Syria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa na Bliskim Wschodzie. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
الجمهوريّة العربيّة السّوريّة
Syryjska Republika Arabska
Flaga Syrii
Godło Syrii
Flaga Syrii Godło Syrii
Hymn: Humat Ad-Dijar (arab. حـماةَ الـديارِ)
Położenie Syrii
Język urzędowy arabski
Stolica Damaszek
Ustrój polityczny republika
Typ państwa państwo unitarne
Głowa państwa prezydent Baszar al-Asad[1]
Zastępca
głowy państwa
wiceprezydent Farouk Al-Shara
Szef rządu premier Wa’il al-Halki
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
88. na świecie
185 180 km²
0,06%
Liczba ludności (kwiecień 2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
55. na świecie
22 087 048[2]
119,3 osób/km²
PKB (2010)
 • całkowite 
 • na osobę

60,04 mld[3] USD
2807[3] USD
PKB (PPP) (2010)
 • całkowite 
 • na osobę

106,9 mld[3] USD
4997[3] USD
Jednostka monetarna funt syryjski (SYP)
Niepodległość od Francji
17 kwietnia 1946
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC +3 – lato
Kod ISO 3166 SY
Domena internetowa .sy
Kod samochodowy SYR
Kod samolotowy YK
Kod telefoniczny +963
Mapa Syrii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Syria w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Syria w Wikisłowniku

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Długość wybrzeża wynosi 193 km. Najwyższym punktem jest Hermon (2814 m n.p.m.). Konstytucja pochodzi z 13 marca 1973 roku.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Syrii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Syrii.

Starożytna Syria[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W latach 633-640 Syria została podbita przez Arabów. W 661 roku Damaszek stał się stolicą kalifatu Umajjadów, stając się centrum kulturalnym świata islamu. Po przeniesieniu przez Abbasydów stolicy do Bagdadu w 750 roku Syria znalazła się na obrzeżach muzułmańskiego świata. W 944 władzę w Syrii przejęła lokalna dynastia Hamdanidów. Po jej wygaśnięciu w 1003 Syria znalazła się w sferze wpływów Fatymidów. W 1078 roku Syrię podbili Seldżukidzi.

W wyniku I krucjaty znaczna część Syrii znalazła się pod panowaniem krzyżowców. Utworzyli oni Hrabstwo Trypolisu i Księstwo Antiochii. W islamskiej części Syrii po upadku Seldżuków władzę w 1127 przejęła dynastia Zangidów, której udało się odzyskać Damaszek. W 1174 Zangidzi zostali obaleni przez Saladyna, który założył dynastię Ajjubidów. W 1250 Ajjubidów zastąpili mamelucy, którzy do 1291 roku zdobyli wszystkie posiadłości krzyżowców.

W 1516 Syrię zdobyli Turcy osmańscy.

Panowanie osmańskie[edytuj | edytuj kod]

Po podboju przez Turków Syrię podzielono na wilajety Damaszku, Aleppo i Trypolisu. W 1660 wydzielono wilajet Sydonu. W XVIII wieku paszowie poszczególnych wilajetów zaczęli zdobywać stopniowo coraz większą władzę, tocząc między sobą nieustanne wojny o ziemie. W 1775 pasza Ahmad al-Dżazzar zajął całą południową i centralną Syrię. Po jego śmierci w 1804 roku zapanowała kompletna anarchia. W 1831 Syrię zajęły wojska paszy Egiptu Muhammada Alego, jednak na skutek nacisków europejskich mocarstw Egipt musiał zwrócić Syrię Turcji w 1841. Pod koniec XIX wieku narodził się silny ruch nacjonalistyczny, którego celem stała się niepodległość Wielkiej Syrii, na czele której stanąć miał król. 1 września 1918 Syria została zajęta przez wojska brytyjskie, wspomagane przez arabskich nacjonalistów.

Lata międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Mapa mandatu Syrii

Na mocy traktatu wersalskiego, tureckie posiadłości na Bliskim Wschodzie oddano pod mandat francusko-brytyjski.

8 marca 1920 Generalny Kongres Syryjski proklamował niepodległość Wielkiej Syrii. Jej królem został ogłoszony Fajsal I.

24 kwietnia 1920 Francja i Wielka Brytania dokonały podziału Bliskiego Wschodu, w wyniku którego terytorium Wielkiej Syrii przypadło Francji[4]. 28 lipca 1920 oddziały francuskie wkroczyły do Damaszku, obalając rządy Fajsala.

