Rumunia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa we wschodniej Europie. Zobacz też: Romania – region we Włoszech.
România
Rumunia
Flaga Rumunii
Herb Rumunii
Flaga Rumunii Herb Rumunii
Hymn: Deșteaptă-te, Române!
Położenie Rumunii
Konstytucja Konstytucja Rumunii
Język urzędowy rumuński
Stolica Bukareszt
Ustrój polityczny republika parlamentarna
Typ państwa demokracja
Głowa państwa prezydent Traian Băsescu
Szef rządu premier Victor Ponta
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
80. na świecie
238 391 km²
3,45%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
51. na świecie
19 599 506[1][2]
82 osób/km²
Rumuni: 88,6%[3]
Węgrzy: 6,5%[3]
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

189,7 mld[4] USD
8910[4] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

285,1 mld[4] USD
13 396[4] USD
Jednostka monetarna 1 lej = 100 banów (RON)
Niepodległość od Imperium Osmańskiego
9 maja 1877
Wstąpienie do UE 1 stycznia 2007
Religia dominująca prawosławie
Strefa czasowa UTC +2 – zima
UTC +3 – lato
Kod ISO 3166 RO
Domena internetowa .ro, .eu
Kod samochodowy RO
Kod samolotowy YR
Kod telefoniczny +40
Mapa Rumunii
CIA The World Factbook [1] (ang.)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Rumunia w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Rumunia w Wikisłowniku

Rumunia (rum. România, IPA: /ro.mɨ'ni.a/) – państwo w południowo-wschodniej części Europy. Graniczy z Węgrami i Serbią na zachodzie, Bułgarią na południu wzdłuż Dunaju oraz Ukrainą i Mołdawią na północy. Kraj ma także dostęp do Morza Czarnego. Stolicą oraz największym miastem Rumunii jest Bukareszt (rum. București, IPA: /bu.kureʃtʲ/).

Od 14 grudnia 1955 członek ONZ, od 29 marca 2004 roku Rumunia jest członkiem NATO, a od 1 stycznia 2007 Unii Europejskiej. Po przyjęciu do UE Rumunia stała się siódmym według liczby ludności krajem wspólnoty.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: geografia Rumunii.
W tle Negoiu i Călțun-Lespezi, po prawej masyw Ciortea

Znaczna część granicy rumuńsko-bułgarskiej i rumuńsko-serbskiej opiera się o Dunaj. Dopływ tej rzeki, Prut, tworzy granicę z Mołdawią. Dunaj wpływa do Morza Czarnego, tworząc deltę, która jest Światowym Rezerwatem Biosfery.

Ponieważ znaczne odcinki rumuńskich granic opierają się o rzeki, często meandrujące, a także ponieważ delta Dunaju stale powiększa się o 2-5 metrów rocznie, powierzchnia Rumunii nieco wzrosła w ostatnich dekadach. Obecnie powierzchnia kraju wynosi 238 391 km², podczas gdy w roku 1969 wynosiła około 237 500 km².

Karpaty stanowią dominującą formę krajobrazu w środkowej Rumunii (stanowią ponad 30% całej powierzchni kraju) i otaczają Wyżynę Transylwańską. W czterech najwyższych masywach górskich: Retezacie (do 2509 m n.p.m.), Paringu (do 2518 m), Górach Fogaraskich (do 2544 m) i Bucegi (do 2507 m) położonych w Karpatach Południowych oraz Górach Kelimeńskich i Rodniańskich w Karpatach Wschodnich liczne szczyty przekraczają wysokość 2000 metrów. Znaczna wysokość gór sprawia, że posiadają one cechy rzeźby wysokogórskiej (niewielkie kotły polodowcowe, polodowcowe jeziora górskie, ściany skalne), przypominające wyglądem Tatry Zachodnie, a w środkowej części Gór Fogaraskich rzeźbę wybitnie wysokogórską z nagimi ścianami skalnymi przypominającymi Tatry Wysokie. Na południu Karpaty przechodzą w łagodne wzgórza, a następnie w Równinę Bărăgan.

