Kamikaze

Kamikaze podczas ataku na okręt amerykański

Amerykańska kronika filmowa przedstawiająca ataki kamikaze (1945) (ang.)

Kamikaze, shinpū (jap. 神風, spotyka się spolszczoną formę kamikadze^?) – japońska, wojskowa formacja samobójcza okresu II wojny światowej.

Nazwa

Nazwa 神風 (kamikaze, kamukaze, w sinojapońskim czytaniu shinpū), czyli Boski Wiatr ("kami" – bóg, boski, "kaze" – wiatr), odnosi się do tajfunów, które dwukrotnie, w latach 1274 i 1281 zniszczyły flotę mongolską atakującą Japonię. Japończycy uznali to za dowód opieki bogów i nazwali tajfun "Boskim Wiatrem".

Formalna wymowa nazwy tej formacji brzmi "shinpū", jednak w czasie wojny, Amerykanie japońskiego pochodzenia wypromowali alternatywny sposób odczytania znaków, za pomocą których nazwa ta była zapisywana, jako "kamikaze". Pełna prawidłowa nazwa tej formacji brzmiała Shinpū Tokubetsu Kōgekitai (神風特別攻撃隊), skracane też do Shinpū-tokkōtai (神風特攻隊) – w wolnym tłumaczeniu Specjalny Korpus Uderzeniowy Boski Wiatr lub Oddziały Boskiego Wiatru do Ataków Specjalnych.

Przyczyny powstania jednostki

Atak kamikaze wykonywany samolotem Yokosuka D4Y

Przyczyną zastosowania tak radykalnej metody ataku były coraz większe straty zadawane lotnictwu japońskiemu przez Amerykanów. Po pierwszej bitwie na Morzu Filipińskim, stoczonej przez floty obu krajów w dniach 19-20 czerwca 1944, Japończycy ponieśli potężne straty. Nie zatopili żadnego z okrętów amerykańskich, a sami stracili dwa duże lotniskowce – Shōkaku i Taihō. Straty w samolotach były potężne i dużo większe od amerykańskich, wyniosły ponad 400 maszyn wobec nieco ponad setki amerykańskich. Walkę te nazwano Strzelanie do indyków nad Marianami. Po tym wydarzeniu, w dniu 20 lipca, komandor Ei'ichirō Jō (dawna transkrypcja nazwiska spotykana w literaturze to: Eiychiro Jyo lub Eiichiro Jyo) wystosował memoriał do dowództwa marynarki "O wnioskach z przebiegu bitwy na Morzu Filipińskim". Postulował w tym memoriale utworzenie "specjalnych jednostek" szturmowych mających atakować nową i skuteczniejszą metodą. W sytuacji gdy klasycznie walczące samoloty nie były w stanie zaszkodzić amerykańskim lotniskowcom uznano, że atak samobójczy może być skuteczniejszy.

Sama idea ataku samobójczego w celu zniszczenia wrogich jednostek nie była nowa, przykłady poświęcania się żołnierzy w atakach pozbawionych szansy na pozostanie przy życiu spotykane były od początku historii wojen. Postęp techniczny w XX wieku spowodował powstanie nowych środków bojowych, za pomocą których można było dokonywać samobójczych ataków, szczególnie samolotu, który powodował łatwość i szybkość dotarcia do wrogich celów. Często samobójcza śmierć poprzez uderzenie w samolot, okręt lub inne jednostki wroga (taran) była wybierana dobrowolnie przez lotników różnych narodowości w przypadku zranienia lotnika lub uszkodzenia samolotu. Idea tworzenia specjalnych samobójczych oddziałów, używających przystosowanych do tego celu samolotów lub jednostek pływających (np. torped), postulowana była w momentach zagrożenia przez ideologów z różnych krajów. Nawet w Polsce w okresie bezpośrednio poprzedzającym II wojnę światową powstała społeczna idea zapisywania się ochotników na "żywe torpedy". Jednakże, Japonia była jedynym krajem, w którym jednostki samobójcze faktycznie utworzono.

