jednym z najgęściej zaludnionych terytoriów świata – 4881 mieszkańców na 1 km². Ląd wydarty morzu stanowi ok. 1/10 całkowitego obszaru.

Ponad portem i zabudową miejską wznosi się wysoka na 426 m n.p.m. wapienna Skała Gibraltarska, stanowiąca potężną twierdzę pod powierzchnią skały, a na zewnątrz w większości rezerwat przyrody.

Terytorium zależne Wielkiej Brytanii, chociaż pretensje do niego rości sobie Hiszpania. Graniczy na lądzie z hiszpańskim miastem La Línea de la Concepción, od którego oddziela je zdemilitaryzowana strefa neutralna, gdzie wybudowano sztuczny pas startowy lotniska gibraltarskiego i zabudowania lądowego przejścia granicznego pomiędzy Gibraltarem i Hiszpanią.

Dużą część półwyspu zajmuje wapienna Skała Gibraltarska – The Rock. Skała ma ok. 4,8 km długości i jest połączona z kontynentem piaszczystą mierzeją o długości 1,5 km. Skała wznosi się na wysokość 426 m; są w niej rozwinięte formy krasowe, m.in. 150 jaskiń. Skała Gibraltarska jest jedynym miejscem w Europie, gdzie występują małpy (magoty).

Klimat Gibraltaru jest podzwrotnikowy pośredni, między morskim a kontynentalnym, z gorącym bezdeszczowym latem i łagodną zimą. Opady wynoszą ok. 800 mm rocznie i przypadają głównie na okres od września do marca. Temperatura w lipcu waha się od 13 do 29 °C, w styczniu od 13 do 18 °C.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Gibraltar liczy 27,5 tys. mieszkańców. Według danych ze spisu z 2001, w siedmiu wyodrębnionych dzielnicach miasta zamieszkiwało:

Lp. Dzielnica Mieszkańców  %
1 East Side 429 1,54%
2 North District 4116 14,97%
3 Reclamation Areas 9599 34,91%
4 Sandpits Area 2207 8,03%
5 South District 4257 15,48%
6 Town Area 3588 13,05%
7 Upper Town 2805 10,20%
Gibraltar 27 495 98,18%

W ciągu ostatnich kilku lat (począwszy od 2002) populację Gibraltaru cechuje przewaga liczby mężczyzn nad liczbą kobiet[8]. W 2008 wskaźnik maskulinizacji wyniósł 101,13 mężczyzn na 100 kobiet.

W ciągu ostatniego 30-lecia w Gibraltarze notuje się spadkową tendencję liczby narodzin. W 1992 urodziło 569 dzieci, natomiast 7 lat później odnotowano tylko 381 narodzin. W 2008 narodziło 400 dzieci. Zdecydowana większość matek jest w wieku 20-34 lat. Co szósta z nich ma 35 lat i więcej, natomiast 5,5% matek rodzi swe dziecko w wieku 19 i mniej lat[8]. Dla porównania liczba zgonów w ciągu ostatnich 30 lat oscylowała od 200 do 300 (w 2008 odnotowano 227 zgonów).

Ludność Gibraltaru powoli rośnie – w grudniu 2008 liczba mieszkańców wyniosła 29 286. W latach 2005-2008 wskaźnik wzrostu wyniósł +1,76%[8]. Wskaźnik urodzeń w ostatnich kilku latach wynosił od 12 do 15‰ (13,7‰ w 2008). W tym samym okresie wskaźnik zgonów wahał się w przedziale od 6 do 9‰ (7,8‰ w 2008). Dzięki temu Gibraltar od kilku lat notuje dodatni wskaźnik przyrostu naturalnego +5,9‰ (2008).

Liczba zawartych małżeństw w ciągu ostatnich 35 lat wykazuje stałą tendencję rosnącą. W 1984 było ich 398, a w 2008 – po raz pierwszy – liczba małżeństw zawartych przekroczyła 1000 (było ich 1062)[8]. Oznacza to 2,7-krotny wzrost na przestrzeni ćwierćwiecza. Ciekawostką jest fakt, że większość tych małżeństw jest zawieranych przez osoby niebędące stałymi mieszkańcami Gibraltaru.