Trzy najwyższe szczyty Rumunii to Moldoveanu (2544 m), Negoiu (2535 m) i Viștea Mare (2527 m) w Górach Fogaraskich.

W Karpatach Rumuńskich znajduje się ciekawostka geologiczna, góra zbudowana z soli w miejscowości Slănic, gdzie utworzono uzdrowisko wykorzystujące miejscową solankę.

Historia Rumunii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Rumunii.

Czasy przedpaństwowe[edytuj | edytuj kod]

W 106 roku n.e. ziemie obecnej Rumunii, zamieszkane m.in. przez Daków, włączone zostały w obręb Imperium rzymskiego przez cesarza Trajana po tzw. wojnach dackich (101-106). W 273 roku, ze względu na napór plemion koczowniczych z północy, garnizony rzymskie i mieszkańcy Dacji zostali ewakuowani za Dunaj (czyli do dzisiejszej Bułgarii i Serbii).

W średniowieczu w wyniku działalności Cyryla i Metodego zostało tu zaszczepione chrześcijaństwo w obrządku wschodnim.

W X wieku Transylwania została przyłączona do węgierskiego królestwa Stefana I Świętego. Węgrzy sprowadzali tam od XIII w. niemieckich osadników z rejonu Nadrenii w celu zabezpieczenia granicy oraz zapewnienia krajowi rozwoju gospodarczego. W 1541, w wyniku rozbioru Węgier, Siedmiogród został niezależnym księstwem pod zwierzchnictwem Turków. To stąd wywodzi się polski król Stefan Batory. W latach 1668-1918 Transylwania wróciła do Węgier jako jedna z części imperium Habsburgów (od 1867 podległym Zalitawii). W XIV wieku w Karpatach powstały księstwa wołoskie i mołdawskie, które w XVI wieku stały się zależne od Imperium Osmańskiego. W 1859 Aleksander Jan Cuza został wybrany jednocześnie księciem wołoskim i mołdawskim, co doprowadziło do unii personalnej obu prowincji. W 1864 przeprowadził on niekorzystną dla warstw posiadających reformę agrarną, co było przyczyną buntu i wygnania księcia 22 lutego 1867. Nowym władcą został ks. Karol Hohenzollern-Sigmaringen[5].

Powstanie Rumunii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Królestwo Rumunii.
Mapa fizyczna Rumunii, 1939