Istotną przyczyną wyboru takiego środka walki była chęć osiągnięcia znacznie większego prawdopodobieństwa uderzenia w cel, niż np. przy bombardowaniu, gdyż aż do uderzenia w cel tor lotu samobójczego samolotu był korygowany przez człowieka. Podczas II wojny światowej broń kierowana przez aparaturę elektryczną znajdowała się dopiero w stadium rozwojowym w najbardziej rozwiniętych państwach, przy tym aparatura ta była droga i zawodna. Z tej przyczyny, przejęcie funkcji kierowania bronią przez człowieka było najprostszym i "najtańszym" sposobem uzyskania broni kierowanej.

Historia jednostki

Jednostkę utworzono w październiku 1944 roku. Pomysłodawcą i organizatorem był wiceadmirał Takijirō Ōnishi. Zadanie sformowania pierwszej jednostki samobójczej powierzono chorążemu Tadashiemu Nakajimie i porucznikowi Rikihei Inoguchiemu. Udali się oni do Mabalacat – bazy 201. Dywizjonu – i wybrali kilku spośród zgłaszających się do tego zadania ochotników. Jako dowódcę pierwszej grupy wyznaczono kapitana Yukio Seki. Pilot ten posiadał doświadczenie bojowe i umiejętności rzadko spotykane w szeregach japońskich pod koniec 1944 roku.

Według założeń admirała Ōnishi, pierwsze ataki kamikaze miały być desperacką próbą wsparcia japońskiej floty idącej do bitwy z flotą amerykańską, która właśnie zaatakowała Filipiny.

Mitsubishi A6M5 Reisen – myśliwiec japoński często kojarzony z kamikaze

Pierwszy atak pilotów samobójców miał miejsce 25 października 1944 roku. Wtedy grupa 9 samolotów Zero (w kodzie amerykańskim "Zeke") zaatakowała amerykańskie lotniskowce eskortowe z grupy "Taffy 3". Lotniskowiec USS "St. Lo" został trafiony przez myśliwiec uzbrojony w bombę i zatonął, trzy inne okręty otrzymały trafienia i zostały uszkodzone, najpoważniej USS Sante.

Po ataku utworzono cztery jednostki kamikaze: "Shikishima", "Yamato", "Asahi" i "Yamazakura". Wszystkie były organizacyjnie podporządkowane dowództwu Cesarskiej Marynarki Wojennej, jako że to właśnie marynarka poleciła je utworzyć.

Kamikaze walczyli do końca wojny. Największa ich liczba wzięła udział w walkach o Okinawę w kwietniu 1945 roku, gdy do akcji bojowych wysłano około 1900 maszyn bojowych. Łącznie wykonano 2314 lotów bojowych na klasycznych samolotach, z tej liczby 1086 zakończyło się powrotem. Największą liczbę lotów wykonano na wodach Okinawy, wtedy do lotów samobójczych wystartowało 1809 maszyn, 879 z nich powróciło.

Oprócz zwykłych samolotów różnych typów, wprowadzono pod koniec wojny także specjalne samobójcze samoloty o napędzie rakietowym Ōka (jap. Kwiat Wiśni), nazywanych przez Amerykanów z jap. baka lub z ang. screwball, czyli świr, narwaniec. Miały one bardzo mały zasięg i z tego powodu do miejsca ataku musiały być przenoszone pod kadłubem średnich bombowców Mitsubishi G4M3 "Betty". Samoloty te stawały się wtedy mało zwrotne i przez to bardziej podatne na przechwycenie i zestrzelenie, co znacznie ograniczało zastosowanie tej broni. Łącznie wyprodukowano 755 tych, przenoszonych przez bombowce, samobójczych samolotów-pocisków, z czego większość użyto bojowo. W trakcie ataku, atutem Ōka była bardzo duża prędkość nurkowania w kierunku celu, uzyskana dzięki silnikowi rakietowemu.

Straty zadane Amerykanom przez lotnicze formacje samobójcze w latach 1944 i 1945, to 56 zniszczonych i 273 uszkodzonych jednostek nawodnych, kosztem życia 3913 pilotów lotnictwa japońskiego.

