Maciej Zembaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Maciej Zembaty
Maciej Zembaty 20090508.jpg
Maciej Zembaty w Warszawie w maju 2009
Imię i nazwisko Jan Maciej Zembaty
Data i miejsce urodzenia 16 maja 1944
Tarnów
Data i miejsce śmierci 27 czerwca 2011
Warszawa
Gatunek poezja śpiewana
Zawód wokalista, poeta, scenarzysta
Aktywność 1965-2011
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (pośm.)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Strona internetowa
Portret Macieja Zembatego autorstwa Zbigniewa Kresowatego
Grób Macieja Zembatego na Wojskowych Powązkach

Maciej Zembaty, właśc. Jan Maciej Zembaty[1] (ur. 16 maja 1944 w Tarnowie[a][2], zm. 27 czerwca 2011 w Warszawie[3]) – polski poeta, satyryk, scenarzysta, reżyser radiowy, muzyk, bard i tłumacz, głównie poezji Leonarda Cohena.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo spędził w Wadowicach, do których przeniósł się wraz z rodziną wkrótce po narodzinach[a][2].

Uczył się gry na fortepianie w średniej szkole muzycznej, uczęszczał również do liceum plastycznego, w którym historii uczył go Jacek Kuroń[4][2]. Ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Pracę magisterską napisał na temat polskiej piosenki i gwary więziennej. Dzięki swym badaniom stał się jednym z pierwszych specjalistów od grypsery. Przez krótki czas studiował również w warszawskiej PWST oraz na wydziale reżyserskim łódzkiej filmówki[4][2].

Zadebiutował w 1965 na Festiwalu w Opolu, gdzie uzyskał wyróżnienie jury oraz nagrodę za najlepszy debiut autorski.

Był poliglotą, znającym płynnie siedem języków, w tym z trzech tłumaczył teksty i piosenki[5].

W 1972 dzięki Maciejowi Karpińskiemu[6] zetknął się z piosenkami Leonarda Cohena. W ciągu kilku miesięcy przetłumaczył ich kilkanaście, zaś w całym swoim życiu - ponad 60. Większość z nich opublikował w tomikach, zarówno w obiegu oficjalnym, jak i poza nim. Wydał także kilka płyt z własnymi aranżacjami i wykonaniami piosenek kanadyjskiego autora. Jego tłumaczenie piosenki „Partisan” stało się jednym z nieoficjalnych hymnów[7] przywódców „Solidarności”.

W 1972 we współpracy z Jackiem Janczarskim stworzył radiowe słuchowisko Rodzina Poszepszyńskich, które stała się jedną ze sztandarowych audycji rozrywkowych Polskiego Radia. Tworzone i nadawane było z dłuższymi przerwami przez 25 lat, a jego bohaterowie stali się parodią postaci znanych z innych seriali radiowych takich jak Matysiakowie i W Jezioranach.

W latach siedemdziesiątych związał się też z Programem Trzecim Polskiego Radia gdzie prowadził między innymi autorską audycję "Płyty nasze i naszych przyjaciół", „Zgryz”, był też jednym z prezenterów „Zapraszamy do Trójki” - pierwszej i jedynej podówczas audycji nadawanej na żywo, z telefonicznym udziałem słuchaczy.

W pierwszą rocznicę Sierpnia 1980 współtworzył Pierwszy Przegląd Piosenki Prawdziwej „Zakazane Piosenki” - imprezę będącą „antyfestiwalem sopockim” prezentującą twórców i twórczość poza peerelowską cenzurą.

Album Alleluja sprzedano w ponad 400 tys. egzemplarzy, dzięki czemu w 1986 uznany został za złotą płytę. W latach 80. występował w duecie z Johnem Porterem.

W 1988 nagrał wstęp (parlando) do piosenki grupy Papa Dance pt. „Galaktyczny zwiad”.

Poza tłumaczeniami z angielskiego i własną twórczością, opublikował także kilka przekładów wierszy i piosenek autorów rosyjskich, głównie tzw. pieśni błatnych. Przez wiele lat Zembaty współpracował także z polskimi reżyserami. Zasłynął jako scenarzysta i autor muzyki do kilku filmów, m.in. Około północy (1977), Sam na sam (1977) i serialu telewizyjnego Siedem życzeń (1984). W tym ostatnim użyczył również głosu kotu o imieniu Rademenes.