Rumunia powstała na skutek unii personalnej, a następnie zjednoczenia Hospodarstwa Wołoskiego i Mołdawskiego po wojnie rosyjsko-tureckiej 1877-1878 i w 1881 została ogłoszona królestwem. Pozostawała w bliskich związkach z Rosją, decydując się jednak na zamianę cyrylicy na alfabet łaciński. Z powodu tego przymierza stanęła w 1916 w I wojnie światowej po stronie ententy. 1 grudnia 1918 proklamowano powstanie zjednoczonej Rumunii, która przejęła z rąk węgierskich Siedmiogród, Banat oraz Bukowinę, co zostało następnie usankcjonowane traktatem w Trianon. Ponadto korzystając z porewolucyjnego chaosu, Rumunia zaanektowała byłą rosyjską Besarabię (bez części lewobrzeżnej). Z tego też powodu nie nawiązała stosunków dyplomatycznych z ZSRR. W okresie międzywojennym Rumunię łączył od 1921 roku sojusz obronny z Rzecząpospolitą Polską. Ze względów kulturowych Rumunia pozostawała też w bliskich związkach z Francją. Działała także w tzw. Małej Entencie wraz z Czechosłowacją i Jugosławią. W 1934 przyłączyła się do tzw. Ententy Bałkańskiej.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1939 po agresji niemieckiej na Polskę Rumunia ogłosiła neutralność. 17.09.1939 w następstwie napaści Związku Sowieckiego na Polskę Prezydent RP Ignacy Mościcki podjął decyzję o przeniesieniu najwyższych władz do Francji. Wybrano drogę przez Rumunię, która - w zamian za zwolnienie jej z obowiązku sojuszniczego wobec agresji sowieckiej - zgodziła się na przejazd (droit de passage) Prezydenta i Rządu RP do portu w Konstancy. Niewyjaśniona pozostaje kwestia udzielenia zgody rządu rumuńskiego na przejazd Naczelnego Wodza Marszałka Polski Edwarda Śmigłego-Rydza i oddziałów Wojska Polskiego. Według relacji premiera Felicjana Składkowskiego minister Spraw Zagranicznych Józef Beck poinformował o zgodzie na przejazd wojska, według relacji min. Becka takiej zgody nie było. Po wjeździe na terytorium Rumunii - wbrew wcześniejszym zapewnieniom, w wyniku nacisków niemieckich, sowieckich i francuskich - Prezydent i Rząd RP zostali internowani. Ten sam los stał się udziałem przekraczających granicę żołnierzy Wojska Polskiego. Wkrótce ZSRR (w zgodzie z paktem Ribbentrop-Mołotow) wymusił na Rumunii zrzeczenie się północnej Bukowiny i Besarabii. Podobnie próbowali postąpić Węgrzy, jednak Niemcy nie zgodziły się na oddanie im całego Siedmiogrodu. Nastąpił tzw. II arbitraż wiedeński. W 1940 z inspiracji Niemiec w Rumunii doszedł do władzy faszystowski przywódca, generał Ion Antonescu, który był częściowo popierany przez Legion Archanioła Michała (patrona Rumunii). Król Michał I pozostał na tronie, tracąc jednak realną władzę. Rumunia wzięła udział w wojnie Niemiec z ZSRR, dzięki czemu odzyskała Besarabię i Bukowinę, ustanawiając ponadto swoją strefę okupacyjną sięgającą Bohu (tzw. Transnistria). Okupacja rumuńska na Ukrainie okazała się okrutniejsza od niemieckiej. Żołnierze rumuńscy walczyli m.in. w tzw. kotle stalingradzkim. W 1944 Antonescu został obalony przez króla Michała I, który przyłączył Rumunię do aliantów i zezwolił Armii Czerwonej na przejście przez terytorium kraju w celu dalszej walki z Niemcami.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rumunia w epoce komunizmu.
Triumfujący rewolucjoniści, koniec grudnia 1989 r.

W traktacie paryskim z 1947 ustalone zostały współczesne granice Rumunii. Poza Besarabią i północną Bukowiną włączoną do ZSRR straciła ona (oddaną już wcześniej) na rzecz Bułgarii południową Dobrudżę, zachowując jednak zabrany Węgrom Siedmiogród. Wzrastające wpływy sowieckie doprowadziły w 1947 r. do detronizacji Michała I (zmuszono go do abdykacji) oraz powołania Rumuńskiej Republiki Ludowej z Georghe Georghiu-Dej na czele. W 1965 do władzy doszedł Nicolae Ceaușescu (po śmierci G. Gheorghiu-Deja), który niemal natychmiast ogłosił, że w Rumunii socjalizm został już zbudowany i kraj wchodzi na nowy etap – budowy komunizmu, pod nową nazwą – Socjalistyczna Republika Rumunii. Ten propagandowy zabieg nie spodobał się w Moskwie, która zazdrośnie strzegła swych praw do stosowania symboliki i nomenklatury socjalistyczno-komunistycznej. W dodatku w 1968, mimo nacisków ze strony ZSRR, Rumunia nie wzięła udziału w interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji (wkrótce zaś Ceaușescu faktycznie zawiesił udział kraju w strukturach wojskowych Układu), co wpłynęło korzystnie na ogląd Rumunii przez kraje zachodnie. Licząc na to, że kraj ten zmierzać będzie do wyzwolenia się spod kurateli ZSRR w kierunku przynajmniej zbliżonym do tego, którym szedł Tito w sąsiedniej Jugosławii, przyjęto Rumunię do Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Rumunii udzielono w tym czasie licznych kredytów i funduszy pomocowych, część z nich jako formę rekompensaty za emigrujących z Rumunii do Izraela Żydów oraz wyjeżdżających do Niemiec Sasów Siedmiogrodzkich. Pojawiły się także inwestycje, w tym z bliskiej Rumunom z racji pokrewieństwa językowego Francji (np. Renault zbudował w 1968 w Colibași koło Pitești fabrykę Dacia). W miarę upływu czasu, kiedy okazało się, że środki uzyskane na Zachodzie przeznaczane są nie na rzeczywisty rozwój kraju, ale na wzmacnianie reżimu Ceaușescu, na budowę pałaców i innych symboli wielkości dyktatora, Rumunia pogrążała się powoli w kompletnej izolacji. Reżim Ceaușescu był przy tym wyjątkowo okrutny, nawet w porównaniu z radzieckim czy wschodnioniemieckim.