Oprócz jednostek lotniczych, w użyciu były też samobójcze jednostki morskie, tak zwane "żywe torpedy", o nazwie Kaiten. Do końca wojny zbudowano je w liczbie 419 sztuk i użyto bojowo z miernym skutkiem, udało im się bowiem zatopić tylko jeden zbiornikowiec (USS Mississinewa), jeden niszczyciel (USS Underhill) oraz uszkodzić 2 niszczyciele i 2 transportowce. Jednostki te nie były nazywane "kamikaze".

Większość załóg samobójczych stanowili ochotnicy. Pod koniec wojny zdarzały się jednak przypadki wydawania rozkazów zwykłym pilotom do wzięcia udziału w takiej misji.

Strona moralna

Skutki ataku kamikaze – USS Bunker Hill płonie

Dwie postacie lotników japońskich walczących we wcześniejszym etapie wojny nieświadomie dały swoją postawą przykład dla lotników kamikaze – byli to kapitanowie Tomonaga i Murata. Pierwszy zginął w trakcie bitwy o Midway. Po powrocie z porannego nalotu na wyspę okazało się, że lewoskrzydłowy zbiornik jego samolotu jest uszkodzony, mimo to polecił zatankować drugi i wystartował do ataku na okręty amerykańskie. Nie został zestrzelony, ale kilka pocisków przestrzeliło zbiornik. Nie starczyło mu paliwa na powrót. Runął do wody i zginął.

Murata z kolei w trakcie bitwy pod Santa Cruz po poważnym uszkodzeniu swojego samolotu uderzył w nieprzyjacielski lotniskowiec USS Hornet. Wiceadmirał Ōnishi wymieniał obu w motto dla kamikaze: Wystartować do lotu w jedną tylko stronę jak Tomonaga i rozbić się o wrogi okręt jak Murata.

Oficerowie japońscy zbierali pilotów mających wyruszyć z samobójczą misją w specjalnej sali. Tam odczytywano im podstawowe założenia kodeksu Bushidō i wiersze haiku pozostawione przez lotników, którzy już ponieśli śmierć. Miały one służyć podbudowaniu patriotyzmu i przypomnieniu samurajskich wzorów.

Następnie piloci składali przysięgę, przebierali się w specjalne mundury, odbierali samurajskie miecze i w końcu zasiadali do stołu z oficerem prowadzącym, wznosili toast czarką sake i owijali głowy opaskami hachimaki, z "tarczą wschodzącego słońca" lub napisami: "pewne zwycięstwo", czy "poświęcenie dla kraju". Po wyjściu na lotnisko żegnali się z przyjaciółmi, dostawali od nich drobne upominki. W końcu wsiadali do samolotów i startowali pośród pieśni patriotycznych, śpiewanych przez obsługę lotniczą. Samoloty były u szczytu sprawności technicznej, ale i nieskazitelnie czyste. Tłumaczono to tym, iż samolot będzie trumną pilota, a wszystkie trumny są czyste.

Spadając na cel, kamikaze wykrzykiwali głośno: "Banzai" ("Niech Cesarz żyje 10 tys. lat!") lub "Hissatsu" ("Pewna śmierć").

Wyposażenie

Najpopularniejszym samolotem wykorzystywanym przez kamikaze był Mitsubishi A6M. Pod koniec wojny, gdy tego typu myśliwców zaczęło brakować, kamikaze latali także na Yokosuka D4Y, Nakajima B5N, Kugisho Ohka Model 11 i Mitsubishi G4M. Ich ubiór stanowiło – jak w przypadku zwykłego pilota spodnie i kurtka ocieplane puchem, czapka uszanka i skórzane buty. Broń podręczną stanowił pistolet Nambu wz. 14 lub wz. 94. Oprócz niego kamikaze nosili przy sobie nóż, którym podcinali sobie żyły na wypadek gdyby np. nie trafili w cel i przeżyli uderzenie w wodę. Zwykle nosili też przy sobie miecz samurajski, przekazywany z pokolenia na pokolenie, który umieszczali w ekskluzywnej pochwie. Piloci ci często zabierali ze sobą zdjęcia swoich bliskich oraz portrety z wyobrażeniem swoich przodków.

