Marek Grechuta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Marek Grechuta
Imię i nazwisko Marek Michał Grechuta
Data i miejsce urodzenia 10 grudnia 1945
Zamość
Pochodzenie Polska Polska
Data i miejsce śmierci 9 października 2006
Kraków
Instrument fortepian
Gatunek poezja śpiewana, rock progresywny, jazz-rock. rock symfoniczny
Zawód piosenkarz, poeta, muzyk, kompozytor, malarz, architekt
Aktywność 1967-2006
Wytwórnia płytowa Polskie Nagrania Muza, Pronit, Markart, EMI Music Poland
Powiązania Piwnica pod Baranami
Zespół
Anawa

WIEM

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis"
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Strona internetowa
Grób Marka Grechuty w Alei Zasłużonych Cmentarza Rakowickiego w Krakowie
Na Wzgórzu Uniwersyteckim w Opolu
Popiersie Marka Grechuty w Alei Sław na Skwerze Harcerskim w Kielcach

Marek Michał Grechuta (ur. 10 grudnia 1945 w Zamościu, zm. 9 października 2006 w Krakowie) – polski piosenkarz, poeta, kompozytor i malarz, z wykształcenia architekt. Interesował się także rzeźbą i filozofią.

Uznawany za najważniejszego przedstawiciela polskiej poezji śpiewanej, wykorzystującego często elementy rocka, jazz-rocka i rocka progresywnego, szczególnie w początkowym okresie twórczości[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Marek Grechuta urodził się w Zamościu w 1945 roku. W dzieciństwie wyjechał z rodziną do Chylic pod Warszawą, ale już w 1956 roku rodzina na powrót osiadła w Zamościu. W czasie pobytu w Chylicach kościelny organista udzielał Grechucie pierwszych lekcji muzyki. Od najmłodszych lat uczył się gry na fortepianie[2]. Ukończył zamojskie I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego[3].

W 1963 roku podjął studia architektoniczne na Politechnice Krakowskiej[4]. Na wydziale architektury spotkał Jana Kantego Pawluśkiewicza, z którym założył Kabaret Architektów Anawa (z francuskiego en avant – naprzód), który wkrótce się przeobraził w zespół towarzyszący mu na występach.

Publiczny debiut muzyczny Grechuty miał miejsce w październiku 1967 roku, kiedy zajął drugie miejsce wśród wokalistów na Studenckim Festiwalu Piosenki w Krakowie, a wygrał piosenką Tango Anawa. W 1968 roku na VI KFPP w Opolu zdobył nagrodę dziennikarzy za piosenkę Serce, a rok później na VII KFPP jedną z głównych nagród (Nagroda TVP) za piosenkę Wesele. Z zespołem Anawa nagrał dwie swoje pierwsze płyty – Marek Grechuta & Anawa z 1970 roku oraz Korowód z 1971. W tym roku na IX KFPP w Opolu Grechuta zdobył główną nagrodę za piosenkę Korowód.

W 1971 Grechuta opuścił zespół Anawa i założył inny zespół o nazwie WIEM (W Innej Epoce Muzycznej). Z zespołem tym nagrał dwa albumy – Droga za widnokres oraz Magia obłoków. Płyty wypełnione były muzyką z elementami jazz-rocka, a wśród tekstów wykorzystano twórczość poetów współczesnych, takich jak Tadeusz Nowak, Tadeusz Śliwiak albo Mieczysław Jastrun.

Pięć lat później ponownie zaczął współpracę z Pawluśkiewiczem i pisanie muzyki do tekstów Witkacego. W 1977 na XV Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu jego piosenka Hop – szklankę piwa zdobyła Nagrodę Grand Prix, również na tym festiwalu przez Krystynę Jandę wykonywana była piosenka Guma do żucia, której muzykę i słowa napisał Marek Grechuta. Grechuta był również wraz z Krzysztofem Jasińskim i Janem Kantym Pawluśkiewiczem, współautorem musicalu Szalona lokomotywa według Stanisława Ignacego Witkiewicza, prezentowanego w latach 1977-1980, m.in. w krakowskim Teatrze STU oraz katowickim Spodku.[1]

W 1976 Marek Grechuta rozpoczął współpracę z Piwnicą pod Baranami, która trwała blisko 10 lat.

W 1979 roku nagrał płytę z pieśniami do słów poety Tadeusza Nowaka, które poza nim zaśpiewali Teresa Iwaniszewska-Haremza, Magda Umer oraz Marian Opania. Utwory te, pochodzące ze spektaklu Zapach łamanego chleba nie spotkały się jednak z dobrym przyjęciem[1]. W 1981 ukazały się Śpiewające obrazy, płyta nagrana ponownie z zespołem Anawa, na której znalazły się piosenki inspirowane obrazami Van Gogha, Picassa, Degasa, Moneta, Renoira i Wyspiańskiego, a także muzyka ze spektaklu Otello.