Przez cały ten okres dużą rolę odgrywała tajna policja komunistyczna – Securitate, największa[potrzebne źródło] służba bezpieczeństwa w krajach Układu Warszawskiego.

W grudniu 1989 Ceaușescu został obalony w wyniku krwawej rewolucji i – po krótkiej „rozprawie”, z wyroku samozwańczego marionetkowego sądu wojskowego, skleconego naprędce z oficerów, którzy wypowiedzieli lojalność jego reżimowi – rozstrzelany wraz z żoną. Do władzy doszli przedstawiciele umiarkowanego skrzydła partii komunistycznej, a w 1996 – demokraci. W 2004 Rumunia wstąpiła do NATO, natomiast w 2007 do Unii Europejskiej. Rząd rumuński czyni starania, by wejść do strefy Schengen[6].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ustrój polityczny Rumunii.

Rumunia jest demokracją o systemie parlamentarno-gabinetowym. Władza ustawodawcza koncentruje się w dwuizbowym parlamencie: Izbie Deputowanych (Camera Deputaţilor) oraz Senacie (Senate). Izba Deputowanych konstytucyjnie liczy 315 członków, faktyczna jednak ich liczba jest większa (w kadencji 2008–2012 – 334 członków), co wynika z zawiłości ordynacji wyborczej, łączącej wybory w okręgach jednomandatowych z ordynacją proporcjonalną (metoda proporcjonalna jest stosowana do rozdziału między uczestniczące w wyborach partie mandatów, w przypadku których żaden z kandydatów nie zdobył 50% głosów; obowiązuje w tym wypadku próg wyborczy). W szczególności dodatkowe miejsca w Izbie Deputowanych uzyskują pod określonymi warunkami przedstawiciele organizacji mniejszości narodowych, co zapewnia im konstytucja – wynika to z faktu, iż przez szereg lat prawa innych narodowości w Rumunii były łamane, stąd chęć państwa do zagwarantowania im autentycznego uprawnienia w życiu społecznym i politycznym. Liczba członków Senatu wynosi 137. Okręgi wyborcze w wyborach do Izby Deputowanej liczą po 70 tys. wyborców, zaś na jeden okręg w wyborach do Senatu przypada 160 tys. wyborców. Obie izby wybierane są co 4 lata w wyborach powszechnych, tajnych, równych i bezpośrednich.

