Kangur olbrzymi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kangur olbrzymi
Macropus giganteus
Shaw, 1790
Kangur olbrzymi
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada ssaki niższe
Nadrząd torbacze
Rząd dwuprzodozębowce
Rodzina kangurowate
Rodzaj Macropus
Gatunek kangur olbrzymi
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kangur olbrzymi (Macropus giganteus) – duży torbacz z rodziny kangurowatych, endemit kontynentu australijskiego, jeden z najbardziej popularnych kangurów, często mylony z kangurem szarym, łapanym dla skór i mięsa już przez Aborygenów. Przez Europejczyków widziany po raz pierwszy w 1770 r. Obok kangura rudego i szarego należy do największych wśród współcześnie żyjących torbaczy.

Zasięg występowania i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania kangura olbrzymiego jest ograniczony do kontynentu australijskiego i wysp wchodzących w skład stanu Tasmania. Na kontynencie można go spotkać wzdłuż wschodnich wybrzeży – Queensland, oprócz zachodniej części Półwyspu Jork, Nowa Południowa Walia, Wiktoria i nielicznie na obszarach Australii Południowej.

Typowe siedlisko kangura olbrzymiego to otwarte tereny lesiste i trawiaste, ze stosunkowo dużymi opadami deszczów, ale coraz częściej spotykany jest na terenach półpustynnych [2], gdzie został zepchnięty na skutek rozwoju gospodarki człowieka[3].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Rysunek obrazujący sylwetkę

Z typową dla kangurowatych sylwetką – mała głowa, duże uszy, krótkie przednie i długie tylne kończyny – całkowicie wyprostowany osiąga ponad 2 m, przy wadze ponad 60 kg, maksymalnie do 90 kg. Przeciętna długość ciała wynosi 1,5-1,8 m[2], ogona 95-120 cm. Samica jest zwykle mniejsza – 40 kg masy ciała i 85-120 cm długości, ogon 75 cm[4]

Ciało pokrywa gładka, miękka i gęsta sierść koloru szarobrunatnego, część brzuszna, nogi i spodnia część ogona są jaśniejsze, na części twarzowej mogą miejscami występować siwe włosy. Kangury olbrzymie z terenów położonych bliżej wybrzeży mają jaśniejsze futro niż w głębi lądu, natomiast na południu kontynentu i w Tasmanii mają futro dłuższe.

Dymorfizm płciowy jest wyraźnie widoczny w różnicy wielkości. Przeciętna masa ciała samców jest 2-3 razy większa niż samic.

Bardzo mocny ogon pomaga w balansowaniu ciałem w szybkim biegu i stanowi podporę, kiedy kangur stoi. Tylne kończyny są silnie umięśnione, przystosowane do skakania, zakończone szerokimi stopami dorastającymi do 56 cm długości. Nogi zbudowane są w taki sposób, że poruszając się szybciej kangur zużywa mniej energii, potrafi wykonywać skoki do 9 m, a na krótkich odcinkach może osiągać prędkość do 48 km/h.[5]

Przednie kończyny są krótkie, ruchliwe, zakończone pięciopalczastą dłonią. Służą do zbierania pokarmu i podawania go do pyska oraz do drapania się. Chód kangura olbrzymiego robi wrażenie niezgrabnego, ciężkiego i utykającego.

Mają dobrze rozwinięty wzrok, węch i słuch. Budowa uszu umożliwia ich obracanie w pożądanym kierunku. Każdy podejrzany szelest wywołuje niepokój i ucieczkę. Uciekają ogromnymi susami o długości do 9 m i wysokości 3 m. W normalnym biegu wykonują 3-metrowe skoki[4]. Poruszając się powoli podpierają się przednimi łapami.

Olbrzymi czy szary?[edytuj | edytuj kod]

Kangur olbrzymi jest często mylony z kangurem szarym, który był początkowo klasyfikowany jako podgatunek kangura olbrzymiego. Obydwa gatunki osiągają podobne rozmiary ciała i prowadzą podobny tryb życia. Pysk kangura szarego jest ciemny, podczas gdy kangur olbrzymi ma tę część łba niemal białą. Ponadto kangury olbrzymie nie posiadają charakterystycznej dla kangurów szarych białej łaty na udach. Kangur olbrzymi ma czarne zakończenie ogona[2].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Kangury olbrzymie są zwierzętami wyłącznie roślinożernymi. Żywią się liśćmi, pędami traw z rodzaju Spinifex, ziołami, nierzadko pasąc się razem ze zwierzętami hodowlanymi (owce, bydło). W niewoli zjadają również owoce. Żerują od zmierzchu do świtu, a w ciągu dnia śpią lub odpoczywają chowając się w cieniu drzew lub wykopując zagłębienia w ziemi. Pasący się kangur skubie trawę w pozycji siedzącej podpierając się ogonem. Po oskubaniu trawy podnosi się i zjada ją w pozycji wyprostowanej. Po jedzeniu kładzie się na ziemi, wyciągając tylne nogi na bok, co ma znaczenie obronne – pozwala natychmiast zerwać się i uciec.

