Bursztyn

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy żywicy kopalnej. Zobacz też: Bursztyn (ujednoznacznienie).
Bursztyn
Fragment Bursztynowej Komnaty
Szkatuła wykonana z kilku rodzajów bursztynu

Bursztyn (jantar, amber, elektrum (łac.), elektron (gr.)) – kopalna żywica drzew iglastych, a w rzadszych przypadkach żywicujących liściastych drzew z grupy bobowców.

Znanych jest około 60 odmian (gatunków). Najstarsze z nich pochodzą z utworów dewońskich (stwierdzono je w Kanadzie); najmłodsze, nie zaliczane zasadniczo do bursztynów są znajdowane w Ameryce Południowej, Afryce, Australii i Nowej Zelandii (kopal).

Spis treści

[edytuj] Nazwy

Nazwa "bursztyn" pochodzi od niemieckiego bernstein (kamień, który się pali). Znany był od dawna pod różnymi nazwami:

  • sukcynit — nazwa geologiczna, pochodzi od succinum – sok, żywica drzewna;
  • Grecy nazywali ten kamień elektron (ηλεκτρον), co oznacza świecący i błyszczący;
  • Rzymianie nazywali bursztyn lyncurium, czyli mocz rysia, albowiem według legendy złocisty kamień powstał ze skamieniałego moczu tego drapieżnika;
  • succinum to łacińska nazwa bursztynu używana w farmacji. Powstała od łac. succus — sok;
  • Egipcjanie nazywali bursztyn sokal;
  • Arabowie anbar, ponieważ zapach pocieranego bursztynu kojarzył się z zapachem ambry;
  • Persowie nazywali kamień karuba – złoty rabuś;
  • Włosi – ambra gialla;
  • Szwedzi – raf, znaczy chwytać;
  • Słowiańska nazwa jantar została przejęta od Litwinów, a ta od fenickiej nazwy jainitar – żywica morska.

[edytuj] Właściwości

Tworzy nieregularne bryłki. Największa znaleziona bryła bursztynu bałtyckiego waży 9,75 kg. Najczęściej spotykany jest bursztyn żółty, rzadsze są odmiany bezbarwne, czerwone, zielonkawe, a ich przejrzystość zależy od zawartości drobnych pęcherzyków powietrza. Bryłki bursztynu zawierają niekiedy pochodzące z okresu kredy i trzeciorzędu szczątki zwierząt lub roślin, tzw. inkluzje. Inkluzje stałe są reprezentowane przez różne minerały np. piryt, żelazo, kwarc, oraz owady, rzadziej pajęczaki, drobne płazy i gady, rośliny i ich szczątki. Inkluzje stanowią cenny materiał badawczy dla biologów i paleontologów.

[edytuj] Odmiany

[edytuj] Występowanie

  • Występuje w utworach trzeciorzędowych: b. bałtycki, dominikański, birmański (birmit) – odmiana spotykana w Tajlandii, Wietnamie, Malezji, Myanmarze, chilijski, meksykański, australijski – spotykany w Australii, grenlandzki (szraufit) – spotykany na Grenlandii , sachalinski, sycylijski;
  • W utworach kredowych: b. libański, jakucki, willeryt, retynit – odmiana spotykana w Chinach, cedaryt – spotykany w Kanadzie, walchowit i neudorfit – odmiany spotykane w Czechach.

Najbardziej znany – sukcynit jest znajdowany w utworach trzeciorzędowych Polski, Litwy, Łotwy, Rosji, Danii, Niemiec, Szwecji. Inne żywice kopalne są spotykane: Argentynie (ambryt), w Afryce, na Madagaskarze.

[edytuj] Zastosowania

Najbardziej ceniony w jubilerstwie bursztyn bałtycki, znany od pradziejów, po raz pierwszy włączony do wykazów mineralogicznych przez Breithaupta w XIX wieku, inaczej zwany jest sukcynitem.

W medycynie ludowej dym bursztynowych kadzidełek zabijał zarazki, a noszone na szyi korale zapobiegają bólom gardła i głowy oraz wzmacniają tarczycę. Ogrzane grudki bursztynu stosowało się do wyciągania z oczu ciał obcych (muszek, pyłków). Utłuczony proszek zażywano jak tabakę, co miało oczyścić zatoki i pomóc w pozbyciu się kataru.

Współczesna litoterapia stosuje bursztyn jako nalewkę w leczeniu chorób tarczycy, gardła, przy chrypce i reumatyzmie.

[edytuj] Wielkość

Największe bryły osiągają wagę kilku, a wyjątkowo kilkunastu kilogramów.

[edytuj] Bibliografia

  • Bukowski Zbigniew "Znaleziska bursztynu w zespołach z epoki brązu i z wczesnej epoki żelaza z dorzecza Odry oraz Wisły"
  • Franaszek Krystyna "Bursztyn – podstawowe wiadomości"
  • Gierłowska Gabriela "Przewodnik po imitacjach bursztynu"
  • Jastrzębski Jerzy "Bursztyniarstwo na Kurpiach"
  • Kosmowska-Ceranowicz Barbara, Konart Tomasz "Tajemnice Bursztynu"
  • Kriegseisen Jacek "Słupskie bursztynnictwo"
  • Mierzwińska Elżbieta "Dzieje bursztynu: historia sztuki bursztynniczej i przewodnik po wystawie malborskiej"
  • Pęczalska Anna "Złoto Północy: opowieści o bursztynie"
  • Świerzowska Agata "Bursztyn, koral, gagat: symbolika religijna i magiczna"

[edytuj] Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Bursztyn
Wikisłownik
Zobacz hasło bursztyn w Wikisłowniku

Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Bursztyn”
Utwórz książkę