Na czele władzy wykonawczej stoi prezydent wybierany w wyborach bezpośrednich na 5 lat (do 2004 roku na cztery), będący najwyższym reprezentantem państwa, mianującym ambasadorów, szefów armii – nie sprawuje on jednak rzeczywistej władzy, która koncentruje się w rękach szefa rządu. Do 2009 r. władza w Rumunii znajdowała się w rękach wielkiej koalicji, którą tworzyły dwie największe partie w kraju: prawicowa Partia Demokratyczno-Ludowa (PD-L) oraz postkomunistyczna Partia Socjaldemokratyczna (PSD). W 2009 r. PSD wyszła z koalicji, co spowodowało kryzys rządowy, a po pewnym czasie uformowanie nowej koalicji PD-L i Węgierskiej Unii Demokratycznej w Rumunii. Szefem rządu jest Mihai Răzvan Ungureanu, funkcję prezydenta sprawuje Traian Băsescu. W opozycji pozostaje Narodowa Partia Liberalna (PNL), której przewodzi były premier Călin Popescu-Tăriceanu. Znacząca jest też rola w polityce Partii Wielkiej Rumunii (Partidul România Mare) z Vadimem Tudorem na czele. Reprezentuje on skrajnie nacjonalistyczne poglądy, lecz obecnie nie wchodzi w skład parlamentu.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Miasta Rumunii.
Miasto Liczba mieszkańców Okręg Zdjęcie
Herb Bukaresztu Bukareszt 1 944 367[7] miasto wydzielone, również siedziba władz okręgu Ilfov Bucharest-Calea-Victoriei-Aerial-View.jpg
Herb Timişoary Timișoara 311 586[7] Temesz Universitatea Politehnica Timisoara - Rectorat.jpg
Herb Jass Jassy 308 843[7] Jassy Iasi cultural palace.jpg
Herb Kluż-Napoki Kluż-Napoka 306 474[7] Kluż
Herb Konstancy Konstanca 302 171[7] Konstanca Cazinoul din Constanta.jpg
Herb Krajowej Krajowa 298 928[7] Dolj Craiova - Prefectura judetului Dolj02.jpg
Herb Gałacza Gałacz 291 354[7] Gałacz Galati cathedral.jpg
Herb Braszowa Braszów 278 048[7] Braszów Brasov Piata Sfatului.jpg
Herb Ploeszti Ploeszti 229 285[7] Prahova Ploiesti (43).jpg
Herb Braiły Braiła 212 501[7] Braiła Maria Filotti Braila.jpg
Herb Oradei Oradea 204 477[7] Bihor OradeaTownHall.jpg
Herb Bacău Bacău 177 087[7] Bacău
Herb Pitești Pitești 166 893[7] Ardżesz Kerk Pitesti Roemenië.jpg
Herb Aradu Arad 166 003[7] Arad Arad cultural center.jpg

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Rumunii i tradycyjne krainy historyczne: Wołoszczyzna (kolor niebieski), Mołdawia (kolor czerwony), Siedmiogród (kolor zielony), Dobrudża (kolor żółty), Banat (kolor brązowy)

Rumunia dzieli się na 41 okręgów (rum. județ, l.mn. județe) oraz jedno miasto wydzielone (rum. municipiu) – Bukareszt.

Rumuńskie krainy historyczne[edytuj | edytuj kod]

Poza oficjalnym podziałem administracyjnym Rumunii na okręgi, tradycyjnie wydziela się także krainy historyczne, których symbole znajdują się na rumuńskim godle. Nie przewiduje się nadania im w przyszłości jakichś form autonomii, samodzielności itp., choć istnieją plany nowego podziału, tym razem na regiony.

Wołoszczyzna[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wołoszczyzna.

Wołoszczyzna jest krainą historyczną, leżącą na południu Rumunii. Obejmuje tereny pomiędzy Karpatami Południowymi do dolnego Dunaju (głównie Nizinę Wołoską). Najważniejszym miastem Wołoszczyzny jest stolica Rumunii, Bukareszt. Ważnymi miastami są też Krajowa, Ploeszti i Braiła. Od XIV w. istniało tutaj Hospodarstwo Wołoskie, którego jednym z władców był sławny Wład Palownik, znany lepiej jako Drakula. Zjednoczenie tego państwa w XIX w. z Hospodarstwem Mołdawskim dało początek współczesnej Rumunii.

Wołoszczyzna bywa też dzielona na dwa odrębne regiony historyczne: Oltenię, zajmującą zachodnią część Wołoszczyzny ze stolicą w Krajowej, oraz Muntenię (czasami określaną nazwą Multany), obejmującą pozostałą część krainy. Oddzielone są one od siebie rzeką Alutą.

herb Mołdawii

Mołdawia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Mołdawia (kraina historyczna).