W sierpniu 1920 Francuzi dokonali podziału Wielkiej Syrii. Wydzielono Wielki Liban, większy trzykrotnie od dawnego sandżaku Libanu. Utworzono sandżak Aleksandretty. Pozostałą część Syrii podzielono wedle kryteriów religijnych na 4 państewka: Damaszek, Aleppo, Latakię i Dżabal ad-Duruz. W 1925 Damaszek i Aleppo połączono w Państwo Syrii. W 1930 nadano Syrii konstytucję, przekształcając Państwo Syrii w Republikę Syryjską, zaś w 1936 podpisano traktat, który zobowiązywał Francję do przyznania Syrii pełnej niepodległości (nie został on przez Francję ratyfikowany). W 1939 Aleksandrettę przekazano Turcji.

W 1940 roku Syria znalazła się pod władzą rządu Vichy. Po wyzwoleniu w 1941 komitet Wolnej Francji ogłosił niepodległość Syrii, która została oficjalnie ogłoszona przez Syrię w 1943. W 1944 do państwa syryjskiego przyłączone zostały Latakia i Dżabal ad-Duruz. W 1945 Syria współtworzyła ONZ.

Syria współczesna[edytuj | edytuj kod]

W 1946 ostatnie wojskowe oddziały francuskie i brytyjskie opuściły Syrię. Ogłoszono republikę, na czele której stanął Szukri al-Kuwatli. W 1947 odbyły się pierwsze wybory do parlamentu.

W 1948 wojska syryjskie wzięły udział w I wojnie z Izraelem. Armia nie odniosła większych sukcesów, a jedynym „zwycięstwem” było zajęcie pasa ziemi nad Jeziorem Galilejskim.

W marcu 1949 miał miejsce zamach stanu, po którym władzę przejął generał Husni al-Za'im. Zaczął wprowadzanie w życie projektów budowlanych (szkoły, szpitale, drogi, tama na Eufracie, budowa portu w Latakii), wzywał kobiety do zaprzestanie noszenia kwefów i opracował projekt świeckiej konstytucji. Nie rządził długo, albowiem w sierpniu tego samego roku został obalony w wyniku kolejnego zamachu stanu, dokonanego przez pułkownika Samiego al-Hinawiego. W tym samym roku odbyły się wybory parlamentarne, w których wzięły udział kobiety. W grudniu 1949 miał miejsce trzeci z kolei zamach stanu, na czele którego stanął pułkownik Adib asz-Sziszakli.

W 1954 asz-Sziszakli został obalony, a władzę na krótko objął Haszim al-Atassi. Przywrócono zatem cywilne rządy w Syrii. We wrześniu 1955 odbyły się wybory parlamentarne, a prezydentem został ponownie Szukri al-Kuwatli. Za jego rządów Syria zaczęła zbliżać się do krajów socjalistycznych. W 1957 otrzymała pomoc od Związku Radzieckiego, co miało trwać przez następne 12 lat. Syria sprzeciwiła się powstaniu Paktu Bagdadzkiego.

22 lutego 1958 Syria wraz z Egiptem połączyły się w Zjednoczoną Republikę Arabską. Prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser mianował rząd ZRA, w którym było wielu Syryjczyków. Dokonano wtedy reformy rolnej, w wyniku której znacjonalizowano ziemię i rozdano ją chłopom. W lipcu 1961 znacjonalizowano wszystkie banki prywatne. 28 września 1961 władzę w Syrii przejęli oficerowie, którymi kierował Abd al-Karim an-Nahlawi. Syria odłączyła się od ZRA. Prezydentem został wybrany Nazim al-Kudsi. Będąc przeciwnikiem socjalizmu, zwrócił część ziemi i fabryk poprzednim właścicielom. Kudsi został obalony 28 marca 1962 przez an-Nahlawiego, który go aresztował. Kolejny zamach stanu, dokonany przez Abd al-Karima Zahr ad-Dina, przywrócił do władzy Kudsiego.

8 marca 1963 partia Baas, a ściślej jej Komitet Wojskowy, dokonała zamachu stanu i przejęła władzę. Na czele państwa stanął Luaj al-Atassi. W lipcu tego samego roku Atassiego zastąpił Amin al-Hafiz. W 1964 ogłoszono tymczasową konstytucję, na mocy której jedyną legalną partią w Syrii stała się partia Baas. Al-Hafiz ogłosił kolejny program socjalistyczny, w wyniku którego znacjonalizowano prywatne przedsiębiorstwa, a także prywatne szkoły i uniwersytety oraz kościoły. 23 lutego 1966 dwaj członkowie Komitetu Wojskowego, Hafiz al-Asad i Salah Dżadid, dokonali puczu, zmuszając Hafiza do rezygnacji. Prezydentem został Nur ad-Din al-Atassi, który ogłosił kolejną tymczasową konstytucję. Została ona zastąpiona następną w 1969.

