Jaja carskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksander III na koniu (1910)
Jajko Azow
Commons in image icon.svg

Jaja carskie (inaczej jajka Fabergé, ros. Яйца Фаберже́ od nazwiska złotnika Petera Carla Fabergé) – dzieła sztuki złotniczej z czasów Aleksandra III Romanowa i Mikołaja II.

Jajka Fabergé na dworze Romanowów[edytuj | edytuj kod]

Wykonywane w pracowni nadwornego jubilera na zamówienie cara jako prezent wielkanocny. Były wykonywane ze złota, srebra, kamieni szlachetnych, kości słoniowej, masy perłowej i zdobione emalią.

Pierwsze jajko wielkanocne w pracowni Fabergé powstało w 1884 na zlecenie Aleksandra III, jako prezent dla żony cesarza Marii. Po śmierci Aleksandra III jego syn, Mikołaj II, kontynuował tradycję zamawiania jednego jajka na Wielkanoc. W środku jajka zazwyczaj kryła się niespodzianka, która aż do momentu otworzenia podarunku była objęta ścisłą tajemnicą.

Fabergé inspirował się wydarzeniami historycznymi, np. wojnami czy otwarciem kolei transsyberyjskiej. Zdobił swoje dzieła miniaturami carskich rezydencji, wizerunkami członków rodziny. Dekoracja jajka koronacyjnego ofiarowanego przez Mikołaja II żonie Aleksandrze w 1897 nawiązywała do sukni koronacyjnej carycy (ornament siatki), w środku ukryta była złota miniatura karety koronacyjnej, z siedzeniami z rubinu, szybkami z górskiego kryształu i koroną na dachu[1].

W 1900 roku jajka Fabergé wystawiono na Wystawie Światowej w Paryżu. Jajka zostały nagrodzone złotymi medalami, a Fabergé otrzymał Legię Honorową i stał się sławny w całej Europie. Do wybuchu rewolucji powstały 54 jaja carskie. W czasie rewolucji Fabergé uciekł przez Finlandię i Niemcy do Szwajcarii, gdzie zmarł w 1920[1].

Spis jajek Faberge[2][edytuj | edytuj kod]

Pierwszych dziesięć cesarskich prezentów wielkanocnych w kształcie jajka zostało wykonanych na zamówienie cara Aleksandra III.

Były to:

  • 1885. Jajko z kurką (Hen Egg). Pierwszy cesarski prezent wielkanocny w formie jaja.
  • 1886. Jajko z kurką i szafirowym wisiorem (Hen egg with Sapphire Pendant). Czasem jest również nazywane "Jajkiem z kurką w koszyku" lub "Drugim cesarskim jajkiem". Dzieło to bardzo przypomina pierwsze cesarskie jajko. Obecnie jest zaginione.
  • 1887. Trzecie jajko cesarskie (Third Imperial Egg).
  • 1888. Jajko z rydwanem ciągniętym przez cherubinka (Cherub Egg with Chariot). Dzieło to jest również nazywane "Anioł z jajkiem na rydwanie". Dziś jest to dzieło zaginione.
  • 1889. Jajko neseser (Necessaire Egg). Rzadziej nazywane "Jajkiem z perłą". Dzieło to jest zaginione.
  • 1890. Jajko z widokami duńskich pałaców (Danish Palaces Egg). Właściwie nazwa powinna brzmieć: Jajko ozdobione widokami pałaców cesarskich.
  • 1891. Jajko z miniaturą okrętu Pamięć Azowa (Memory of Azow).
  • 1892. Jajko z diamentową kratką (Diamond Trellis Egg).
  • 1893. Jajko kaukaskie (Caucasus Egg). Właściwie: „Jajko ozdobione widokami Kaukazu”.
  • 1894. Jajko renesansowe (Renaissance Egg). Niespodzianką ukrytą wewnątrz niego było: Jajko Zmartwychwstania (Resurrection Egg). Do niedawna Jajko Zmartwychwstania uchodziło za samodzielne dzieło. Mimo iż nadal toczą się w tej kwestii dyskusje wśród badaczy, przeważa pogląd, że jest to niespodzianka z Jajka renesansowego.