Mołdawia to kraina historyczna leżąca w trzech krajach: Mołdawii, Rumunii i na Ukrainie, rozciągająca się pomiędzy pasmem Karpat Wschodnich a Prutem. Głównymi miastami w rumuńskiej Mołdawii są Jassy i Gałacz. Od XIV do XIX w. istniało tutaj hospodarstwo mołdawskie, ulegające wpływom polskim i węgierskim, później tureckim, a następnie rosyjskim. Od Mołdawii odrywane były jednak poszczególne jej części – Budziak, a następnie (na początku XIX w.) cała jej wschodnia część pomiędzy Dniestrem i Prutem, czyli Besarabia, której losy odtąd toczyły się odrębnie do Mołdawii rumuńskiej (na jej terenie powstało w XX w. państwo Mołdawia). Zjednoczenie tej ostatniej w 2. połowie XIX w. z hospodarstwem wołoskim dało początek nowoczesnej Rumunii.

Często wyróżnianym regionem historycznym w Mołdawii stanowi jej północna część, Bukowina (główne miasto w części rumuńskiej: Suczawa), która była kolebką państwowości mołdawskiej.

Herb Dobrudży

Dobrudża[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Dobrudża.

Dobrudża to kraina historyczna, leżąca częściowo w Rumunii, a częściowo w Bułgarii na terenach pomiędzy Morzem Czarnym a dolnym Dunajem. Głównym miastem regionu jest Konstanca. W krainie tej powstawały greckie miasta-państwa, należało do Cesarstwa rzymskiego, a następnie Bizantyńskiego (w średniowieczu sięgali po nią także władcy Bułgarii lub Wołoszczyzny). Od XIV w. należała do imperium osmańskiego. W 1878 r. została podzielona między Rumunię i Bułgarię, i odtąd pomiędzy nimi toczył się spór o ten region.

Herb Transylwanii

Siedmiogród (Transylwania)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Siedmiogród.

Siedmiogród to kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej, wewnątrz łuku Karpat, które zamykają go od wschodu i południa. Od północy granicę stanowią Góry Rodniańskie, od zachodu zaś Góry Bihorskie. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka i Sybin. Dzięki swej burzliwej przeszłości, Siedmiogród obok ludności rumuńskiej zamieszkują liczne mniejszości narodowe (m.in. Węgrzy, Szeklerzy, Sasi siedmiogrodzcy, Romowie). W starożytności Siedmiogród stanowił ośrodek państwa dackiego. Później, w odróżnieniu od Mołdawii i Wołoszczyzny, należał do korony Królestwa Węgierskiego i znajdował się w kręgu kultury łacińskiej. Od XVI do końca XVII w. istniało tutaj Księstwo Siedmiogrodzkie uzależnione od imperium osmańskiego, później Siedmiogród znajdował się pod władaniem Habsburgów. Siedmiogród stanowi część Rumunii od zakończenia I wojny światowej i zawarcia traktatu w Trianon w 1920 r. (z przerwą w okresie II wojny światowej, gdy duża jego część przez pewien czas znajdowała się w granicach Węgier).

Począwszy od XX często jako Siedmiogród traktowany jest obszar szerszy od krainy historycznej o tej nazwie – obejmujący także inne ziemie rumuńskie, położone wzdłuż granic z Węgrami i Serbią, tj. rumuńskie części Banatu, Kriszany i Marmaroszu.

Herb Banatu

Banat[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Banat (kraina).

Banat jest krainą historyczną, leżącą pomiędzy rzekami Cisą (od zachodu), Dunajem (od południa) i Maruszą (od północy) oraz pasmem Karpat południowych i Gór Banackich od wschodu[8]. Podzielony jest pomiędzy trzy państwa: Rumunię, Serbię i Węgry (granice ustalono na mocy traktatu w Trianon w 1920 r.). W zachodniej części Rumunii położona jest jego duża, wschodnia część. Głównym miastem rumuńskiego Banatu jest Timișoara. Region ten, którego ludność stanowi wyjątkową mozaikę narodowościową, w swej historii często zmieniał suzerenów, byli nimi królowie węgierscy, cesarze osmańscy, cesarze austriaccy. W 1918 r. doszło do nieudanej próby proklamowania niezależnej Republiki Banackiej.

Kriszana[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kriszana.

Kriszana to kraina historyczna na pograniczu rumuńsko-węgierskim, położona na nizinie pomiędzy doliną Cisy a Górami Bihorskimi. Przez stulecia należała ona do korony królestwa węgierskiego, od którego została oderwana w XVI w. i oddana pod władzę książąt siedmiogrodzkich. Od XVIII w. stanowi ponownie część Węgier. W 1920 na mocy traktatu w Trianon została podzielona między Węgry i Rumunię, przy czym tej ostatniej przyznano jej większą, wschodnią część, której główne miasto stanowi Oradea.

Kraina ta (jej rumuńska część) bywa niekiedy traktowana jak część Siedmiogrodu.

Marmarosz[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Marmarosz (kraina historyczna).

Marmarosz (Maramuresz) to kraina historyczna na pograniczu rumuńsko-ukraińskim, położona w górskim rejonie dorzecza górnej Cisy. Główne miasta to Satu Mare i Baia Mare. W przeszłości Marmarosz stanowił część królestwa węgierskiego, pozostawał pod władzą książąt siedmiogrodzkich, później ponownie był częścią Węgier. Jego obecny stan został ukształtowany po I wojnie światowej, gdy region ten na mocy traktatu w Trianon oderwano od Węgier i przyznano Rumunii (większość, na południe od Cisy) oraz Czechosłowacji.

Kraina ta (jej rumuńska część) bywa niekiedy traktowana jak część Siedmiogrodu.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Gospodarka Rumunii.

Rumunia jest najuboższym krajem w Unii Europejskiej. Jest gospodarką przejściową od centralnie planowanej do rynkowej. Od 1991 roku gospodarka Rumunii jest prywatyzowana. W sektorze prywatnym wytwarzane jest prawie 70% PKB. Bezrobocie liczone dla całego kraju nie przekracza 10%, choć w niektórych regionach sięga nawet 60%. W 2005 roku Rumunię nawiedziła powódź, która wyrządziła straty w wysokości ok. 1 mld euro; obawiano się wtedy, że może to nawet opóźnić jej przystąpienie do Unii Europejskiej. Najważniejszymi gałęziami są górnictwo, hutnictwo i przemysł maszynowy. W Rumunii rozwija się także turystyka.

W pierwszym kwartale 2008 roku PKB wzrosło o 9%.

Mapa lokalizacyjna Rumunii
Arad
Arad
Bacău
Bacău
Baia Mare
Baia Mare
Bukareszt-Băneasa
Bukareszt-Băneasa
Bukareszt-Otopeni
Bukareszt-Otopeni
Caransebeș
Caransebeș
Deva
Deva
Jassy
Jassy
Kluż-Napoka
Kluż-Napoka
Konstanca
Konstanca
Krajowa
Krajowa
Oradea
Oradea
Satu Mare
Satu Mare
Suczawa
Suczawa
Sybin
Sybin
Târgu Mureș
Târgu Mureș
Timișoara
Timișoara
Tulcza
Tulcza
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Rumunii

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W 2012 roku kraj ten odwiedziło 1,653 mln. turystów (9,1% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 1,467 mld dolarów[9].


Kolej[edytuj | edytuj kod]

Historia kolei w Rumunii w artykule Căile Ferate Române.

Căile Ferate Române („Koleje Rumuńskie”) to oficjalna nazwa rumuńskich kolei państwowych. Spółka zarządza czwartą co do wielkości siecią w Europie pod względem przewozu pasażerów i towarów. Zarząd spółki mieści się w Bukareszcie, CFR posiada również oddziały terenowe w Klużu, Krajowej, Jassach, Gałaczu, Braszowie, Konstancy i Timișoarze.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobna strona: Kategoria:Kultura Rumunii.

Nowoczesną literaturę rumuńską pod koniec XIX wieku rozwinął Mihai Eminescu.

Służba zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Rumuńska służba zdrowia należy do najgorszych spośród krajów Unii Europejskiej i zajmuje 25. miejsce (na 27 państw, gorsza jest w Bułgarii i na Łotwie). Szacowana długość życia to 73 lata, dostęp do służby zdrowia jest dobry w dużych miastach, ale ograniczony na prowincjach[10].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Demografia Rumunii.
Struktura etniczna Rumunii (2011)

Rumunię zamieszkuje 21.413.815 ludzi, z czego około 55% w miastach. W wyniku burzliwej historii struktura narodowościowa kraju jest bardzo zróżnicowana. Zgodnie ze spisem powszechnym z roku 2002 Rumuni stanowią ok. 90% wszystkich mieszkańców kraju, a największe mniejszości etniczne to Węgrzy i Romowie. Struktura etniczna uległa znacznej zmianie po roku 1990, kiedy zezwolono na emigrację do Niemiec Sasom siedmiogrodzkim (wcześniej stanowili oni 4% populacji)[11].

Statystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Liczba ludności 19 042 936[3] (2011)
  • Gęstość zaludnienia 91 os./km²
  • Struktura wiekowa 0-14 lat: 16,9%; 15-64 lat: 69%; 65 lat i więcej: 14% (2003)
  • Przyrost naturalny –0,21% (2003)
  • Średnia życia całej populacji 70,62 lat (2003)
  • Średnia życia kobiet 74,59 lat (2003)
  • Średnia życia mężczyzn 66,88 lat (2003)
  • Analfabetyzm 1,6% (2003)

Narodowości[edytuj | edytuj kod]

  1. Rumuni 89,5%
  2. Węgrzy 6,6%
  3. Romowie 2,5%
  4. Ukraińcy 0,3%
  5. Niemcy 0,3%
  6. Rosjanie 0,2%
  7. Turcy 0,2%

(...) Polacy 0,02%[12]

Religie (2011)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Rumunii.

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Rumuńskie tablice rejestracyjne mają białe tło i czarne znaki, a z boku euroband (niebieski pasek z flagą Unii Europejskiej i literami RO). 2 pierwsze litery są kodem miejsca rejestracji (wyjątkiem jest Bukareszt, który ma kod B).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://www.mediasinfo.ro/wp-content/uploads/documente/rez_recensamant_part_2011.pdf.
  2. http://www.insse.ro/cms/files%5Cstatistici%5Ccomunicate%5CRPL%5CInformare_1nov2011.pdf.
  3. 3,0 3,1 3,2 Wyniki z ostatniego spisu ludności z 2011 roku: INSTITUTUL NATIONAL DE STATISTICA: Recensământului Populaţiei și Locuinţelor – 2011 (rum.). [dostęp 15-07-2012].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  5. http://www.wdl.org/en/item/7314/view/1/70/.
  6. Tomasz Betka: PE: Bułgaria i Rumunia zakładnikami populizmu (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-10-13. [dostęp 2011-11-12].
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 Dane na 1 stycznia 2009 r.
  8. Banat.
  9. UNWTO Tourism Highlights, 2013 Edition (ang.). UNWTO, 06 2013. [dostęp 2014-02-04]. s. 8.
  10. euro.who.int: Romania (ang.). [dostęp 2012-01-14].
  11. Witold Korsak, Jacek Tokarski, Dariusz Czerniak: Rumunia. Bielsko-Biała: Pascal, 2007, s. 13, seria: Przewodniki MasterCard. ISBN 978-83-7513-042-3.
  12. Dane oficjalne ze spisu statystycznego w 2002.
  13. Rumunia. 2011 Census Religion Statistics (final results). [dostęp 2014-03-16].
  14. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-03-16].
  15. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-03-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]