Od listopada 2007 radio TOK FM emitowało ostatnie słuchowisko Macieja Zembatego – Przygody Wuja Alberta.

Był autorem piosenki „Ostatnia posługa”, śpiewanej na melodię marsza żałobnego Chopina, która, jak podkreślali socjologowie, przełamała pewne tabu dotyczące społecznej obyczajowości związanej ze śmiercią i pochówkiem, uwalniając je od obowiązkowej celebry i urzędowego smutku[potrzebne źródło].

Zembaty wrócił do pisania w 2007 roku; w tym też roku założył własny blog[8].

Zmarł w wyniku zatrzymania akcji serca[9].

8 lipca 2011 Maciej Zembaty został pochowany na Powązkach Wojskowych w Warszawie[10][11].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Książki[edytuj | edytuj kod]

  • Makabra i współczucie, (wybór tekstów z obszernymi notkami autobiograficznymi), Maciej Zembaty z przedmową Jacka Janczarskiego i ilustracjami Piotra Dumały; Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1996; miękka oprawa, 220 stron; ISBN 83-7023-518-2;
  • Rodzina Poszepszyńskich Story, Maciej Zembaty i Jacek Janczarski. Da Capo, Warszawa, 1997. Miękka oprawa, 192 strony. ISBN 83-7157-242-5.
  • Maciej Zembaty, Maciej Zembaty. Twój Styl, Warszawa, 2002. Miękka oprawa, 113 stron, ISBN 83-7163-314-9
  • Mój Cohen, Maciej Zembaty. MTJ Agencja Artystyczna, Warszawa, 2003. Miękka okładka, 232 strony. ISBN 83-911888-9-2.
  • Piosenki, Maciej Zembaty, Edward Stachura, Włodzimierz Wysocki. Anagram, Warszawa, 1992. Miękka oprawa, 176 stron, ISBN 8190011239.

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Filmografia [13][edytuj | edytuj kod]

  • Film krótkometrażowy Nosił wilk razy kilka (scenariusz), 1976
  • Film animowany Przechadzka (współautor scenariusza), 1976
  • Około północy (scenariusz), 1977
  • Sam na sam (współpraca reżyserska, scenariusz) 1977
  • Terrarium (mężczyzna na przyjęciu u Marii; nie występuje w czołówce), 1979
  • Siedem życzeń (scenariusz, dialogi, dubbing - głos kota Rademenesa; nie występuje w czołówce), 1984
  • Palce lizać (lektor, odcinki 2 - 9), 1999

Uwagi

  1. 1,0 1,1 Część źródeł podaje, że artysta urodził się w Wadowicach; w rzeczywistości przeniósł się tam z rodziną wkrótce po narodzinach w Tarnowie.

Przypisy

  1. Biogram na stronach agencji MTJ, na podstawie Leksykonu Polskiej Muzyki Rozrywkowej Ryszarda Wolańskiego, 2002
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Maciej Zembaty - strona nieoficjalna. [dostęp 2011-06-27].
  3. Maciej Zembaty nie żyje. muzyka.interia.pl, 2011-06-27. [dostęp 2011-06-27].
  4. 4,0 4,1 Maciej Zembaty nie żyje. wyborcza.pl. [dostęp 2011-06-29].
  5. Maciej Zembaty nie żyje. tvp.pl/warszawa. [dostęp 2011-06-29].
  6. Maciej Zembaty: Mój Cohen. Wrocław: OTO "Kalambur", 1988, s. 23.
  7. Maciej Zembaty Do Cohena trzeba dojrzeć. muzyka.dziennik.pl, 2008-09-29. [dostęp 2011-07-04].
  8. Maciej Zembaty internetowy ponury magazynier. maciejzembaty.pl. [dostęp 2011-06-27].
  9. Tak to jest z sercem, że ono trach i przestaje pracować. Maciej Zembaty nie żyje.. tvn24.pl, 2011-06-28.
  10. Warszawa. Pogrzeb Macieja Zembatego na Wojskowych Powązkach. wyborcza.pl, 2011-07-08. [dostęp 2011-07-08].
  11. IAR: Maciej Zembaty spoczął na Powązkach (pol.). polskieradio.pl, 2011-07-08. [dostęp 2011-07-08].
  12. M.P. z 2011 r. Nr 107, poz. 1073
  13. Film Polski, Film Polski (dwa różne rekordy w bazie danych)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]