Harun ar-Raszid

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Harun ar-Raszid

Harun ar-Raszid (arab. هارون الرشيد; ur. 17 marca 763 w Reju w Iranie, zm. 24 marca 809 w Tusie, ob. Meszhed) – piąty i najbardziej znany kalif (od 786) z dynastii Abbasydów, ojciec kalifów Al Mamuna, Al-Amina i Al-Mutasima. Jeden z najwybitniejszych władców muzułmańskich, mecenas nauki i sztuki. W Europie zyskał popularność jako bohater Księgi tysiąca i jednej nocy, który przez samych Arabów jest nisko ceniony ze względu na walory literackie.

Wybrane wiadomości[edytuj | edytuj kod]

Harun ar-Raszid urodził się w Persji i tam spędził swoje dzieciństwo pod opieką bogatej i wpływowej irańskiej rodziny Barmakidów. Po śmierci kalifa Al-Mahdiego, ojca Haruna, następcą został starszy brat Haruna, jako Al-Hadi. Harun ar-Raszid zdetronizował go i kazał zamordować w 786, sam zostając kalifem w Bagdadzie. Wraz z jego dojściem do władzy, wzmocniła się niebywale pozycja rodu Barmakidów[1]. Utrzymanie integralności terytorialnej kalifatu, który obejmował wówczas największy zasięg terytorialny, wymagało nieprzerwanych działań wojennych i stało się kluczowym elementem polityki zagranicznej Ar-Raszida. Pociągnęło to za sobą kolejne wojny z Cesarstwem Bizantyjskim (zajęcie Anatolii, Cypru, zmuszenie cesarza bizantyjskiego do zapłacenia wysokiego trybutu) oraz tłumienie nieprzerwanych buntów w rozległej monarchii: w Syrii, Jemenie i Egipcie. Panowanie Haruna ar-Raszida zbiegło się z okresem rządów w Europie Karola Wielkiego. Stałe stosunki dyplomatyczne z Frankami, oraz hojne dary którymi obdarzał Karola Wielkiego (m. in. przekazał mu w prezencie słonia indyjskiego o imieniu Abu Abbas), pozwoliły mu na uzyskanie sojusznika w walce z Cesarstwem Bizantyjskim i kalifatem Kordowy (wówczas pod władzą Ummajadów) w Hiszpanii. O rzekomych kontaktach Haruna ar-Raszida z Karolem Wielkim (wraz ze szczegółami, w rodzaju podarunku w postaci słonia "od króla Persji Aarona", bo Harun to właśnie odpowiednik biblijnego Aarona) wspominają wyłącznie autorzy zachodni, np. Einhard w "Życiu Karola Wielkiego". Źródła arabskie milczą na ten temat, a w każdym razie są powściągliwe.[2] Rządy sprawował początkowo przy pomocy Barmakidów, którzy pełnili eksponowane stanowiska w administracji państwa od panowania kalifa Al-Mansura (754-775). W 803 roku doszło do upadku Barmakidów, najprawdopodobniej z obawy przed ich zbyt rosnącymi wpływami. Trzeba pamiętać, że byli w odróżnieniu od kalifa szyitami. Zaczęło się od zgładzenia wezyra Dżafara, najbliższego towarzysza kalifa. Jako przyczynę podano, iż rzekomo miał romans z siostrą kalifa, Al-Abbasą, która na domiar wszystkiego urodziła w sekrecie ich wspólnego syna. Dziecko zostało ukryte w Mekce w czasie hadżdżu, ale Ar-Raszid i tak się o wszystkim dowiedział. Po Dżafarze zgładzeni zostali wszyscy pozostali członkowie rodu, a ich bajeczna fortuna skonfiskowana[3].

W polityce wewnętrznej stał się znany jako mecenas twórców. Rozkwit kalifatu związany był przede wszystkim w architekturze z budową obiektów sakralnych (głównie nowych meczetów) oraz rozwojem klasycznej literatury arabskiej. Panowanie Haruna ar-Raszida było szczytem epoki Abbasydów, przed śmiercią podzielił swoje państwo pomiędzy synów: Al-Amina i Al-Mamuna. Zapoczątkowało to okres powolnego upadku kalifatu w następnym stuleciu.

Był ostatnim kalifem, który brał osobisty udział w hadżdżu, pielgrzymce do Mekki i Medyny[4].

Idealizowany (np. przez historyka Ibn Kasira) jako najzdolniejszy z władców abbasydzkich, u szczytu świetności kulturalnej i politycznej kalifatu. Na Zachodzie najlepiej znany jako bohater cyklu “Tysiąca i jednej nocy”, baśni, wytworu naiwnej fantazji ludowej, który możny porównać z naszymi legendami o królu Kazimierzu Wielkim, jako „królu chłopskim”.

Kalendarium życia Ar-Raszida[edytuj | edytuj kod]

  • 763

17 marca urodził się Harun, syn kalifa al-Mahdiego i Jemenki (czyli "południowej Arabki" według pojęć samych Arabów) Al-Chajzuran.

  • 782

Harun na czele jednej z wypraw wojennych przeciw Bizantyjczykom dociera aż do Bosforu i osiąga traktat pokojowy na bardzo korzystnych warunkach; w uznaniu zasług otrzymuje zaszczytny tytuł Ar-Raszid (który zostanie jego tytułem koronacyjnym), zostaje mianowany drugim po Al-Aminie następcą tronu oraz namiestnikiem Ifrikijji (ob. Tunezja), Egiptu, Armenii i Azerbejdżanu.

  • 786

14 września starszy brat Haruna, kalif Al-Hadi, umiera w tajemniczych okolicznościach — powstaje plotka, że odpowiedzialna za jego śmierć jest jego matka, Al-Chajzuran. Harun zostaje nowym kalifem a Jahja Barmaki zostaje jego wielkim wezyrem. Znaczny wpływ na politykę nowego kalifa wywiera jego matka.

  • 789

Al-Chajzuran umiera zostawiając Haruna w zasadzie jako jedynowładcę.

  • 791

Harun prowadzi wojnę przeciw Bizancjum.

  • 795

W celu zapobieżenia rebeliom szyickim, Harun aresztuje imama szyickiego, Musę al.-Kazima.

  • 796

Harun przenosi siedzibę kalifacką oraz rządu z Bagdadu do Ar-Rakka nad Eufratem.

  • 799

Harun zleca Sindiemu Ibn Szahikowi otrucie siódmego imama szyickiego, Musy al-Kazima, przebywającego od 4 lat w więzieniu.

  • 800

Harun mianuje Ibrahima Ibn al-Aghlaba namiestnikiem Ifrikijji, w praktyce pół autonomicznym władcą w zamian za coroczną daninę. Od niego bierze początek dynastia Aghlabidów.

  • 802

Harun przekazuje w darze Karolowi Wielkiemu dwa białe słonie.

  • 803

Upadek Barmakidów – Harun zdobywa jeszcze więcej władzy w państwie.

  • 805

Harun zwycięża cesarza bizantyjskiego Nicefora I Genika w bitwie pod Krasos

  • 807

Wojska Haruna okupują Cypr.

  • 809

Harun prowadzi działania wojenne na Cyprze, zwycięża w pierwszej bitwie w północnej części wyspy. Umiera 24 marca w okolicy Tus (ob. Meszhed).

Harun ar-Raszid w sztuce[edytuj | edytuj kod]

Janusz Makarczyk - sztuka teatralna Harun al Raszyd, wystawiona w 1932 i 1935 w Sofii, Burgas, Warnie i w Berlinie; podobno także w 1931 w Warszawie z muzyką Witolda Lutosławskiego

Harun ar-Raszid jest bohaterem powieści "Al-Abbasa ucht Ar-Raszid" (Al-Abbasa siostra Ar-Raszida) autorstwa pisarza arabskiego pochodzącego z Libanu, Dżurdżi Zajdana (1861-1914), tworzącego w Egipcie w okresie odrodzenia arabskiego (arab. an-nahda).

Przypisy

  1. Hauziński, Burzliwe dzieje kalifatu bagdadzkiego, Warszawa Kraków 1993, s. 83
  2. Hitti Ph. K.: Dzieje Arabów, Warszawa 1969, s. 246
  3. Hauziński, op. cit., s. 242-244
  4. Hauziński, op. cit., s. 119

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Hauziński J.: Burzliwe dzieje kalifatu bagdadzkiego, Warszawa-Kraków 1993
  2. Hitti Ph. K.: Dzieje Arabów, Warszawa 1969
  3. Lewis B.: Muzułmański Bliski Wschód, Gdańsk 2003


Poprzednik
Al-Hadi
IslamSymbol.svg Kalif
786-809
IslamSymbol.svg Następca
Al-Amin