Niemiecka Afryka Wschodnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Schutzgebiet Deutsch-Ostafrika
Niemiecka Afryka Wschodnia
Sułtanat Zanzibaru
Rwanda
Burundi
1885-1919 Tanganika (kraj)
Ruanda-Urundi
Portugalska Afryka Wschodnia
Flaga
Herb
Flaga Herb
Położenie
Państwo Cesarstwo Niemieckie
Stolica Bagamoyo (1885-1890)
Dar es Salaam (od 1890)
Status terytorium kolonia Niemiec
Powierzchnia
 • całkowita

995 000 km²
Liczba ludności (1913)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

7 700 000
7,7 osób/km²
Jednostka monetarna rupia Niemieckiej Afryki Wschodniej
Utworzenie 27 lutego 1885
Likwidacja 28 czerwca 1919

Niemiecka Afryka Wschodnia (niem.: Deutsch-Ostafrika) – niemiecka kolonia w środkowo-wschodniej Afryce obejmująca Tanganikę, Rwandę i Burundi. Obecnie większość tego obszaru należy do Tanzanii. Kolonia zajmowała obszar ok. 994 tys. km².

Początki kolonii wiążą się z osobą Karla Petersa, który był założycielem Niemieckiej Spółki Wschodnioafrykańskiej. Peters podpisał kilka traktatów z lokalnymi wodzami plemiennymi na obszarze Zanzibaru. 3 marca 1885 r. Niemcy ogłosiły, że Peters miał pełnomocnictwa rządowe, a nie prywatne. Krok taki w oczywisty sposób był podyktowany chęcią utworzenia protektoratu w tym rejonie. W całej wschodniej Afryce zaroiło się od niemieckich specjalistów, którzy dotarli na południu do rzeki Rufidżi, a na północy do Witu.

Gdy sułtan Zanzibaru wystosował oficjalny protest przeciwko tym działaniom Otto von Bismarck polecił wysłać do wybrzeży Afryki Wschodniej 5 okrętów wojennych, które ostrzelały pałac sułtański. W rezultacie tej akcji Brytyjczycy zgodzili się na podział stref wpływów, a bezradny sułtan musiał ustąpić.

Niemcy szybko opanowali: Bagamoyo, Dar es Salaam i Kilwę. Tzw. powstanie Abushiri, które zaczęło się w 1888, zostało stłumione z brytyjską pomocą w następnym roku. W 1890 porozumienie brytyjsko-niemieckie doprowadziło do przyznania Niemcom Helgolandu w zamian za zrezygnowanie z Zanzibaru, oraz do ścisłego określenia granic posiadłości niemieckich we wschodniej Afryce (przy czym błędnie wytyczone granice istniały aż do 1910).

Już od początku swojego istnienia, sytuacja w nowej posiadłości cesarstwa był niestabilna. Pierwsze antyniemieckie powstanie tubylców wybuchło niecałe trzy lata po ogłoszeniu kolonii. I tak mocno napiętą sytuację pogarszała stosowana z polecenia Berlina polityka eksploatowania tego rejonu, której celem było wyciśnięcie z tej ziemi wszystkiego co tylko się da, byle osiągnąć zysk. Tubylców zmuszano do opuszczania swoich pierwotnych terenów łowieckich uciskano niebotycznymi podatkami oraz pracą przymusową w kopalniach, na plantacjach i przy budowie kolei. Pomiędzy 1891 a 1894 ludy Hehe prowadzone przez wodza Mkwawę stawiały opór niemieckiej ekspansji, ale zostały one szybko pokonane dzięki pomocy innych plemion, które sprzyjały najeźdźcom (Mkwawa po krótkim okresie wojny partyzanckiej został osaczony i w 1898 popełnił samobójstwo).

Niemcy w nowej kolonii zawsze byli nieliczni i musieli polegać na pomocy lokalnych wodzów, którzy pomagali im utrzymywać porządek, pobierać podatki i zakładać plantacje bawełny, kawy i sezamu.

