Syria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa na Bliskim Wschodzie. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
الجمهوريّة العربيّة السّوريّة
Syryjska Republika Arabska
Flaga Syrii
Godło Syrii
Flaga Syrii Godło Syrii
Hymn: Humat Ad-Dijar (arab. حـماةَ الـديارِ)
Położenie Syrii
Język urzędowy arabski
Stolica Damaszek
Ustrój polityczny republika
Typ państwa państwo unitarne
Głowa państwa prezydent Baszar al-Asad[1]
Zastępca
głowy państwa
wiceprezydent Farouk Al-Shara
Szef rządu premier Wa’il al-Halki
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
88. na świecie
185 180 km²
0,06%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
55. na świecie
21 377 000[2]
107 osób/km²
PKB (2010)
 • całkowite 
 • na osobę

60,04 mld[3] USD
2807[3] USD
PKB (PPP) (2010)
 • całkowite 
 • na osobę

106,9 mld[3] USD
4997[3] USD
Jednostka monetarna funt syryjski (SYP)
Niepodległość od Francji
17 kwietnia 1946
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC +3 – lato
Kod ISO 3166 SY
Domena internetowa .sy
Kod samochodowy SYR
Kod samolotowy YK
Kod telefoniczny +963
Mapa Syrii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Syria w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Syria w Wikisłowniku

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Długość wybrzeża wynosi 193 km. Najwyższym punktem jest Hermon (2814 m n.p.m.). Konstytucja pochodzi z 13 marca 1973 roku.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Syrii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Syrii.

Starożytna Syria[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W latach 633-640 Syria została podbita przez Arabów. W 661 roku Damaszek stał się stolicą kalifatu Umajjadów, stając się centrum kulturalnym świata islamu. Po przeniesieniu przez Abbasydów stolicy do Bagdadu w 750 roku Syria znalazła się na obrzeżach muzułmańskiego świata. W 944 władzę w Syrii przejęła lokalna dynastia Hamdanidów. Po jej wygaśnięciu w 1003 Syria znalazła się w sferze wpływów Fatymidów. W 1078 roku Syrię podbili Seldżukidzi.

W wyniku I krucjaty znaczna część Syrii znalazła się pod panowaniem krzyżowców. Utworzyli oni Hrabstwo Trypolisu i Księstwo Antiochii. W islamskiej części Syrii po upadku Seldżuków władzę w 1127 przejęła dynastia Zangidów, której udało się odzyskać Damaszek. W 1174 Zangidzi zostali obaleni przez Saladyna, który założył dynastię Ajjubidów. W 1250 Ajjubidów zastąpili mamelucy, którzy do 1291 roku zdobyli wszystkie posiadłości krzyżowców.

W 1516 Syrię zdobyli Turcy osmańscy.

Panowanie osmańskie[edytuj | edytuj kod]

Po podboju przez Turków Syrię podzielono na wilajety Damaszku, Aleppo i Trypolisu. W 1660 wydzielono wilajet Sydonu. W XVIII wieku paszowie poszczególnych wilajetów zaczęli zdobywać stopniowo coraz większą władzę, tocząc między sobą nieustanne wojny o ziemie. W 1775 pasza Ahmad al-Dżazzar zajął całą południową i centralną Syrię. Po jego śmierci w 1804 roku zapanowała kompletna anarchia. W 1831 Syrię zajęły wojska paszy Egiptu Muhammada Alego, jednak na skutek nacisków europejskich mocarstw Egipt musiał zwrócić Syrię Turcji w 1841. Pod koniec XIX wieku narodził się silny ruch nacjonalistyczny, którego celem stała się niepodległość Wielkiej Syrii, na czele której stanąć miał król. 1 września 1918 Syria została zajęta przez wojska brytyjskie, wspomagane przez arabskich nacjonalistów.

Lata międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Mapa mandatu Syrii

Na mocy traktatu wersalskiego, tureckie posiadłości na Bliskim Wschodzie oddano pod mandat francusko-brytyjski.

8 marca 1920 Generalny Kongres Syryjski proklamował niepodległość Wielkiej Syrii. Jej królem został ogłoszony Fajsal I.

24 kwietnia 1920 Francja i Wielka Brytania dokonały podziału Bliskiego Wschodu, w wyniku którego terytorium Wielkiej Syrii przypadło Francji.[4] 28 lipca 1920 oddziały francuskie wkroczyły do Damaszku, obalając rządy Fajsala.