  • Wykres liczby ludności Gibraltaru na przestrzeni ostatniego półwiecza

źródło: Abstract of Statistics 2008 (Statistics Office of Gibraltar)[8]

Struktura mieszkańców Gibraltaru według kraju pochodzenia, na przestrzeni ostatniego półwiecza, nie uległa większym zmianom[8]. Co najmniej 2/3 z nich to rodowici mieszkańcy Gibraltaru a kilkanaście procent stanowią obywatele Wielkiej Brytanii. W 2008 struktura przedstawiała się następująco: Gibraltarczycy – 81,1%; Brytyjczycy – 11,1%; inne nacje – 7,8%.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Diecezja Gibraltaru.
Information icon.svg Osobny artykuł: Wielka Synagoga w Gibraltarze.

Struktura wyznaniowa wszystkich mieszkańców Gibraltaru (według danych ze spisu powszechnego w 2001)[8] przedstawia się następująco:

Wśród rodowitych Gibraltarczyków zdecydowanie przeważają wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego, jest ich 88,05%. Wierni kościoła anglikańskiego stanowią 4,22%; a co 50 Gibraltarczyk jest wyznania mojżeszowego. Nieco inaczej przedstawia się struktura wyznaniowa brytyjskich mieszkańców Gibraltaru – wyznawcy kościoła anglikańskiego i rzymskokatolickiego znajdują się w równowadze (stanowią odpowiednio: 35,48% i 31,82%). Do wiary w hinduizm przyznaje się co 19 Brytyjczyk zamieszkujący Gibraltar. Wśród pozostałych narodowości najwięcej wyznawców ma islam i katolicyzm (50,20% i 24,52%).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Gibraltar jest krajem zamożnym ze względu na swoją znakomitą lokalizację. Dzięki niej na Gibraltarze rozwinął się port handlowy i pasażerski. Obsługa statków handlowych i opłaty pobierane za tranzyt towaru są głównym źródłem dochodów kolonii. Dużą rolę odgrywa także turystyka, dzięki której w 1991 kraj odwiedziło 4,1 mln turystów, a kasa państwa została zasilona 112 mln USD. Gospodarka półwyspu jest uzależniona od Wielkiej Brytanii, która udziela kolonii pożyczek i kredytów. Dochód narodowy w 2008 wynosił 38 200 USD na 1 mieszkańca.

Języki[edytuj | edytuj kod]

Oficjalnym językiem na półwyspie jest angielski, który używany jest m.in. przez władze, administrację i sądownictwo. Wielu mieszkańców biegle posługuje się też hiszpańskim. Na półwyspie spotyka się również ludzi posługujących się llanito (czyt. ljanito) – kreolem angielskiego i andaluzyjskiego dialektu hiszpańskiego (przypomina to używany głównie w USA spanglish). Ponadto w Gibraltarze mieszka spora mniejszość maltańska oraz arabska, które posługują się maltańskim oraz arabskim.

Przypisy

  1. CIA The World Factbook (ang.). CIA. [dostęp 2010-01-06].
  2. CIA – The World Factbook.
  3. Radosław Stryjewski, Na granicy kultur, [w:] Islam a terroryzm, pod red. nauk. Anny Parzymies, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2003, s. 236-237.
  4. Tadeusz Miłkowski, Paweł Machcewicz: Historia Hiszpanii. Wyd. I. Wrocław: Ossolineum, 1998, s. 202. ISBN 83-04-04403-X.
  5. http://www.gibnet.com/library/neutral.html The Status of the Neutral Territory.
  6. BBC NEWS | Europe | Gibraltar referendum result in quotes.
  7. Gibraltar (chorw.). virtualnigrad.com. [dostęp 2013-05-27].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 Statistics.


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Gibraltar w Wikisłowniku