Mozambik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Mozambik – wyspa i miasto.
República de Moçambique
Republika Mozambiku
Flaga Mozambiku
Godło Mozambiku
Flaga Mozambiku Godło Mozambiku
Hymn: Patria Amada
Położenie Mozambiku
Język urzędowy portugalski
Stolica Maputo (dawniej Lourenço Marques)
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Armando Guebuza
Szef rządu premier Alberto Vaquina
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
36. na świecie
801 590 km²
13 000 km² (ok. 2%)
Liczba ludności (2009)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
54. na świecie
22,894,000
26 osób/km²
Bantu
Jednostka monetarna metical (MZM)
Niepodległość od Portugalia Portugalii
25 czerwca 1975
Strefa czasowa UTC +2
Kod ISO 3166 MZ
Domena internetowa .mz
Kod samochodowy MOZ
Kod samolotowy C9
Kod telefoniczny +258
Mapa Mozambiku
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Mozambik w Wikipodróżach

Mozambik (port. Moçambique, Republika Mozambiku República de Moçambique) – państwo położone w południowo-wschodniej Afryce. Graniczy z RPA, Suazi, Tanzanią, Malawi, Zimbabwe i Zambią.

Przez kilka wieków kolonia portugalska, w 1975 uzyskał niepodległość.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ustrój polityczny Mozambiku.

Władzą ustawodawczą jest jednoizbowy parlament o 250 miejscach – Zgromadzenie Republiki. Wybory odbywają się co 5 lat.

Urząd prezydenta obecnie sprawuje Armando Guebuza z partii FRELIMO, będąc następcą poprzedniego prezydenta i przywódcy FRELIMO, Joaquima Chissano. Wybory prezydenckie odbywają się co 5 lat.

W wyborach prezydenckich i parlamentarnych w grudniu 2004 roku zwyciężyła Partia FRELIMO zdobywając ok. 60% głosów. RENAMO i inne partie opozycyjne wystąpiły z oskarżeniami o oszustwa wyborcze[potrzebne źródło], lecz głosy te nie zostały uwzględnione[potrzebne źródło]. Armando Guebuza objął stanowisko prezydenta 2 lutego 2005.

  • święto narodowe: Dzień Niepodległości – 25 czerwca.
  • ustanowienie konstytucji: 30 listopada 1990.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Mozambique Provinces numbered 300px.png

Pod względem administracyjnym Mozambik dzieli się na 11 prowincji:

  1. Cabo Delgado,
  2. Gaza,
  3. Inhambane,
  4. Manica,
  5. Maputo (stołeczna),
  6. Maputo,
  7. Nampula,
  8. Niasa,
  9. Sofala,
  10. Tete
  11. Zambezia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Mozambiku.
Wyspa Mozambik (Ilha de Moçambique)

Na tereny obecnego Mozambiku w 1498 dotarł portugalski odkrywca i podróżnik Vasco da Gama. W 1505 Portugalczycy założyli pierwsze osady w pobliżu dzisiejszego miasta Beira. W XVI wieku na wybrzeżu powstawały dalsze portugalskie osiedla. W 1609 utworzono kolonię, która stała się głównym portugalskim ośrodkiem handlu ludźmi (niewolnikami).

Opór wobec władz kolonialnych, który pojawił się pod koniec XIX wieku, został zdławiony. Od 1964 roku walkę z władzą Portugalii rozpoczęła narodowowyzwoleńcza partyzantka związana z ruchem FRELIMO. Po przewrocie w Portugalii w 1974 wynegocjowano zawieszenie broni.

W roku 1975 Mozambik stał się niepodległym państwem. W tym samym roku przeciwko rządom FRELIMO stanęła opozycyjna RENAMO utworzona przy wsparciu rasistowskich reżimów Rodezji i RPA które chciały w ten sposób wymusić na Mozambiku zaprzestanie wspierania działających na południu Afryki ruchów narodowowyzwoleńczych[1]

Od tego czasu Mozambikiem targały zbrojne konflikty wewnętrzne - walka z opozycyjną organizacją RENAMO przerodziła się w wojnę domową i z sąsiednimi RPA i Rodezją. W latach 90. XX wieku konflikty udało się załagodzić i w 1994 przeprowadzono wielopartyjne wybory.

21 października 2013 opozycyjna RENAMO wypowiedziało układ pokojowy z 1992. Już wcześniej, bo w kwietniu i czerwcu 2013 dochodziło do starć między armią, a RENAMO, a w atakach bojówki zginęło 11 żołnierzy i policjantów oraz sześciu cywilów[2].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobne artykuły: Geografia MozambikuMiasta w Mozambiku.
Tradycyjna łódź rybacka u wybrzeża północnego Mozambiku

Całkowita długość granic państwowych wynosi 4571 km, z tego z:

Długość linii brzegowej wynosi 2470 km

Najwyższy szczyt to Binga – 2436 m n.p.m.

Ważniejsze rzeki Mozambiku:

Główne produkty eksportowe:

Zasoby naturalne:

  • energia wodna
  • gaz ziemny
  • węgiel
  • minerały
  • drewno
  • ziemia uprawna

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Demografia Mozambiku.

Epidemia AIDS ma wpływ na nadumieralność, obniżenie średniego czasu przeżycia, zwiększenie śmiertelności niemowląt, przyrost naturalny, a także zmiany ilościowe w poszczególnych grupach wiekowych.

Podane dane liczbowe są szacunkowe.

