Kang Youwei

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
To jest biografia osoby noszącej chińskie nazwisko Kang.
Kang Youwei
Kang Youwei
Chińskie nazwisko i imię
Hanyu pinyin Kāng Yǒuwéi
Wade-Giles K’ang Yu-wei
Zn. tradycyjne 康有為
Zn. uproszczone 康有为

Kang Youwei (ur. 19 marca 1858 w Nanhai w prowincji Guangdong, zm. 31 marca 1927 w Qingdao[1]) – chiński filozof, publicysta, kaligraf i reformator polityczny.

Wczesne życie[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny arystokratycznej[2]. Od wczesnej młodości buntował się przeciwko urządzonemu według zasad neokonfucjanizmu modelowi społecznemu obowiązującemu w cesarskich Chinach[2]. Inspirował się filozofią buddyjską, głosił potrzebę sprawiedliwości społecznej[2].

Wielokrotnie nawoływał do głębokich reform, które uratują Chiny przed upadkiem[2]. W 1883 roku opowiedział się przeciwko krępowaniu stóp dziewczynkom[2]. W 1888 roku wystosował memoriał do cesarza, który nie został jednak monarsze przedstawiony[2].

Kang Youwei był zwolennikiem ruchu „nowych tekstów”. Jego przedstawiciele podawali w wątpliwość autentyczność klasycznych ksiąg w "starotekstowej" wersji, ukształtowanej w późniejszym okresie panowania dynastii Han, na której opierała się konfucjańska ortodoksja od czasów dynastii Song. Kang twierdził, że autentyczne są księgi w wersji "nowotekstowej", pochodzące z wczesnego okresu Han. Postulowane odrzucenie "starotekstowej" wersji ksiąg kanonicznych na rzecz wersji "nowotekstowej" dawało szansę na uwolnienie się z pęt neokonfucjanizmu i nową interpretację tradycji, która otworzyłaby intelektualną drogę do reform w państwie. Xunzi i neokonfucjanistów obarczał winą za rozmycie i zafałszowanie oryginalnej myśli Konfucjusza[3].

W roku 1891 Kang Youwei opublikował studium Badanie klasycznych ksiąg sfałszowanych w epoce Xin (9 – 23 n.e.). Twierdził że klasyczne księgi czczone i objaśniane przez uczonych Song są w większej części fałszerstwem i nie pochodzą od Konfucjusza. Kang Youwei cytował też klasyków w wersji "nowotekstowej" na poparcie swojej teorii trzech wieków:

  • 1. chaosu
  • 2. zbliżającego się małego pokoju
  • 3. powszechnego pokoju i wielkiej jedności

Uważał, że współczesny mu świat wchodzi w drugi etap rozwoju, czyli w wiek postępu. Utopijną wizję zbliżającego się trzeciego okresu powszechnej szczęśliwości przedstawił w napisanej w 1884 roku Księdze Wielkiej Jedności (大同书, Datongshu)[4].

Fałszerstwa tekstów konfucjańskich w wersji "nowotekstowej" dowodził także w pracach Sfałszowane księgi klasyczne (Xinxue jiajinkao, 1890) i Konfucjusz jako reformator (孔子改制考 Kongzi gaizhikao, 1897)[2].

W 1890 roku założył szkołę w Kantonie, gdzie prowadził nauczanie w duchu nowych idei[2]. Po przegranej wojnie z Japonią w 1895 roku postulował odrzucenie traktatu pokojowego, przeniesienie stolicy i przeprowadzenie reform administracyjnych (m.in. zmianę systemu egzaminów urzędniczych), promocję edukacji – tworzenie szkół, działania na rzecz wzrostu zamożności społeczeństwa, politykę socjalną dbającą o potrzeby i kondycję zwykłego człowieka, rozwój techniki i nauki, infrastruktury. Zmobilizował także tysiące pekińskich studentów do wyjścia na ulice i protestu przeciwko warunkom traktatu pokojowego[2]. W tym samym roku założył Towarzystwo Studiów nad Umocnieniem Państwa, wkrótce rozwiązane przez władze[2]. W 1898 roku powołał do życia Stowarzyszenie Ratowania Ojczyzny, pierwszą nowoczesną partię polityczną w Chinach[2].

Sto dni reform[edytuj | edytuj kod]

Po zdaniu wszystkich egzaminów państwowych Kang Youwei wystosował drugi memoriał do cesarza Guangxu. Tym razem jego apel spotkał się z aprobatą cesarza. Kang został zaproszony na audiencję u cesarza. W ten sposób rozpoczął się okres „stu dni reform”, wzorowanych na japońskich reformach z okresu Meiji.

Pomiędzy 11 czerwca a 21 września 1898 roku Guangxu wydał blisko 40 dekretów reformatorskich, mających na celu modernizację państwa chińskiego. Reformy zostały storpedowane przez konserwatywne kręgi dworskie skupione wokół cesarzowej wdowy Cixi. 21 września 1898 roku doszło do zamachu stanu, w wyniku którego Guangxu został internowany w Pałacu letnim, a cesarskie dekrety anulowano. Sześciu czołowych reformatorów zostało straconych. Kang Youwei oraz jego najwybitniejszy uczeń Liang Qichao zdołali uciec do Japonii. Kang udał się następnie do USA i Kanady, gdzie w 1899 roku założył Stowarzyszenie Obrony Cesarza, domagające się wprowadzenia w Chinach monarchii konstytucyjnej[5].

Schyłek życia[edytuj | edytuj kod]

Po rewolucji Xinhai i upadku cesarstwa powrócił w 1914 roku do Chin[2]. Był przeciwnikiem polityki prowadzonej przez Yuan Shikaia i Sun Jat-sena[2]. W 1917 roku poparł dokonaną przez generała Zhang Xuna próbę restauracji monarchii[6]. Solidaryzował się z uczestnikami Ruchu 4 Maja[7].

Przypisy

  1. Kang Youwei - A Prominent Political Thinker and Reformer (ang.). arts.cultural-china.com. [dostęp 8 czerwca 2010].
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005, s. 107-108. ISBN 83-05-13407-5.
  3. Encyklopedia historyczna świata. T. III. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2000, s. 270. ISBN 83-85909-61-3.
  4. Feng Youlan: Krótka historia filozofii chińskiej. Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 365. ISBN 83-01-13421-6.
  5. Jakub Polit: Chiny. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2004, s. 52. ISBN 83-88542-68-0.
  6. Jakub Polit: Chiny. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2004, s. 398. ISBN 83-88542-68-0.
  7. Jakub Polit: Chiny. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2004, s. 90. ISBN 83-88542-68-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]