W 1984 roku wspólnie z Krystyną Jandą nagrał płytę "W malinowym chruśniaku", z wierszami Bolesława Leśmiana. Do własnych tekstów wrócił w 1986 roku, wydając płytę Wiosna - ach to ty. Wypełniona była lżejszą muzyką i przyniosła tytułowy przebój, zawierała też fragmenty muzyki ze spektakli Colas Breugonon, Tumor Witkacego i Kroniki Olsztyńskiej. W 1987 roku napisał muzykę do przedstawienia teatralnego Jana Brzechwy – Kopciuszek. W 1989 roku wydał płytę Krajobraz pełen nadziei. W 1990 w Teatrze Stu odbył się koncert pt. Złote przeboje, w którym wystąpiła także, zaproszona przez Grechutę, aktorka Starego Teatru - Grażyna Trela (utwór: Wesele). W 1991 wydał Piosenki dla dzieci i rodziców, nagraną wspólnie z aktorami Teatru Starego w Krakowie oraz dziecięcym chórem Gama.

Rok 1994 przyniósł kolejną płytę Dziesięć ważnych słów, zawierająca utwory poświęcone istotnym wartościom w życiu. Grechuta nawiązywał na niej do Dekalogu, określając ją jako dziesięć przykazań człowieka współczesnego[5].

W roku 2003 wspólnie z grupą Myslovitz wykonał cover ich przeboju Kraków który znalazł się na dwupłytowym albumie The Best of Myslovitz. Ostatnią płytą Grechuty z premierowym materiałem były Niezwykłe miejsca (2004), gdzie znalazły się piosenki poświęcone miejscom, które go oczarowały[1].

W 2000 ukazał się zestaw Świecie nasz zawierający wszystkie 13 albumów Grechuty. Kompilacja otrzymała w 2001 Nagrodę Muzyczną Fryderyk w kategorii "najlepsza reedycja". Zestaw został wznowiony w roku 2005, uzupełniono go wtedy o album Niezwykłe miejsca, a także o składającą się z nagrań archiwalnych płytę Godzina miłowania[6].

W roku 2006 na 43 KFPP w Opolu Marek Grechuta został uhonorowany Grand Prix tego festiwalu (Nagroda Prezesa TVP).

17 października 2006 r.[7][8] został pochowany w Alei Zasłużonych Cmentarza Rakowickiego w Krakowie. Pogrzeb poprzedziła msza święta w Kościele Mariackim. Podczas Mszy artyści Piwnicy pod Baranami zaśpiewali Przychodzimy, odchodzimy i Dezyderata. Gdy trumna z ciałem Marka Grechuty opuszczała bazylikę rozległy się oklaski, którym towarzyszyła melodia piosenki artysty Ocalić od zapomnienia. Od bramy Cmentarza Rakowickiego trumnę Marka Grechuty nieśli jego przyjaciele z Piwnicy pod Baranami m.in.: Grzegorz Turnau, Jan Kanty Pawluśkiewicz, Zbigniew Preisner. Nad grobem Jan Kanty Pawluśkiewicz odczytał wiersz napisany przez Leszka Aleksandra Moczulskiego. W pogrzebie Grechuty uczestniczyli m.in.: Grzegorz Turnau, Mirosław Czyżykiewicz, Jacek Zieliński, Anna Szałapak, Jacek Wójcicki, Artur Rojek, Leszek Wójtowicz i prezydent Krakowa Jacek Majchrowski.

Życie prywatne i działalność pozamuzyczna[edytuj | edytuj kod]

Od 1970 był żonaty z Danutą, miał syna Łukasza – absolwenta Akademii Sztuk Pięknych. Marek Grechuta wziął udział w programie Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie, w którym poruszano sprawę zaginięcia jego syna w 1999 roku. Syn odnalazł się po 8 miesiącach.

Grechuta był aktywnym malarzem, odbywały się wystawy obrazów jego autorstwa, m.in w Krakowie (1981), Bytomiu (1984) czy Myślenicach (1986). W 1969 wystąpił w filmie Polowanie na muchy w reżyserii Andrzeja Wajdy [1], w 1985 w filmie Tumor Witkacego.

Upamiętnienie artysty[edytuj | edytuj kod]

Książki o Marku Grechucie[edytuj | edytuj kod]

9 października 2007, w pierwszą rocznicę śmierci artysty, na Cmentarzu Rakowickim odsłonięto jego pomnik. Uroczystość poprzedził przemarsz korowodu złożonego z przyjaciół poety i miłośników jego twórczości.

W 2008 roku powstał film dokumentalny o Marku Grechucie "Danuta i Marek Grechutowie" (24 min) w ramach serialu "Taka miłość się nie zdarza", wyreżyserowany przez Dagmarę Kossak, a wyprodukowany przez TVN Style [9].