Struktura wiekowa:

  • 0-14 lat: 42,1% (płeć męska 3 634 173; płeć żeńska 3 725 396) (2003), 43% (płeć męska 4 079 240; płeć żeńska 4 122 578) (2000)
  • 15-64 lat: 55,3% (płeć męska 4 712 891; płeć żeńska 4 945 123) (2003), 54% (płeć męska 5 123 178; płeć żeńska 5 262 618) (2000)
  • 65+ lat: 2,6% (płeć męska 189 778; płeć żeńska 271 905) (2003), 3% (płeć męska 215 412; płeć żeńska 301 670) (2000)
Zmiany liczby ludności 1961 – 2003

Przyrost naturalny: 0.82% (2003), 1.47% (2000)

Wskaźnik urodzin: 38,2 urodzeń/1 000 ludności (2003), 37,99 urodzeń/1 000 ludności (2000)

Wskaźnik zgonów: 30,04 zgonów/1 000 ludności (2003), 23,29 zgonów/1 000 ludności (2000)

Rozdział płci:

  • przy urodzeniu: 1,03 płeć męska/płeć żeńska
  • poniżej 15 lat: 0,98 płeć męska/płeć żeńska
  • 15-64 lat: 0,95 płeć męska/płeć żeńska
  • 65+ lat: 0,7 płeć męska/płeć żeńska
  • całość ludności: 0,96 płeć męska/płeć żeńska (2003)

Śmiertelność noworodków:

  • całkowita: 199 zgonów/1 000 żywych urodzeń, 139,86 zgonów/1 000 żywych urodzeń (2000)
  • płeć żeńska: 180,61 zgonów/1 000 żywych urodzeń (2003)
  • płeć męska: 216,85 zgonów/1 000 żywych urodzeń

Oczekiwana długość życia w latach:

  • całość ludności: 31,3 (2003), 37,52 (2000)
  • mężczyźni: 30,98 (2003), 38,34 (2000)
  • kobiety: 31,63 (2003), 36,68 (2000)

Wskaźnik płodności: 4,87 urodzonych dzieci/kobietę (2003 szac.), 4,93 urodzonych dzieci/kobietę (2000 szac.) HIV/AIDS – ludzie żyjący z HIV/AIDS: 1,1 mln (2001 szac.) HIV/AIDS – zgony: 60 000 (2001 szac.)

Grupy etniczne: plemienne grupy tubylcze 99,66% (Shangaan, Chokwe, Manyika, Sena, Makua i inne), Europejczycy 0,06%, Euroafrykanie 0,2%, Hindusi 0,08%

Alfabetyzm (% ludności >15 roku życia, która potrafi pisać i czytać):

  • całość ludności: 47,8% (2003), 40,1% (1995)
  • mężczyźni: 63,5% (2003), 57,7% (1995)
  • kobiety: 32,7% (2003), 23,3% (1995)

Struktura etniczna[3]:

Religia (2007):[4][5]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Mozambiku.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na okres lat 80. XX w. przypada niezwykle krwawy i długi konflikt wojenny pomiędzy RPA i Mozambikiem. Spowodował on śmierć ponad miliona ludzi a ok. 5 mln zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Mozambik uznawany jest za najbiedniejszy kraj świata. Nie ma w nim dróg, sklepów, szkół i fabryk, które zostały zniszczone w wyniku działań wojennych i muszą zostać jak najszybciej odbudowane, aby państwo mogło zacząć normalnie funkcjonować. Nie ma na to jednak środków, gdyż odsetki spłacane przez ten kraj corocznie pochłaniają 100 mln $. Zredukowanie zadłużenia w ramach programu HIPC dotyczyło tej części odsetek, która i tak nie była spłacana przez państwo, co w rezultacie nie zmniejszyło obciążenia budżetu Mozambiku. Środków brakuje w podstawowych dziedzinach życia. W Mozambiku, do 2010 roku, nie funkcjonowało nawet powszechne szkolnictwo podstawowe[potrzebne źródło].

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Mozambik dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[6]. Uzbrojenie sił lądowych Mozambiku składało się w 2014 roku m.in. z 96 czołgów, 335 opancerzonych pojazdów bojowych, 102 zestawów artylerii holowanej oraz 12 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych, a marynarka wojenna dysponowała 8 okrętami obrony przybrzeża[6]. Mozambickie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. dwóch samolotów transportowych, czterech śmigłowców oraz dwóch śmigłowców szturmowych[6].

Wojska mozambickie w 2014 roku liczyły 11,2 tys. żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2014) mozambickie siły zbrojne stanowią 104. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 86 mln dolarów (USD)[6].

Znani ludzie pochodzący z Mozambiku[edytuj | edytuj kod]

  • Afric Simone - wokalista, autor takich piosenek jak Ramaya czy Hafanana
  • Eusébio da Silva Ferreira -  portugalski piłkarz urodzony w stolicy Mozambiku, środkowy napastnik, nazywany „Czarną Panterą” lub „Czarną Perłą z Mozambiku”

Przypisy

  1. [konflikty.wp.pl/kat,1020235,title,Mozambik-opozycja-wypowiada-porozumienie-pokojowe,wid,16093245,wiadomosc.html Mozambik: opozycja wypowiada porozumienie pokojowe] (pol.). wp.pl, 21 października 2013. [dostęp 2013-10-28].
  2. [konflikty.wp.pl/kat,1020235,title,Mozambik-opozycja-wypowiada-porozumienie-pokojowe,wid,16093245,wiadomosc.html Mozambik: opozycja wypowiada porozumienie pokojowe] (pol.). wp.pl, 21 października 2013. [dostęp 2013-10-28].
  3. Joshua Project "Mozambique – People Groups"
  4. CIA
  5. UNHCR
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Mozambique (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg