John Chilembwe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wielebny John Chilembwe (ur. 1871 r. – zm. 3 lutego 1915 r.) – był ortodoksyjnym baptystycznym dydaktykiem oraz ważną postacią w walce przeciwko kolonializmowi w Nyasalandzie (obecnie Malawi). Obecnie Chilembwe uważany jest za bohatera walk o niepodległość Malawi, a święto na jego cześć obchodzone jest corocznie w dniu 15 stycznia.

Chilembwe uczestniczył w misji ewangelizacyjnej prowadzonej przez Kościół Szkocji w Nyasalandzie ok. roku 1890. W roku 1892 wstąpił do miejscowego sztabu Josepha Bootha, misjonarza baptystycznego. Booth krytykował misje prezbiterian w Nyasalandzie. Postanowił więc samemu założyć Misję Protestancką Zambezi (Zambezi Industrial Mission). Nauczanie Bootha bazowało na kwestii równości każdego człowieka w społeczeństwie - była to w kolonialnej Afryce idea radykalna.

W roku 1897 Chilembwe wraz z Boothem udali się do Lynchburgu w stanie Wirdżinia w USA, gdzie uczęszczali do Wirgińskiego Koledżu Teologicznego, niewielkiego afrykańsko-amerykańskiego seminarium duchownego. Tam Chilembwe zapoznał się z pracami Johna Browna, Bookera T. Washingtona oraz innych abolicjonistów. W roku 1900 wrócił on do Nyasalandu już jako wyświęcony pastor baptystyczny. Współpracując z Amerykańskim Narodowym Konwentem Baptystów, założył Protestancką Misję Opatrzności (Providence Industrial Mission), z której wykształciło się siedem osobnych szkół. Do roku 1912 zgromadziły one 1000 uczniów oraz 800 dorosłych studentów. Chilembwe starał się zaszczepić słuchaczom wartości ciężkiej pracy, dostrzegania znaczenia i możliwości własnej osoby oraz wzajemnej pomocy w lokalnej społeczności.

W roku 1913 w południową Afrykę nawiedziła klęska głodu. Mieszkańcy Mozambiku masowo migrowali do Nyasalandu. Chilembwe sprzeciwiał się wyzyskiwaniu jego parafian oraz uchodźców przez właścicieli plantacji. Pracownikom obcinano wynagrodzenia i bito ich. William Jervis Livingstone, jeden z plantatorów, nakazał podpalić kilka wiejskich kościołów i szkół założonych przez pastora Chilembwe. Duchownego dotknęła także kwestia poboru mieszkańców jego gminy do angielskiego wojska. Oddziały tubylców z angielskich kolonii walczyły z Niemcami w Tanzanii podczas I wojny światowej. Rząd w Londynie nie zaoferował im w zamian za służbę żadnych widocznych korzyści. Chilembwe oskarżał Brytyjczyków o rasizm i wyzysk.

23 stycznia 1915 r. Chilembwe wzniecił powstanie: wraz z 200 swoimi zwolennikami zaatakował miejscowe plantacje, na których uciskano afrykańskich robotników. Chilembwe planował zgładzenie wszystkich mężczyzn pochodzenia europejskiego. Powstańcy wymordowali personel trzech plantacji, włącznie z Livingstone'em, któremu ścięto głowę w obecności jego żony i małej córeczki. Zabito również kilku afrykańskich robotników, którzy nie poparli buntu i stawiali opór. Zgodnie z rozkazem pastora Chilembwe nie krzywdzono kobiet ani dzieci. Gdy powstanie nie uzyskało poparcia lokalnych plemion, Chilembwe próbował zbiec do Mozambiku; po drodze został schwytany przez dostojników wojskowych i zabity 3 lutego 1915 r. Chociaż Chilembwe wysyłał wcześniej listy do sąsiednich prowincji Zomba i Ncheu, w których nawoływał ich ludność do jednoczesnej organizacji powstań w kilku regionach, jego słowa dotarły na miejsce za późno. Gdy 25 stycznia wreszcie dostarczono listy do przedstawicieli ludności regionów Zomba i Ncheu, urzędnicy kolonialni wiedzieli już o przygotowywanym spisku. Wskutek tego, pospiesznie zorganizowane powstania szybko upadły. Z rozkazu urzędników zamordowano też pewną liczbę zwolenników Chilembwy.

Ofiarami największych represji stało się 175 Malawijczyków, których nazwiska znajdowały się w tzw. "Rejestrze wojennym" powstania. Szykany objęły również miejscowych baptystów (ok. 1160 osób).

Malawi ostatecznie uzyskało niepodległość dopiero wskutek przemian geopolitycznych po kolejnej wojnie światowej, w 1964 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Brockman, N. C. Chilembwe, John. An African Biographical Dictionary, 1994
  • Rotberg, R. I. John Chilembwe: Brief life of an anticolonial rebel: 1871?-1915. Harvard Magazine, March-April 2005: Volume 107, Number 4, Page 36
  • Who is John Chilembwe. , 1996
  • Shepperson, George and Price, Thomas. Independent African: John Chilembwe and the Origins, Setting and Significance of the Nyasaland Native Uprising of 1915. Edinburgh University Press, 1967.

Artykuł został przetłumaczony z angielskiej edycji Wikipedii.