Kasper Bekiesz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Portret arystokraty - Bekiesza

Kasper de Korniath Bekiesz [1]. (węg. Gáspár Békés de Kornyát oraz Kornyáti Bekes Gáspár, ur. 1520, zm. 7 listopada 1579 w Grodnie) – magnat węgierski, hrabia na Fogaraszu, pretendent do tronu w Siedmiogrodzie, podskarbi księcia Jana Zygmunta, dowódca węgierski w służbie Rzeczypospolitej.
Od jego nazwiska pochodzi określenie męskiego krycia wierzchniego - bekiesza.

Życie i działalność[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Bekiesza[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Bekieszów należała do najstarszych na Węgrzech. Kacper posiadał jednego brata Gabriela. Z pierwszego małżeństwa Bekiesza miał jednego syna Władysława (László). Po jakimś czasie poślubił Annę Sarcandy. Z drugiego małżeństwa doczekał on się drugiego syna - nazwanego na cześć brata Kacpra - Gabriela. [2]. W 1578 zamieszkał razem z żoną w ofiarowanym mu przez króla Batorego zamku w Lanckoronie.

Herb rodziny Bekieszów[edytuj | edytuj kod]

Polska wersja herbu zatwierdzona w 1593 roku przez Stefana Batorego dla synów Bekiesza, Władysława i Gabriela

Bekieszowie pieczętowali się herbem przedstawiającym czarną orlą nogę, o złotych szponach na fioletowym [3] polu. Herb ten przedstawiał na tarczy również w jednym rogu złoty półksiężyc, a w drugim - gwiazdę. Dodatki te herbowe otrzymał Bekiesz od muzułmańskiego sułtana tureckiego, Sulejmana Wspaniałego, któremu się nadzwyczajnie spodobał, gdy posłował do Konstantynopola jeszcze od króla Jana Zygmunta [4]. W tej formie herb przeszedł do polskiej heraldyki jako Bekiesz.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Gaspar Békés de Kornyát

W 1570 roku ustanowił traktat w Spirze. Został on zawarty pomiędzy Maksymilianem Habsburskim a księciem Siedmiogrodu Janem Zygmuntem Zapolyą. Postanawiał on, że Habsburgowie zostaną dziedzicami Siedmiogrodu w razie bezpotomnej śmierci Jana Zygmunta. Po śmierci Jana Zygmunta, Habsburgowie wystawili kandydaturę Kaspra Bekieszy. W tym samym czasie o tron Transylwanii starał się również Stefan Batory. Ponieważ wybranie Bekieszy na władcę łączyło się z przyłączeniem Siedmiogrodu do monarchii habsburskiej i nowego konfliktu z Turcją, szlachta węgierska wybrała Stefana Batorego, który odznaczał się pokojową polityką.

Bekiesz nakłonił Seklerów do buntu przeciw Batorym (który wybuchł jesienią 1571). W kraju wrzało, obie strony szykowały się do starcia. W końcu armii wroga udało się go stłumić. Hrabia nie poddał się i z zaciągami niemieckimi najechał na Transylwanię i stoczył wojnę z Batorym. Ostatecznie przegrał na czele z habsburską armią 19 lipca 1575 w bitwie pod Kerelőszentpál (obecnie Sânpaul, Marusza, Rumunia). Pokonany postradał dobra i poszedł na tułaczkę.

Gdy Batory został wybrany na króla Polski, Bekiesz pogodził się z władcą i przybył wraz z bratem Gabrielem do Polski ofiarowując mu swoje usługi. Król nie tylko wspaniałomyślnie przebaczył wszystko dawnemu wrogowi, ale nadto stał się dlań wiernym przyjacielem i dobroczyńcą. Dał mu dowództwo artylerii i piechoty węgierskiej przy oblężeniu Połocka w 1579 roku (które było pierwszym celem planu Stefana Batorego, otwierającym wojnę z Rosją o odzyskanie Inflant i ziemi połockiej, zagarniętych przez Iwana IV Groźnego) oraz Gdańsku 1576–1577. Odznaczył się w bitwie pod Połockiem (w tym czasie zmarł jego brat Gabriel), za co od króla Stefana Batorego otrzymał kamienicę Pod Baranami w Krakowie i starostwo lanckorońskie.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Po wyprawie r. 1579, Bekiesz, wraz z królem Stefanem i Janem Zamojskim, przybył do Wilna, biorąc udział w przyjęciach tryumfalnych, jakie w drodze spotykały zwycięzców. Z Wilna udał się do Grodna, gdzie przeziębiwszy się, zachorował i 7 listopada 1579 zmarł, polecając żonę z dziećmi opiece króla Batorego i Zamojskiego. Synów - Władysława i Gabriela – oddał Batory do szkół jezuickich w Wilnie, później w Pułtusku, a gdy umarł, opiekował się nimi Jan Zamojski.

Władze kościelne nie chciały, by formalnie arianin, a faktycznie libertyn mawiający: "O niebo nie stoję, piekła się nie boję"[5] spoczął na poświęconej ziemi, dlatego Batory kazał pochować przyjaciela na górze pod Wilnem, zwanej odtąd Bekieszową. Nad grobem Bekiesza król również kazał wystawić pomnik w kształcie zamkniętej wieżycy ośmiokątnej[4]. W roku 1838 rzeka Wilia podmyła górę, pomnik zwaliła, zwłoki uniosła i znaleziono jedynie czaszkę w czapce z żółtego aksamitu. Rysunek tego nieistniejącego dziś pomnika zamieścił w swojej 4-tomowej "Historii Wilna" Józef Ignacy Kraszewski.

Przypisy

  1. Publiczne archiwum dawnych głównych akt polskich, Metryka koronna Królestwa Polskiego: księgi wpisów akt, dokumentów i listów wychodzących z kancelarii monarchy.
    Dopuszczalne jeszcze formy:
    • Kasper de Kornyath Bekiesz
    • Kasper de Corniath Bekiesz
    • Gaspar Békés de Kornyát
    • Gáspár de Kornyath Bekes
    • Kornyáti Bekes Gáspár
    • Caspar Bekesh
  2. Jan Śląski, Posłowie
  3. Juliusz Karol Ostrowski:Księga herbowa rodów polskich, Warszawa, 1897
  4. 4,0 4,1 Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska tom I
  5. Stanisław Grzybowski, Dzieje Polski i Litwy (1506-1648) w: Wielka Historia Polski pod. red. Stanisława Grodziskiego, Kraków 2003, s. 533.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]