Od 1895 roku firma Fabergé wytwarzała każdego roku dwa cesarskie prezenty wielkanocne w kształcie jajka. Zamawiającym był car Mikołaj II, który w ten sposób kontynuował tradycję zapoczątkowaną przez swojego ojca Aleksandra III. Jeden cesarski prezent wielkanocny był darem dla matki cara, cesarzowej Marii Fiodorowny, a drugi był prezentem dla jego żony cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.

  • 1895. Niebieski zegar z wężem (Blue Serpent Clock Egg) lub Niebieskie jajko z wężem. Było pierwszym prezentem wielkanocnym od Mikołaja II dla jego matki cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1895. Jajko z pączkiem róży (Rosebud Egg). Było pierwszym prezentem wielkanocnym od cara Mikołaja II dla żony, cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1896. Jajko z dwunastoma monogramami (12 Monogram Egg) lub Jajo z portretami Aleksandra III (Alexander III Portraits Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1896. Jajko z obrotowymi miniaturami (Egg with Revolving Miniatures). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1897. Jajko różowoliliowe (Mauve Egg). Zaginione. Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1897. Jajko koronacyjne (Coronation Egg). Jedno z najpiękniejszych jajek wykonanych przez Fabergé. Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1898. Jajko z pelikanem (Pelican Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1898. Jajko z konwaliami (Lilies of the Valley Egg). Dzieło było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1899. Jajko z bratkami (Pansy Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1899. Jajko z bukietem białych lilii (Madonna Lily Clock Egg) lub Zegar z bukietem białych lilii. Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1900. Jajko z kogucikiem (Cockerel Egg) lub Zegar z kogucikiem. Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1900. Jajko Kolei Transsyberyjskiej (Trans-Siberian Railway Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1901. Jajko z miniaturą pałacu w Gatczynie (Gatchina Palace Egg) lub Jajko z Pałacem Gatczyna. Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1901. Jajko z bukietem polnych kwiatów (Flower Basket Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1902. Nefrytowe jajko cesarskie (Empire Nephrite Egg). Zaginione. Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1902. Jajko z listkami koniczyny (Clover Leaf Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1903. Duńskie jajko królewskie (Royal Danish Egg). Zaginione. Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1903. Jajko Piotra Wielkiego (Peter the Great Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.

W latach 1904-1905 z powodu wojny nie zamówiono cesarskich prezentów wielkanocnych.

  • 1906. Jajko z łabędziem (Swan Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1906. Jajko kremlowskie (Moscow Kremlin Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1907. Jajko miłosne (Love Trophies Egg) lub Jajko z atrybutami miłości. Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1907. Jajko z pnącymi różami (Rose Trellis Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1908. Jajko z pawiem (Peacock Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1908. Jajko z miniaturą Pałacu Aleksandrowskiego (Alexander Palace Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1909. Jajko upamiętniające Aleksandra III (Alexander III Commemorative Egg). Zaginione. Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1909. Jajko z miniaturą jachtu Standard (Standard Yacht Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1910. Jajko z pomnikiem konnym Aleksandra III (Alexander III Equestrian Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1910. Jajko z kolumnadą (Colonnade Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1911. Jajko z drzewkiem pomarańczowym (Bay Tree Egg) czasem nazywane też Jajkiem z drzewkiem laurowym. Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1911. Jajko piętnastej rocznicy (15th Anniversary Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1912. Jajko napoleońskie (Napoleonic Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1912. Jajko carewicza (Tsarevich Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1913. Jajko zimowe (Winter Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1913. Jajko trzechsetlecia panowania Romanowów (Romanov Tercentenary Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1914. Jajko Katarzyny Wielkiej (Catherine the Great Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1914. Jajko mozaikowe (Mosaic Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1915. Jajko Czerwonego Krzyża z portretami (Red Cross Portraits Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1915. Jajko Czerwonego Krzyża z tryptykiem (Red Cross Triptych Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
  • 1916. Jajko z Orderem św. Jerzego (Order of Saint George Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1916. Jajko stalowe (Steel Military Egg) lub Stalowe jajko wojskowe. Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.

W 1917 roku dwór jak zwykle zamówił dwa cesarskie prezenty wielkanocne. Dramatyczne wydarzenia rozpoczynającej się rewolucji spowodowały, że nigdy nie zostały one doręczone carowi Mikołajowi II.