W sierpniu 1920 Francuzi dokonali podziału Wielkiej Syrii. Wydzielono Wielki Liban, większy trzykrotnie od dawnego sandżaku Libanu. Utworzono sandżak Aleksandretty. Pozostałą część Syrii podzielono wedle kryteriów religijnych na 4 państewka: Damaszek, Aleppo, Latakię i Dżabal ad-Duruz. W 1925 Damaszek i Aleppo połączono w Państwo Syrii. W 1930 nadano Syrii konstytucję, przekształcając Państwo Syrii w Republikę Syryjską, zaś w 1936 podpisano traktat, który zobowiązywał Francję do przyznania Syrii pełnej niepodległości (nie został on przez Francję ratyfikowany). W 1939 Aleksandrettę przekazano Turcji.

W 1940 roku Syria znalazła się pod władzą rządu Vichy. Po wyzwoleniu w 1941 komitet Wolnej Francji ogłosił niepodległość Syrii, która została oficjalnie ogłoszona przez Syrię w 1943. W 1944 do państwa syryjskiego przyłączone zostały Latakia i Dżabal ad-Duruz. W 1945 Syria współtworzyła ONZ.

Syria współczesna[edytuj | edytuj kod]

W 1946 ostatnie wojskowe oddziały francuskie i brytyjskie opuściły Syrię. Ogłoszono republikę, na czele której stanął Szukri al-Kuwatli. W 1947 odbyły się pierwsze wybory do parlamentu.

W 1948 wojska syryjskie wzięły udział w I wojnie z Izraelem. Armia nie odniosła większych sukcesów, a jedynym „zwycięstwem” było zajęcie pasa ziemi nad Jeziorem Galilejskim.

W marcu 1949 miał miejsce zamach stanu, po którym władzę przejął generał Husni al-Za'im. Zaczął wprowadzanie w życie projektów budowlanych (szkoły, szpitale, drogi, tama na Eufracie, budowa portu w Latakii), wzywał kobiety do zaprzestanie noszenia kwefów i opracował projekt świeckiej konstytucji. Nie rządził długo, albowiem w sierpniu tego samego roku został obalony w wyniku kolejnego zamachu stanu, dokonanego przez pułkownika Samiego al-Hinawiego. W tym samym roku odbyły się wybory parlamentarne, w których wzięły udział kobiety. W grudniu 1949 miał miejsce trzeci z kolei zamach stanu, na czele którego stanął pułkownik Adib asz-Sziszakli.

W 1954 asz-Sziszakli został obalony, a władzę na krótko objął Haszim al-Atassi. Przywrócono zatem cywilne rządy w Syrii. We wrześniu 1955 odbyły się wybory parlamentarne, a prezydentem został ponownie Szukri al-Kuwatli. Za jego rządów Syria zaczęła zbliżać się do krajów socjalistycznych. W 1957 otrzymała pomoc od Związku Radzieckiego, co miało trwać przez następne 12 lat. Syria sprzeciwiła się powstaniu Paktu Bagdadzkiego.

22 lutego 1958 Syria wraz z Egiptem połączyły się w Zjednoczoną Republikę Arabską. Prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser mianował rząd ZRA, w którym było wielu Syryjczyków. Dokonano wtedy reformy rolnej, w wyniku której znacjonalizowano ziemię i rozdano ją chłopom. W lipcu 1961 znacjonalizowano wszystkie banki prywatne. 28 września 1961 władzę w Syrii przejęli oficerowie, którymi kierował Abd al-Karim an-Nahlawi. Syria odłączyła się od ZRA. Prezydentem został wybrany Nazim al-Kudsi. Będąc przeciwnikiem socjalizmu, zwrócił część ziemi i fabryk poprzednim właścicielom. Kudsi został obalony 28 marca 1962 przez an-Nahlawiego, który go aresztował. Kolejny zamach stanu, dokonany przez Abd al-Karima Zahr ad-Dina, przywrócił do władzy Kudsiego.