W 2009 roku powstał film dokumentalny o życiu Marka Grechuty pt Gdziekolwiek będę, wyreżyserowany przez Piotra Poraj-Poleskiego i sfinansowany przez Państwowy Instytut Sztuki Filmowej oraz Telewizję Polską[10]. Scenariusz filmu, obok reżysera, współtworzyła Danuta Grechuta[11].

NBP planował emisję monety z wizerunkiem Marka Grechuty w ramach serii Historia polskiej muzyki rozrywkowej[12], lecz plany te nie zostały dotąd zrealizowane.

Piosenka Marka Grechuty Dni, których nie znamy jest nieoficjalnym hymnem kibiców drużyny piłkarskiej Korony Kielce. Utwór jest odgrywany i śpiewany przed meczami drużyny na Stadionie Miejskim w Kielcach[13][14].

W kwietniu 2014 roku Radio ZET i Radio ZET Gold wyemitowały słuchowisko (20 odcinków) będące wersją audio fragmentów książki Jakuba Barana i Danuty Grechuty "Marek. Marek Grechuta we wspomnieniach żony Danuty"[15]. Fragmenty czytała Magdalena Różczka. Dzięki staraniom Danuty Grechuty oraz Fundacji "Korowód" im. Marka Grechuty wszystkie odcinki są sukcesywnie publikowane na profilu artysty w serwisie Facebook oraz w YouTube[16].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Dyskografia Marka Grechuty
Wydawnictwa
Albumy studyjne 13
Albumy internetowe 9
Albumy koncertowe 8
Kompilacje 15
Minialbumy 3
Single 3
Albumy tribute 8

Albumy studyjne[edytuj | edytuj kod]

Albumy koncertowe[edytuj | edytuj kod]

  • Upojenie (1994)
  • The Best (1997)
  • Serce (2001)
  • Unikaty (2006; płyta dołączona do książki "Marek Grechuta. Portret artysty")
  • Koncerty: Warszawa '73 (2014)
  • Koncerty: Opole '76 (2014)
  • Koncerty: Kraków '81 (2014)
  • Koncerty: Kraków '84 (2014)

Minialbumy[edytuj | edytuj kod]

Single[edytuj | edytuj kod]

Pocztówki dźwiękowe[edytuj | edytuj kod]

  • Będziesz moją panią (1970)
  • Nie dokazuj (1970)
  • Dni, których nie znamy (1971)
  • Korowód (1971)
  • Świecie nasz (1971)

Kompilacje[edytuj | edytuj kod]

Albumy poświęcone Markowi Grechucie[edytuj | edytuj kod]

Zbiorki poezji Marka Grechuty[edytuj | edytuj kod]

Źródło[1]

  • Będziesz się uśmiechać (1985)
  • Sztandary (1988)
  • Na serca dnie (1990)
  • Krajobraz pełen nadziei (1990)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Leszek Gnoiński, Jan Skaradziński: Encyklopedia Polskiego Rocka. Poznań: In Rock, 2006, s. 227-231. ISBN 83-60157-14-6.
  2. Jaki był Marek Grechuta? (pol.). [dostęp 2014-09-23].
  3. Joanna Nowicka: W Zamościu nie będzie Festiwalu Marka Grechuty (pol.). W: Kurier Lubelski [on-line]. Polskapresse sp. z o.o., 2011-06-08. [dostęp 2014-09-23].
  4. "Korowód z Grechutą" - Jan Bończa-Szabłowski. Rzeczpospolita 07.11.2002
  5. Daniel Wyszogrodzki, Świecie nasz - książeczka, EMI Music Poland, 2005
  6. WAK: 15-płytowa edycja "Dzieł zebranych" artysty. Dziennik Polski, 2005-10-24. [dostęp 2013-04-06].
  7. Pogrzeb Marka Grechuty | News O.pl
  8. Tysiące osób pożegnały Grechutę – Wiadomości – WP.PL
  9. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. vod.pl. [dostęp 13 października 2012].
  10. Premiera filmu dokumentalnego „Gdziekolwiek będę …” w TVP2 – Telewizja Polska SA
  11. http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/4224046
  12. Zapowiedź planu emisji monet kolekcjonerskich oraz monet 2 zł Nordic Gold na 2010 r.
  13. http://www.echodnia.eu/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110809/NAJEZYKACH0103/322679044
  14. http://wiadomosci.onet.pl/regionalne/kielce/marek-grechuta-kandydatem-do-alei-slaw,1,3436539,wiadomosc.html
  15. http://grechutafestival.pl/grechutafestival/news/108
  16. http://grechutafestival.pl/grechutafestival/news/108
  17. M.P. z 2000 r. Nr 17, poz. 369
  18. Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. wp.pl, 5 października 2005. [dostęp 2 lipca 2011].
  19. M.P. z 2007 r. Nr 9, poz. 92

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]