  • 1917. Jajko z brzozy karelskiej (Birch Egg). Było prezentem dla cesarzowej Marii Fiodorowny.
  • 1917. Jajko z konstelacją w dniu narodzin carewicza (Blue Tsarevich Constellation Egg). Było prezentem dla cesarzowej Aleksandry Fiodorowny.
Jajka rodziny Kelch

W latach 1898-1904 firma Fabergé wykonała serię jajek wielkanocnych na zamówienie Aleksandra Kelcha, milionera, właściciela syberyjskich kopalń złota i platyny. Były one przeznaczone na prezenty dla Barbary Kelch. Jajka rodziny Kelch dorównują jakością cesarskim prezentom wielkanocnym. W sumie Fabergé wykonał siedem jajek dla Barbary Kelch.

  • 1898. Jajko z kurką (Hen Egg).
  • 1899. Jajko z dwunastoma panelami (12 Panel Egg).
  • 1900. Jajko w kształcie szyszki pinii (Pinecone Egg).
  • 1901. Jajko z kwitnącymi gałązkami jabłoni (Apple Blossom Egg).
  • 1902. Jajko rocaillowe (Rocaille Egg).
  • 1903. Jajko bomboniera (Bombonniere Egg).
  • 1904. Zegar z kogucikiem (Chenticeleer Egg).
  • Inne jajka wielkanocne wykonane przez Fabergé.
  • 1902. Jajko księżnej Marlborough (Duchess Marlborough Egg).
  • 1902. Jajko Rothschilda (Rothschild Egg).
  • 1907. Jajko Jusupowa (Youssoupow Egg).
  • 1914. Jajko rodziny Nobel (Nobel Egg).
  • 1899-1903. Jajko z wiosennymi kwiatami (Spring Flower Egg).

Oprócz wymienionych powyżej firma Faberge wykonała wiele dzieł w formie jajek. W większości mają one skromniejszą dekorację.

Spadkobiercy[edytuj | edytuj kod]

Synowie Fabergé nie kontynuowali dzieła i w 1951 za 25 tys. dolarów sprzedali markę i technologię rosyjskiemu emigrantowi Samowi Rubinowi, producentowi perfum z USA. Prawa przechodziły potem z rąk do rąk, aż w 1989 za 1,5 mld dolarów kupił je koncern Unilever. We współpracy z koncernem jajka wyrabiał niemiecki jubiler Victor Mayer, który wykonał m.in. jedyne jajko z bursztynu ofiarowane Gdańskowi. W 2009 prawa zakupiła południowoafrykańska firma Pallinghurst Resours[1].

Współczesne jajka Fabergé[edytuj | edytuj kod]

W ostatnich czasach powróciła moda na jajka Fabergé. Pierwszą współczesną wersją było tzw. „jajko pokoju” wykonane dla Gorbaczowa w 1991 roku. Znane jest „jajko milenijne” z 2000 roku. Ostatnim słynnym dziełem jest „jajko faz Księżyca”.

Zachowały się 42 jaja carskie[3]. 28 listopada 2007 na aukcji w domu Christie's jajko z zegarem i kogutem, wykonane w 1902 roku dla jednego z Rotszyldów, zostało sprzedane za rekordową sumę 18,5 mln dolarów. Z jajka co godzinę wyskakuje miniaturowy kogut, który sygnalizuje godzinę[4][5][6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Olszański Tadeusz. Złote jaja. „„Polityka””, s. 101, 2009-11-14 (pol.). [dostęp 2010-03-13]. 
  2. A. Szymański. Faberge. Historia i arcydzieła, Opole: Metropolisart, 2014.
  3. Tatiana Fabergé, Lynette G. Proler, Valentin V. Skurlov: The Fabergé Imperial Easter Eggs. Christie’s, 1997. ISBN 090343248X.
  4. Faberge egg sold for record £8.9m (ang.). 2007-11-28. [dostęp 2013-12-25].
  5. Russian Works of Art Including The Rothschild Fabergé Egg (ang.). [dostęp 2013-12-25].
  6. Jajo Faberge sprzedane za 18,5 mln dolarów (pol.). 2007-11-28. [dostęp 2013-12-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]