Zachowania socjalne[edytuj | edytuj kod]

Pasące się kangury

Kangury olbrzymie tworzą małe grupy, w skład których wchodzi dorosły samiec – lider stada, czasem 2-3 młodsze samce i 2-3 samice z młodymi. Na bogatych w pokarm pastwiskach spotykane są większe stada[4]. Grupy kilku stad często pasą się razem. Po wyczerpaniu się pokarmu większe stado ponownie dzieli się na grupki poszukujące pokarmu oddzielnie,

Samce wykazują agresję przy ustalaniu hierarchii w stadzie. Dominujący samiec ma pierwszeństwo w pokrywaniu samicy wchodzącej w okres rui. Wyczuwając gotowość samicy do rozrodu zbliża się do niej i obwąchuje, wydając przy tym dźwięki przypominające gdakanie i przytrzymując jej głowę i ogon w sposób charakterystyczny dla wielu kangurowatych[2].

Porozumiewają się emitując różnorodne dźwięki przypominające gdakanie, kwiczenie i gardłowy kaszel (takie odgłosy wydają również samce w czasie konfrontacji z rywalami). Wyczuwając zagrożenie tupią tylnymi nogami o ziemię. Jest to kierowany do współplemieńców sygnał ostrzegawczy roznoszący się na znaczną odległość.

Rozród i rozwój[edytuj | edytuj kod]

Samica z młodym kangurem w torbie lęgowej

Samce osiągają dojrzałość płciową w wieku 20 miesięcy, a samice – 17 miesięcy. Gody odbywają się w większości przypadków od wiosny do wczesnego lata. Po 30-38 dniowej ciąży rodzi się zawsze jedno młode. Ma 3 cm długości. Kończyny, uszy i otwory nosowe są słabo rozwinięte[4]. Młody kangur zaraz po urodzeniu samodzielnie wdrapuje się po futrze matki do jej torby lęgowej, gdzie przytwierdza się do sutka i zaczyna pobierać pokarm. W torbie lęgowej przebywa około 10 miesięcy[5], ale po jej opuszczeniu jeszcze przez 9 miesięcy żywi się mlekiem matki. Skład mleka zmienia się wraz z rozwojem młodego kangura. Matka komunikuje się z młodym serią pisków i dźwięków przypominających gdakanie.

Kangury olbrzymie żyją przeciętnie 7-10 lat na wolności, rekord w niewoli wynosi około 20 lat[2]

Status[edytuj | edytuj kod]

Kangury jako roślinożercy regulują wzrost i rozprzestrzenianie się roślinności trawiastej i krzewiastej. Zdarza się, że wkraczają na tereny uprawne wyrządzając lokalne szkody[6]. W globalnej skali ich negatywny wpływ na gospodarkę człowieka jest znikomy. Liczebność populacji nie jest na tyle duża, aby mogły znacząco szkodzić uprawom lub wpływać na parametry gleby na zajmowanych pastwiskach. Liczebność dzikiej populacji jest szacowana na blisko 2 mln osobników. Ostry spadek liczebności odnotowany w latach 80. i 90. XX w. – szczególnie w Tasmanii – został zahamowany.

Kangury olbrzymie mają niewielu naturalnych wrogów. Od tysięcy lat były obiektem polowań dla australijskich Aborygenów, a później dla europejskich osadników. Zabijano je dla futra i mięsa. Czasami są atakowane przez dingo.

Kangur olbrzymi jest chroniony przepisami prawa australijskiego, a jego wykorzystanie w przemyśle jest ściśle monitorowane i limitowane[2]. W klasyfikacji IUCN został zaliczony do kategorii mniejszego ryzyka (kategoria LR/lc ver 2.3)[7]. Odizolowana na Tasmanii od przynajmniej 10 000 – 15 000 lat populacja, zaklasyfikowana jako podgatunek Macropus giganteus tasmaniensis Le Souef, 1923 została zaliczona do kategorii NT.[8] Obecnie występuje tylko we wschodniej Tasmanii. Wcześniej był bardzo liczny, a jego obszar występowania został ograniczony na skutek rozwoju rolnictwa, degradacji siedlisk oraz nielegalnych polowań. Utracił 90% obszaru zajmowanego przed przybyciem europejskich osadników[9].

Kangur olbrzymi

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Macropus giganteus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Joo, M. and P. Myers. 2004. "Macropus giganteus" (On-line), Animal Diversity Web. (ang.). [dostęp 24 lipca 2007].
  3. Abstrakt: Terence J. Dawson et al. Water use and the thermoregulatory behaviour of kangaroos in arid regions: insights into the colonisation of arid rangelands in Australia by the Eastern Grey Kangaroo (Macropus giganteus), Journal of Comparative Physiology B: Biochemical, Systemic, and Environmental Physiology, Springer Berlin / Heidelberg (en)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Serafiński Włodzimierz, Wielgus-Serafińska Ewa: Ssaki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976.
  5. 5,0 5,1 BBC, 2004. "Nature Wildfacts: Eastern grey kangaroo" (On-line) (en)
  6. Meers B.T.; Adams R. The impact of grazing by Eastern Grey Kangaroos (Macropus giganteus) on vegetation recovery after fire at Reef Hills Regional Park, Victoria, Ecological Management & Restoration, Volume 4, Number 2, August 2003 , pp. 126-132(7), Blackwell Publishing
  7. Australasian Marsupial & Monotreme Specialist Group 1996. Macropus giganteus. In: IUCN 2006. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.
  8. Australasian Marsupial & Monotreme Specialist Group 1996.: Macropus giganteus ssp. tasmaniensis. In: IUCN 2006. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. (ang.). [dostęp 24 lipca 2007].
  9. Forester Kangaroo (Macropus giganteus tasmaniensis), Advice to the Minister for the Environment and Heritage from the Threatened Species Scientific Committee (TSSC) on Amendments to the list of Threatened Species under the Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 (EPBC Act) (en)