Syria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa na Bliskim Wschodzie. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
الجمهوريّة العربيّة السّوريّة
Syryjska Republika Arabska
Flaga Syrii
Godło Syrii
Flaga Syrii Godło Syrii
Hymn: Humat Ad-Dijar (arab. حـماةَ الـديارِ)
Położenie Syrii
Język urzędowy arabski
Stolica Damaszek
Ustrój polityczny republika
Typ państwa państwo unitarne
Głowa państwa prezydent Baszar al-Asad[1]
Zastępca
głowy państwa
wiceprezydent Farouk Al-Shara
Szef rządu premier Wa’il al-Halki
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
88. na świecie
185 180 km²
0,06%
Liczba ludności (kwiecień 2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
54. na świecie
22 087 048[2]
119,3 osób/km²
PKB (2010)
 • całkowite 
 • na osobę

60,04 mld[3] USD
2807[3] USD
PKB (PPP) (2010)
 • całkowite 
 • na osobę

106,9 mld[3] USD
4997[3] USD
Jednostka monetarna funt syryjski (SYP)
Niepodległość od Francji
17 kwietnia 1946
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC +3 – lato
Kod ISO 3166 SY
Domena internetowa .sy
Kod samochodowy SYR
Kod samolotowy YK
Kod telefoniczny +963
Mapa Syrii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Syria w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Syria w Wikisłowniku

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie.

Graniczyz Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km). Długość wybrzeża wynosi 193 km. Najwyższym punktem jest Hermon (2814 m n.p.m.)[4]. Konstytucja pochodzi z 13 marca 1973 roku.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Syrii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Syrii.

Starożytna Syria[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W latach 634-637 Syria została podbita przez Arabów. W 661 roku Damaszek stał się stolicą kalifatu Umajjadów, stając się centrum kulturalnym świata islamu. Po przeniesieniu przez Abbasydów stolicy do Bagdadu w 750 roku Syria znalazła się na obrzeżach muzułmańskiego świata. W 877 Tulunidzi przyłączyli ją do Egiptu[4]. Na terenie Syrii dynastie egipskie toczyli wojny z Mongołami, krzyżowcami i Bizancjum. Doprowadziło to do wyludnienia kraju i osłabienia go gospodarczo. W latach 1400–1401 miał miejsce najazd wojsk Timura na północną Syrię, złupienie i wymordowanie mieszkańców Allepo, Hamy, Homs i Damszku[4].

W 1517 Syrię przyłączono do Imperium Osmańskiego[4].

W 1831 Syrię zajęły wojska paszy Egiptu Muhammada Alego, jednak na skutek nacisków europejskich mocarstw i buntu miejscowej ludności wojska musiały wycofać się z Syrii na rzecz Turcji w 1840. Pod koniec XIX wieku wzrosła świadomość narodowa, co spowodował kontakt z kulturą Zachodu; Syria stała się odrodzona politycznie i gospodarczo (przyczyniła się do tego m.in. budowa Kanału Sueskiego)[4].

Lata międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Mapa mandatu Syrii

Na mocy traktatu wersalskiego, tureckie posiadłości na Bliskim Wschodzie oddano pod mandat francusko-brytyjski, zgodnie z umową Sykes-Picot z 1916.

W marcu 1920 Generalny Kongres Syryjski proklamował niepodległość Wielkiej Syrii. Jej królem został ogłoszony Fajsal I. 24 kwietnia 1920 Francja i Wielka Brytania dokonały podziału Bliskiego Wschodu, w wyniku którego terytorium Wielkiej Syrii i Libanu[4] przypadło Francji[5] (patrz: Konferencja San Remo).

W sierpniu 1920 Francuzi dokonali podziału Wielkiej Syrii. Wydzielono Wielki Liban. Pozostałą część Syrii podzielono wedle kryteriów religijnych na 4 państewka: Damaszek, Aleppo, Latakię i Dżabal ad-Duruz. W 1925 Damaszek i Aleppo połączono w Państwo Syrii. W 1936 podpisano traktat, który zobowiązywał Francję do przyznania Syrii pełnej niepodległości (nie został on przez Francję ratyfikowany)[4].

W 1940 roku Syria znalazła się pod władzą rządu Vichy. Po wyzwoleniu w 1941 komitet Wolnej Francji ogłosił niepodległość Syrii, która została oficjalnie ogłoszona przez Syrię w 1943. W 1944 do państwa syryjskiego przyłączone zostały Latakia i Dżabal ad-Duruz. W 1945 Syria współtworzyła ONZ[4].

Syria współczesna[edytuj | edytuj kod]

W 1946 ostatnie wojskowe oddziały francuskie i brytyjskie opuściły Syrię. W 1948 wojska syryjskie wzięły udział w I wojnie z Izraelem[4].

W 1954 asz-Sziszakli został obalony. W 1968 Syria zaczęła intensywniejszą współpracę z ZSRR[4].

W 1958 Syria wraz z Egiptem połączyły się w Zjednoczoną Republikę Arabską. Wystąpiła z niego po zamachu stanu w 1961. W 1973 uchwalono stałą już konstytucję. W październiku tego samego roku wybuchła wojna Jom Kippur. Syria częściowo odzyskała wtedy wzgórza Golan. W 1976 Syria wysłała swoje wojska do Libanu, które później otrzymały mandat Ligi Arabskiej[4].

Jak każda władza autorytarna, także prezydent Asad miał swoich krytyków, ale szybko się z nimi rozprawiano. Poważne wyzwanie rzuciło władzy Bractwo Muzułmańskie, odrzucające laickie podstawy rządów partii Baas i sprzeciwiające się rządom alawitów, których uważało za odszczepieńców. Na przełomie lat 70. i 80. Bractwo prowadziło zbrojną walkę z władzami Syrii. W lutym 1982 wywołało bunt i ogłosiło Hamę wolnym miastem. Władze odpowiedziały wysłaniem wojska, którym dowodził Rifat al-Asad, brat prezydenta. W wyniku tej interwencji miasto zostało zniszczone, a co najmniej kilkanaście tysięcy osób poniosło śmierć.

Hafiz al-Asad zmarł w 2000. Władzę po nim objął jego młodszy syn, Baszszar al-Asad[4]. W styczniu 2011 rozpoczęły się protesty przeciw jego rządom, które przerodziły się w wojnę domową.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Syrii
Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Syrii.

Syria jest podzielona na 14 prowincji (muhafaz)[6][4]:

  1. Miasto Damaszek
  2. Damaszek (miasto wydzielone[4])
  3. Al-Kunajtira
  4. Dara
  5. As-Suwajda
  6. Hims
  7. Tartus
  8. Latakia
  9. Hama
  10. Idlib
  11. Aleppo
  12. Ar-Rakka
  13. Dajr az-Zaur
  14. Al-Hasaka

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grupy etniczne:

Dane z 2005[4]:

Dane z czerwca 2014[7]

  • Arabowie 90,3%
  • Kurdowie, Ormianie i inni 9,7%

Wyznania religijne[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[8][9]:

Information icon.svg Osobny artykuł: Chrześcijaństwo w Syrii.
Information icon.svg Osobny artykuł: Wikariat apostolski Aleppo.
  • brak religii – 2,0%

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W 2011 roku PKB wyniósł $64,7 mld USD 5 100 USD na mieszkańca[7]. Bezrobocie wyniosło 17,8 (2013 r.)[7] Inflacja 59,1% (2013 r.)[7] Dochody budżetowe wynoszą 2,38 mld USD, a wydatki 7,58 mld USD (2013 r.)[4].

Wartość eksportu wynosi 2,675 mld USD (2013 r.), a importu 8,971 mld USD (2013 r.)[7]. Ludność żyjąca poniżej progu ubóstwa: 11,9% (2006 r.)[7]. Alfabetyzacja mieszkańców w 2005: 77%[4].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Według danych z kwietnia 2014 kraj zamieszkiwało wtedy 22 087 048[2]; dla porównania, w 2011 mieszkańców było około 21 337 000, w 2004 17 920 884, a w 1981 – 9 052 628. Wedle szacunków ONZ około 5 tys. osób opuszcza Syrię każdego dnia. UNHCR szacuje, że pod koniec roku około 10,25 mln Syryjczyków będzie wymagało pomocy dla uchodźców[2].

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Siły Zbrojne Syrii.

Syria dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: siłami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi. Wojska syryjskie liczą 178 tys. żołnierzy zawodowych oraz 570 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) syryjskie siły zbrojne stanowią 26. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 1,9 mld dolarów (USD)[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg

Przypisy

  1. Ponad 100 państw świata m.in. Stany Zjednoczone, Francja, Polska, Turcja, Arabia Saudyjska uznają za prawowite władze Syrii Syryjską Koalicję Narodową na rzecz Opozycji i Sił Rewolucyjnych, a za głowę państwa przewodniczącego Ahmada al-Dżarbę.
  2. 2,0 2,1 2,2 Syria Population 2014. World Population Review, 29 czerwca 2014. [dostęp 18 września 2014].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2010: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 pod red. Bartłomieja Kaczorowskiego: Wielki Encyklopedyczny Atlas Świata. T. 10. Azja Południowo–Zachodnia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 32–39. ISBN 9788301149253.
  5. http://www.wdl.org/en/item/400/
  6. Syria: Governorates, Major Cities & Localities. citypopulation.de. [dostęp 18 września 2014].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Middle East :: Syria. The World Factbook, 20 czerwca 2014. [dostęp 24 września 2014].
  8. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-24].
  9. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-24].
  10. Syria (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]