Wykaz formacji i jednostek samobójczych

Przygotowywanie do samobójczego ataku samolotów Mitsubishi A6M Reisen

Japońskie jednostki Kamikaze podczas drugiej wojny światowej

Nazwa jednostki	Dowódca	Data utworzenia	Miejsce utworzenia	Uwagi
Asashi	Keiichi Ueno (podoficer)	1944-10-1919 października 1944	Davao	Sformowana z jednostki 201-Kokutai
Azusa	Naoto Kuramaru (porucznik)	1945-03-077 marca 1945	Kanoya (baza woj.)	Powstała w celu realizacji operacji Tan
Banda	Hosuomi Iwamoto (porucznik)	1944-11-1212 listopada 1944	Hakate (baza woj.)	Pilotami byli absolwenci szkoły lotniczej
Ohka	Motohoru Okamura (kapitan)		Kikusui	Wykorzystywano głównie formację Kikusui oraz wyłącznie samoloty Yokosuka MXY7 Ohka
Chūyū	Takashiro Okamura (kapitan)	1944-10-2727 października 1944	Mabalacat	Sformowana z jednostki 701-Kokutai
Mitake	Senzo Iwashita (podporucznik)	1945-02-2020 lutego 1945	Kanoya	Brała udział w obronie Okinawy

Pozostałe jednostki

• Kikusui – jednostka przeprowadzała ataki z Kiusiu przeciwko oddziałom amerykańskim lądującym na Okinawie. Tworzyły je ochotnicy z 3, 5 i 10 Koku Kantai. Utworzona została przez wiceadmirała Matome Ugaki. Z jednostek lotnictwa armii w jej ramach uczestniczyli tylko piloci z 6-Kokugun.

• Kikusui 1 – jednostka brała udział w walkach w dniach 6 – 7 kwietnia 1945 r. i zatopiła 6 okrętów i uszkodziła pozostałe 34. W akcji brało udział 547 samolotów lotnictwa morskiego i 186 samolotów lotnictwa armijnego, z których 303 samoloty pilotowane były przez pilotów samobójców.

• Kikusui 10 – jednostka brała udział w akcji podczas obrony Okinawy w dniach 21 i 22 czerwca 1945 roku. W ataku brało udział 55 samolotów oraz jednostka Ohka Butai 3 z sześcioma samolotami Ohka Model 11. Jednostka zatopiła 2 okręty i uszkodziła 6.

• Kikusui 2
• Kikusui 3
• Kikusui 4
• Kikusui 5
• Kikusui 6
• Kikusui 7
• Kikusui 8
• Kikusui 9
• Sakon
• Seichu
• Yoshino

Oprócz wymienionych wyżej jednostek istniało wiele innych nieformalnych grup, które powstały samorzutnie w różnych bazach lotniczych, w zależności od zaistniałej sytuacji.

• Kongo 19 – jednostka powstała na Mabalacat w lutym 1945 roku i dowodzona przez podporucznika Yutake Aona. Złożona była z 16 samolotów Mitsubishi A6M Reisen (Zero). Uczestniczyła w akcji w w rejonie cieśniny Mindoro, gdzie została całkowicie zniszczona.

• Kongo 20
• Kongo 21
• Kongo 22
• Kongo 23

Wszystkie te i inne podobne jednostki powstawały na podstawie tajnych rozkazów, bez wprowadzania zapisów do raportów dowództwa lotnictwa morskiego.

Zobacz też

• Banzai
• seppuku
• samobójstwo
• żywe torpedy – "polscy kamikaze"

Bibliografia

• Zbigniew Flisowski: Burza nad Pacyfikiem. T. 2. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989. ISBN 83-210-0412-1.
• Saburō Ienaga: Thr Pacific War 1931-1945: A Critical Perspective on Japan's Role in World War II. New York: Pantheon Books, 1978. ISBN 0-394-73496-3.

Linki zewnętrzne

• www.pacyfik.net – polska strona poświęcona wojnie na Pacyfiku.