W 1967 wybuchła wojna sześciodniowa, w której Syria brała udział. Wojska syryjskie poniosły klęskę, a Syria straciła kontrolę nad wzgórzami Golan.

W 1970 Hafiz al-Asad przejął władzę. W 1971 został wybrany prezydentem. W 1973 uchwalono stałą już konstytucję. W październiku tego samego roku wybuchła wojna Jom Kippur. Syria częściowo odzyskała wtedy wzgórza Golan. W 1976 Syria wysłała swoje wojska do Libanu, które później otrzymały mandat Ligi Arabskiej.

Jak każda władza autorytarna, także prezydent Asad miał swoich krytyków, ale szybko się z nimi rozprawiano. Poważne wyzwanie rzuciło władzy Bractwo Muzułmańskie, odrzucające laickie podstawy rządów partii Baas i sprzeciwiające się rządom alawitów, których uważało za odszczepieńców. Na przełomie lat 70. i 80. Bractwo prowadziło zbrojną walkę z władzami Syrii. W lutym 1982 wywołało bunt i ogłosiło Hamę wolnym miastem. Władze odpowiedziały wysłaniem wojska, którym dowodził Rifaat al-Asad, brat prezydenta. W wyniku tej interwencji miasto zostało zniszczone, a co najmniej kilkanaście tysięcy osób poniosło śmierć.

W 1984 Hafiz al-Asad przeszedł zawał i był hospitalizowany. Wykorzystał to jego brat, który chciał przejąć władzę. Mimo złego stanu zdrowia prezydent Asad utrzymał władzę, a jego brat Rifaat został wygnany.

Hafiz al-Asad zmarł w 2000. Władzę po nim objął jego młodszy syn, Baszszar al-Asad. W styczniu 2011 rozpoczęły się protesty przeciw jego rządom, które przerodziły się w wojnę domową.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Syrii
Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Syrii.

Syria jest podzielona na 14 prowincji (muhafaz)[5]:

  1. Damaszek-Miasto
  2. Damaszek-Okręg
  3. Al-Kunajtira
  4. Dara
  5. As-Suwajda
  6. Hims
  7. Tartus
  8. Latakia
  9. Hama
  10. Idlib
  11. Aleppo
  12. Ar-Rakka
  13. Dajr az-Zaur
  14. Al-Hasaka

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Wyznania religijne[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[6][7]:

Information icon.svg Osobny artykuł: Chrześcijaństwo w Syrii.
Information icon.svg Osobny artykuł: Wikariat apostolski Aleppo.
  • brak religii – 2,0%

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Podstawą gospodarki są:

W 2007 roku PKB wyniósł 90,37 mld USD, czyli 4 700 USD na mieszkańca. Bezrobocie wyniosło 9% (2007 r.) realny wzrost gospodarczy 4,3%, Inflacja 12,2% (2007 r.) Dochody budżetowe wynoszą 8,4 mld USD, a wydatki 11,2 mld USD (2007 r.).

Wartość eksportu wynosi 11,14 mld USD (2007 r.), a importu 10,5 mld USD (2007 r.).

Ludność żyjąca poniżej progu ubóstwa: 11,9% (2006 r.)

W rankingach Syria wypada według:

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Według danych z kwietnia 2014 kraj zamieszkiwało wtedy 22 087 048[2]; dla porównania, w 2011 mieszkańców było około 21 337 000, w 2004 17 920 884, a w 1981 – 9 052 628. Wedle szacunków ONZ około 5 tys. osób opuszcza Syrię każdego dnia. UNHCR szacuje, że pod koniec roku około 10,25 mln Syryjczyków będzie wymagało pomocy dla uchodźców[2].

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Siły Zbrojne Syrii.

Syria dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: siłami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi. Wojska syryjskie liczą 178 tys. żołnierzy zawodowych oraz 570 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) syryjskie siły zbrojne stanowią 26. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 1,9 mld dolarów (USD)[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg

Przypisy

  1. Ponad 100 państw świata m.in. Stany Zjednoczone, Francja, Polska, Turcja, Arabia Saudyjska uznają za prawowite władze Syrii Syryjską Koalicję Narodową na rzecz Opozycji i Sił Rewolucyjnych, a za głowę państwa przewodniczącego Ahmada al-Dżarbę.
  2. 2,0 2,1 2,2 Syria Population 2014. World Population Review, 29 czerwca 2014. [dostęp 18 września 2014].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2010: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  4. http://www.wdl.org/en/item/400/
  5. Syria: Governorates, Major Cities & Localities. citypopulation.de. [dostęp 18 września 2014].
  6. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-24].
  7. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-24].
  8. Syria (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]