W 1905 miało miejsce tzw. powstanie Mai, które zostało stłumione przez hrabiego Gustava Adolfa von Götzena. Niedługo potem wybuchła afera związana z korupcją i brutalnością władz kolonii. Dlatego też w 1907 do kolonii z polecenia kanclerza Rzeszy Bernharda von Bülowa przybył Bernhard Dernburg, który otrzymał zadanie zreformowania administracji kolonialnej. Nowy zarządca okazał się osobą na właściwym miejscu, bo Niemiecka Afryka Wschodnia stała się wzorcowym terytorium zamorskim przynoszącym dochody, ponadto przychylne nastawienie do wodzów lokalnych sprawiło, iż stali się oni lojalni wobec Niemców, co miało mieć duże znaczenie podczas zbliżającej się wojny.

W czasie I wojny światowej ogromną rolę odegrał dowódca niemieckich wojsk kolonialnych na tym obszarze gen. Paul von Lettow-Vorbeck. Ten młody i błyskotliwy dowódca ze swoimi siłami liczącymi 3 tys. Europejczyków i 11 tys. tubylców (tzw. askarysi) potrafił związać siły przeciwnika liczące 300 tys. ludzi i dowodzone przez byłego dowódcę z czasów II wojny burskiej Jana Smutsa. Największym zwycięstwem wojsk cesarskich była bitwa pod Tangą (3-5 listopada 1914), gdzie 8-krotnie liczniejsi Brytyjczycy zostali pokonani.

Taktyka Lettowa-Vorbecka polegająca na łączeniu wojny partyzanckiej z dalekimi rajdami na terytorium przeciwnika okazała się skuteczna i kosztowała Brytyjczyków prawie 60 tys. ludzi. Jednak problemy z zaopatrzeniem i nieliczna armia zmusiły Vorbecka do ciągłego wycofywania się. Ostatecznie zostały przy nim skromne siły, z którymi walczył jeszcze kilka tygodni po zakończeniu wojny na terytorium Mozambiku.

Bohaterski dowódca zyskał ogromną sławę w rodzinnych Niemczech. Należy nadmienić, iż ani jeden z jego askarysów nie zdezerterował podczas długiej kampanii, co świadczy o jego znakomitych umiejętnościach dowódczych, dzięki którym potrafił sobie zaskarbić ich lojalność. Po zakończeniu wojny zostali oni nagrodzeni pensjami Republiki Weimarskiej.

W walkach w Afryce Wschodniej zasłynął także niemiecki krążownik SMS Königsberg, który stanowił część (wraz ze starą kanonierką SMS Geier i statkiem pomiarowym SMS Möwe) cesarskiej floty w tym rejonie. W trakcie dwóch wypadów korsarskich poważnie uszkodził krążownik HMS Pegasus, zatopił statek handlowy City of Winchester (6600 BRT) oraz ostrzelał brytyjski port w Zanzibarze oraz francuskie radiostacje na Madagaskarze. Z powodu braku paliwa został unieruchomiony i ostatecznie zatopiony w delcie Rufidżi w 1915 przez monitory HMS Severn i HMS Mersey. Załogę i działa wcielono do armii von Lettov-Vorbecka.

Po traktacie wersalskim kolonia została podzielona pomiędzy aliantów. Belgia otrzymała Rwandę i Burundi, Portugalia tzw. trójkąt Kionga na południe od rzeki Rovuma, który został włączony do Mozambiku, a z reszty utworzono brytyjską Tanganikę.

Gubernatorzy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Roland Oliver, Anthony Atmore: Dzieje Afryki po roku 1800, Książka i Wiedza: Warszawa 2007 ISBN 978-83-05-13491-0
  2. Paweł Brudek: Afryka Wschodnia 1914-1918, Bellona: Warszawa 2008 ISBN 978-83-11-10936-0