Hejnał Mariacki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Hejnał Mariackimelodia grana co godzinę z Wieży Mariackiej kościoła Najświętszej Marii Panny w Krakowie przez trębacza. Raz dziennie, w południe, jest transmitowana przez Program I PR na cały świat. Dwudziestoczterogodzinne dyżury pełni jednocześnie dwóch hejnalistów, strażaków zawodowej straży pożarnej wykonując utwór po 48 razy w ciągu doby[1]. O każdej pełnej godzinie hejnał rozbrzmiewa czterokrotnie w różne strony świata.

Kościół Mariacki w Krakowie

Historia[edytuj | edytuj kod]

Hejnał Mariacki, grany początkowo tylko w południe, od 13 lutego 1838 wyznaczał punktualnie godzinę dwunastą. W ten sposób Kraków był pierwszym polskim miastem, w którym podawano dokładny czas. Fakt ten miasto zawdzięczało profesorowi Maksymilianowi Weissowi, dyrektorowi Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

Czas z krakowskiego obserwatorium podawany był za pomocą radia na całą Polskę. Ostatni sygnał czasu z Krakowa nadano 1 kwietnia 1984 roku. Ponieważ był zbyt kosztowny, od tej pory transmitowano go z Warszawy. Ale bezpośrednio po nim płynęła grana na żywo melodia hejnału z mariackiej wieży.

Tradycja[edytuj | edytuj kod]

Hejnalista
Hejnał – granie dla króla

Sama tradycja hejnału mariackiego liczy siedemset lat. O tym, dlaczego melodia hejnału nagle urywa się, jakby była nie zagrana do końca, głosi legenda:

Kościół Mariacki, mający dwie wieże, był miejscem ważnym dla miasta. Z wyższej, zwanej hejnalicą, (która jest zarazem najwyższą wieżą w Krakowie) przed wiekami strażnik miejski trąbką dawał sygnał rano do otwierania, zaś wieczorem do zamykania bram grodu. Ale nie tylko. Trąbił na alarm, gdy dostrzegł pożar lub zbliżającego się wroga. Gdy pewnego razu Tatarzy, którzy często napadali na polskie wsie i miasteczka, doszli aż pod Kraków, strażnik zaczął grać hejnał. Zdążono zamknąć bramy miejskie, ale tatarska strzała przeszyła gardło hejnalisty, nim skończył melodię. Na pamiątkę tego zdarzenia melodia już zawsze urywa się. Czy trębacz stał na Wieży Mariackiej, czy na jednej z wież muru obronnego, tego już nie wiadomo.

Zdarzenie opisane w legendzie, uwzględniając dzisiejsze wzajemne położenie murów miejskich i wieży kościoła Mariackiego wydaje się mało prawdopodobne, ale pewne wskazówki, co do prawdziwości legendy o hejnale i trębaczu z wieży kościoła Mariackiego podczas najazdu tatarskiego (właściwie dwóch najazdów w latach: 1241, 1251) daje symulacja komputerowa (3D) zabudowy miejskiej Krakowa we wczesnym średniowieczu[2][3].

Dzisiejsze mury miejskie z bramą floriańską (ich przebieg wyznaczony przez Planty) powstały w XIV w., po lokacji Krakowa na prawie magdeburskim w 1257 roku (czyli po obu najazdach tatarskich). W XIII w. otoczone murami podgrodzie – Okół, przylegało do wawelskiego wzgórza i kończyło się na dzisiejszych ul. Dominikańskiej i Zwierzynieckiej. Ówczesny kościół pw. Najświętszej Marii Panny w XIII w. był niewielkim parafialnym kościołem podmiejskim położonym poza ówczesnymi murami miejskimi, o architekturze romańskiej kolegiaty, otoczonej cmentarzem grzebalnym, przypominającym wyglądem dzisiejsze kościoły w Czerwińsku nad Wisłą czy w Tumie koło Łęczycy. Uwzględnienie ówczesnej zabudowy Krakowa, przebiegu murów miejskich podgrodzia Okół, czy wysokości wież romańskich kościoła Mariackiego (znacznie niższej niż obecnie gotyckich) prowadzi do wniosku, że legenda przekazuje wysoce prawdopodobne zdarzenie z historii Krakowa, gdy podczas tatarskiego najazdu, trębacz stojący w dużym oknie (biforium lub triforium) znacznie niższej wieży romańskiego, wówczas podmiejskiego kościoła, położonego poza murami miejskimi, usiłował ostrzec przed nagłym napadem straże Okołu, mógł stać się łatwym celem łuczników tatarskich.

Odniesienia[edytuj | edytuj kod]

Trębacz z Samarkandy[edytuj | edytuj kod]

W swym opowiadaniu "Trębacz z Samarkandy", Ksawery Pruszyński opisuje zdarzenie, które ukazało drugą część tej samej legendy:

Kiedy wyprowadzane przez Generała Andersa z radzieckich obozów koncentracyjnych oddziały Polaków zatrzymały się w Samarkandzie, przyszła do generała miejscowa starszyzna. Poproszono generała o wypożyczenie trębaczy. Generał się zgodził. Trębaczy poproszono, by zagrali melodię, która grają od pradziejów w stolicy swojego kraju, tę melodię, którą grają z wieży. Domyślili się żołnierze, że chodzi o hejnał mariacki. Zagrali. Grali kilka razy, w różnych miejscach. Nikt nie chciał Polakom wyjaśnić, po co grają ten hejnał i dlaczego właśnie w Samarkandzie. Wreszcie ktoś się wygadał. Zawsze wojnom towarzyszyła biurokracja. Szykując wyprawę spisywano dokładnie liczbę ludzi, koni i sprzętu, straty, zyski itd. Istniał podobno kiedyś taki zapis o wyprawie na północno-zachodni kraj. Wyprawa zakończyła się wielką klęską. Wielu dzielnych wojów i wielu wodzów zginęło. Przegrana była wynikiem gniewu bożego. Bóg obraził się na swych wiernych i obrzucił ich klątwą, bo zaatakowali miasto, kiedy ono wzywało swych mieszkańców do modlitwy. Rzeczywiście muzyka płynąca ze szczytu wieży, to w kulturze islamu wezwanie do modlitwy. Klątwa ta tak długo miała ciążyć na narodzie, dopóki nie przyjedzie wojownik z tego napadniętego kraju i nie zagra tej samej melodii w Samarkandzie. Czy to prawda, czy fantazja literacka, trudno powiedzieć.

Bitwa pod Monte Cassino[edytuj | edytuj kod]

Polish Bugler Monte Cassino.jpg

Melodia hejnału towarzyszyła Polakom w ważnych wydarzeniach dziejowych: 18 maja 1944 w samo południe na Monte Cassino odegrany został przez plut. Emila Czecha hejnał mariacki, ogłaszając zwycięstwo w tej bitwie polskich żołnierzy[4].

W 1961 roku cenzura komunistyczna na krótki czas zażądała zmiany oficjalnej nazwy hejnału z "mariacki" na "krakowski".

Hejnałem na tysiąc trąb 11 czerwca 2000 roku bito rekord do Księgi Guinnessa, dokładnie w samo południe, na krakowskim Rynku Głównym. W trąby zadęło blisko 2000 trębaczy. Okazją zgromadzenia tak wielkiego zespołu były trwające właśnie w Krakowie coroczne Międzynarodowe Spotkania Orkiestr Wojskowych. Razem z polskimi trębaczami, grali hejnał żołnierze brytyjscy, belgijscy i hiszpańscy. Na trąbkach zagrali również trębacze cywilni, najstarszy miał 79 lat, a najmłodszy nie ukończył ośmiu.

Z wieżą mariacką od trzech pokoleń związany jest ród Kołtonów. W październiku 2004 roku po 33 latach grania hejnału odszedł na emeryturę Jan Kołton. Jego ojciec był hejnalistą przez 35 lat. Od stycznia 2005 roku rodzinną tradycję kontynuuje syn Jana Kołtona. W latach 1958 - 1970 drugim hejnalistą był Konstanty Małek, strażak i trębacz - jeden ze współtwórców pierwszej Orkiestry Dętej w podkrakowskich Zielonkach [5].

Hejnał w Krakowie jest częścią tradycji miasta, jednym z jego symboli. Podczas festiwalu Młodzi Kraków 2000, kiedy w jednym dniu w trzech różnych miejscach odbyły się 3 koncerty prezentujące różne style, hejnał – wykonany na początku każdego z nich – był elementem spajającym owe wydarzenia.

Nietypowym, jedynym w historii hejnału, było jego wykonanie jednocześnie przez czterech hejnalistów. Okazją była 130 rocznica Krakowskiej Zawodowej Straży Pożarnej obchodzona 5 czerwca 2003 roku. Transmisję na żywo granego na cztery strony świata hejnału przeprowadził Program I Polskiego Radia.

Hejnał grany jest nieprzypadkowo cztery razy i na cztery strony świata: pierwszy raz w stronę Wawelu, dla króla (kierunek południowy). Drugi raz: w stronę Magistratu, dla Burmistrza (na zachód). Trzecie trąbienie jest dla Gości, a więc na północ, w kierunku Barbakanu, a ostatnie – dawniej dla kupców, a teraz dla Komendanta Straży, na Mały Rynek.

Do izdebki na górze prowadzi 239 schodów, których pokonanie przeciętnie zajmuje hejnaliście 2 i pół minuty.

Inne utwory[edytuj | edytuj kod]

Hejnalista anioł przy Wawelu

Krakowscy strażacy z Wieży Mariackiej odgrywają żałobną pieśń Łzy Matki podczas żałoby narodowej. Dotychczas grana była:

Z wieży grane są również inne pieśni, zazwyczaj w dniu pogrzebu ludzi kultury związanych z Krakowem lub innych rocznic:

  • 17 października 2006 – utwór Ocalić od zapomnienia M. Grechuty podczas jego uroczystości pogrzebowych;
  • 13 czerwca 2006 roku - hymn MKS Cracovia z okazji 100 lecia klubu.
  • 8 lipca 2011 – utwór Hallelujah L. Cohena podczas uroczystości pogrzebowych Macieja Zembatego;
  • 2 czerwca 2004 - Hymn Sosnowca jako prezent od Krakowian dla Tego miasta w dniu jego święta. [6]
  • 9 lutego 2012 – podczas uroczystości pogrzebowych Wisławy Szymborskiej trębacz zagrał melodię do jednego z jej wierszy, Nic dwa razy.
  • 18 maja 2014 - utwór "Czerwone Maki na Monte Cassino" - w 70-tą rocznicę bitwy o Monte Cassino. [7]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Miejska Platforma Internetowa Magiczny Kraków, dostęp 5 maja 2013 roku
  2. Elzbieta Firlet (red.): Kraków w chrześcijańskiej Europie X-XIII w. : katalog wystawy = Krakow in christian Europe, 10th-13th C. : catalogue of the exhibition. Kraków: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, 2006, s. 533. ISBN 83-89599-72-4.
  3. Marta Marek (red.): Cracovia 3D : rekonstrukcje cyfrowe historycznej zabudowy Krakowa = digital reconstructions of the historical built-up areas of Kraków. Kraków: Kolegium Wydawnicze Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, 2011, s. 155. ISBN 978-83-7577-042-1.
  4. 18 maja 1944 r. No to gramy!, Włodzimierz Kalicki, Gazeta Wyborcza, 20.05.2008 r.
  5. http://www.ckpir.zielonki.pl/index.php/267-wydobyci-ze-wspomnien-najstarszego-orkiestranta-opowiesc-o-poczatkach-zieloneckiej-orkiestry-detej
  6. http://wiadomosci.wp.pl/kat,1342,title,Hejnal-Sosnowca-poplynal-z-Wiezy-Mariackiej,wid,5323447,wiadomosc.html?ticaid=112bf3
  7. http://wiadomosci.onet.pl/krakow/specjalny-hejnal-z-wiezy-mariackiej-na-antenie-radiowej-jedynki/pr1ep

Hejnał[edytuj | edytuj kod]

Hejnał mariacki.

.

Problem z odtwarzaniem pliku? Zobacz Pomoc.