8 marca 1963 partia Baas, a ściślej jej Komitet Wojskowy, dokonała zamachu stanu i przejęła władzę. Na czele państwa stanął Luaj al-Atassi. W lipcu tego samego roku Atassiego zastąpił Amin al-Hafiz. W 1964 ogłoszono tymczasową konstytucję, na mocy której jedyną legalną partią w Syrii stała się partia Baas. Al-Hafiz ogłosił kolejny program socjalistyczny, w wyniku którego znacjonalizowano prywatne przedsiębiorstwa, a także prywatne szkoły i uniwersytety oraz kościoły. 23 lutego 1966 dwaj członkowie Komitetu Wojskowego, Hafiz al-Asad i Salah Dżadid, dokonali puczu, zmuszając Hafiza do rezygnacji. Prezydentem został Nur ad-Din al-Atassi, który ogłosił kolejną tymczasową konstytucję. Została ona zastąpiona następną w 1969.

W 1967 wybuchła wojna sześciodniowa, w której Syria brała udział. Wojska syryjskie poniosły klęskę, a Syria straciła kontrolę nad wzgórzami Golan.

W 1970 Hafiz al-Asad przejął władzę. W 1971 został wybrany prezydentem. W 1973 uchwalono stałą już konstytucję. W październiku tego samego roku wybuchła wojna Jom Kippur. Syria częściowo odzyskała wtedy wzgórza Golan. W 1976 Syria wysłała swoje wojska do Libanu, które później otrzymały mandat Ligi Arabskiej.

Jak każda władza autorytarna, także prezydent Asad miał swoich krytyków, ale szybko się z nimi rozprawiano. Poważne wyzwanie rzuciło władzy Bractwo Muzułmańskie, odrzucające laickie podstawy rządów partii Baas i sprzeciwiające się rządom alawitów, których uważało za odszczepieńców. Na przełomie lat 70. i 80. Bractwo prowadziło zbrojną walkę z władzami Syrii. W lutym 1982 wywołało bunt i ogłosiło Hamę wolnym miastem. Władze odpowiedziały wysłaniem wojska, którym dowodził Rifaat al-Asad, brat prezydenta. W wyniku tej interwencji miasto zostało zniszczone, a co najmniej kilkanaście tysięcy osób poniosło śmierć.

W 1984 Hafiz al-Asad przeszedł zawał i był hospitalizowany. Wykorzystał to jego brat, który chciał przejąć władzę. Mimo złego stanu zdrowia prezydent Asad utrzymał władzę, a jego brat Rifaat został wygnany.

Hafiz al-Asad zmarł w 2000. Władzę po nim objął jego młodszy syn, Baszszar al-Asad. W styczniu 2011 rozpoczęły się protesty przeciw jego rządom, które przerodziły się w wojnę domową.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Syrii
Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Syrii.

Syria jest podzielona na 14 prowincji (muhafaz):

  1. Miasto Damaszek
  2. Damaszek
  3. Al-Kunajtira
  4. Dara
  5. As-Suwajda
  6. Hims
  7. Tartus
  8. Latakia
  9. Hama
  10. Idlib
  11. Aleppo
  12. Ar-Rakka
  13. Dajr az-Zaur
  14. Al-Hasaka

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Wyznania religijne[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[5][6]:

Information icon.svg Osobny artykuł: Chrześcijaństwo w Syrii.
Information icon.svg Osobny artykuł: Wikariat apostolski Aleppo.
  • brak religii – 2,0%

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Podstawą gospodarki są:

W 2007 roku PKB wyniósł 90,37 mld USD, czyli 4 700 USD na mieszkańca. Bezrobocie wyniosło 9% (2007 r.) realny wzrost gospodarczy 4,3%, Inflacja 12,2% (2007 r.) Dochody budżetowe wynoszą 8,4 mld USD, a wydatki 11,2 mld USD (2007 r.).

Wartość eksportu wynosi 11,14 mld USD (2007 r.), a importu 10,5 mld USD (2007 r.).

Ludność żyjąca poniżej progu ubóstwa: 11,9% (2006 r.)

W rankingach Syria wypada według:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg

Przypisy

  1. Ponad 100 państw świata m.in. Stany Zjednoczone, Francja, Polska, Turcja, Arabia Saudyjska uznają za prawowite władze Syrii Syryjską Koalicję Narodową na rzecz Opozycji i Sił Rewolucyjnych, a za głowę państwa przewodniczącego Ahmada al-Dżarbę.
  2. Central Bureau of Statistics, Syrian Arab Republic: SYRIA (ang.). [dostęp 6-06-2013].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2010: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  4. http://www.wdl.org/en/item/400/
  5. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-24].
  6. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]