Krzysztof Matyjaszewski
| Krzysztof Matyjaszewski | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 8 kwietnia 1950 Konstantynów Łódzki |
| Zawód | chemik |
| Alma Mater | Politechnika Łódzka |
| Uczelnia | Carnegie Mellon University |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Krzysztof Matyjaszewski (ur. 8 kwietnia 1950 w Konstantynowie) – polski chemik specjalizujący się w chemii polimerów, twórca nowej metody kontrolowanej polimeryzacji rodnikowej z przeniesieniem atomu – ATRP.
Spis treści |
Biografia[edytuj]
W latach 1963–1967 uczył się w liceum ogólnokształcącym w Zelowie. Studia magisterskie rozpoczął na Wydziale Chemii Politechniki Łódzkiej. W ich trakcie wyjechał na stypendium do Instytutu Petrochemicznego w Moskwie – tam też ukończył studia w 1973.
Po powrocie zatrudnił się w Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN (CBMiM PAN), gdzie w 1976 obronił pracę doktorską Makroestry, pary jonowe i wolne jony w polimeryzacji tetrahydrofuranu. Promotorem jego rozprawy doktorskiej był Stanisław Penczek. Po uzyskaniu stopnia doktora wyjechał w 1977 na roczny staż na University of Florida. Po powrocie ze stażu pracował jako adiunkt w CBMiM PAN w zespole prof. Stanisława Penczka. W 1985 uzyskał na Politechnice Łódzkiej stopień naukowy doktora habilitowanego[1].
W latach 1984–1985 odbył staż w CNRS i jednocześnie pełnił funkcję invited professor na Uniwersytecie Paryskim. W 1985 przeniósł się na Carnegie Mellon University w Pittsburghu, gdzie początkowo pracował jako zwykły członek zespołu naukowego, następnie adiunkt (assistant professor), profesor nadzwyczajny (associate professor), aby w roku 1998 uzyskać tam pełne stanowisko profesora.
W latach 1994–1998 pełnił funkcję dziekana Wydziału Chemicznego Carnegie Mellon University. W 1998 utworzył i został kierownikiem Center for Macromolecular Engeering – wydzielonego, samodzielnego instytutu działającego w ramach Carnegie Mellon University[2]. Na Carnegie Mellon University posiada swoją własną, niezależną grupę badawczą liczącą w różnych okresach od 15 do 20 osób[3]. Oprócz tego od 2001 jest twórcą i kierownikiem Controlled Radical Polymerisation Consortium. Jest to organizacja zajmująca się aktywnym gromadzeniem i wykorzystywaniem środków na badania w dziedzinie ATRP[4].
Od 2002 jest członkiem sekcji polimerowej komitetu nazewniczego IUPAC, kierownikiem zespołu zajmującego się ustalaniem terminologii w zakresie ATRP i innych form kontrolowanej polimeryzacji rodnikowej[5].
22 listopada 1999 uzyskał w Polsce tytuł naukowy profesora. Jest zagranicznym członkiem rzeczywistym PAN. Oprócz pracy na Carnegie Mellon University jest też zatrudniony na ¼ etatu profesorskiego w CBMiM PAN, gdzie co roku prowadzi kilkudniowe warsztaty naukowe o ATRP i innych aktualnych trendach w chemii polimerów[6].
W 2009 naukowiec został nagrodzony przez Amerykańską Agencję Ochrony Środowiska za opracowanie metody kontrolowanej polimeryzacji rodnikowej z przeniesieniem atomu (ATRP). Matyjaszewski otrzymał Presidential Green Chemistry Challenge Award w kategorii akademickiej[7].
Dokonania naukowe[edytuj]
W ramach swojej pracy doktorskiej, we współpracy ze Stanisławem Penczkiem prowadził szczegółowe badania nad kinetyką i mechanizmem jonowej polimeryzacji tetrahydrofuranu, których efektem było głębsze zrozumienie wpływu równowagi różnego rodzaju par jonowych na ten proces[8].
Po wyjeździe do USA zajmował się m.in. pracami nad nowymi sposobami syntezy polisilanów, polisilazanów oraz ich kopolimerów metodą kondensacji Wurtza i polimeryzacji z otwarciem pierścienia z użyciem inicjowania ultradźwiękami. Prace te doprowadziły do lepszego zrozumienia mechanizmu tych reakcji, a także do opracowania skutecznych metod otrzymywania aktywnych optycznie form tych polimerów, które potencjalnie mogą być wykorzystywane w nanotechnologii[9].
W 1995 opublikował wraz z Jin-Shan Wangiem artykuł w Journal of the American Chemical Society[10]. Została w nim opisana metoda kontrolowanej polimeryzacji rodnikowej z przeniesieniem atomu (Atom Transfer Radical Polymerization).
Istota tej metody polega na zastosowaniu katalizatora, zazwyczaj z grupy metali przejściowych, który zapewnia wytworzenie stanu równowagi pomiędzy zdolnym do propagacji polimerem aktywnym a polimerem nieaktywnym. Dzięki kontrolowanemu przebiegowi polimeryzacji łańcuchowej można uzyskiwać polimery o wysokiej masie cząsteczkowej i niskim wskaźniku polidyspersji. Względnie długi czas wzrostu umożliwia projektowanie kształtu makrocząsteczki polimeru.
Stosunkowo łagodne warunki prowadzenia procesu wywołały duże zainteresowanie wykorzystaniem metody ATRP w praktyce przemysłowej. Dzięki temu Krzysztof Matyjaszewski znalazł się w pierwszej dziesiątce najczęściej cytowanych chemików na świecie[11]. Na podstawie liczby cytowań w bazie danych Instytutu Filadelfijskiego Matyjaszewski typowany był w 2008 przez naukowy serwis Thomson Reuters jako poważny kandydat do Nagrody Nobla w dziedzinie chemii[12].
Wyróżnienia[edytuj]
- 2002 – doktorat honoris causa Uniwersytetu w Gandawie
- 2004 – Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej za odkrycie nowych metod kontrolowanej polimeryzacji rodnikowej i zastosowanie tych metod w przemyśle
- 2006 – doktorat honoris causa Rosyjskiej Akademii Nauk
- 29 listopada 2007 – doktorat honoris causa Politechniki Łódzkiej[13]
- 15 czerwca 2010 – Gutenberg Lecture Award przyznane przez Graduate School of Materials Science w Mainz[14]
- 2011 – Nagroda Wolfa w dziedzinie chemii wraz ze Stuartem Ricem i Ching Tangiem[15].
Przypisy
- ↑ Krzysztof Matyjaszewski w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI)
- ↑ Center for Macromolecular Engeering (ang.). [dostęp 2011-02-23].
- ↑ The Matyjaszewski Polymer Group – Group Members (ang.). [dostęp 2011-02-23].
- ↑ Present Status of the CRP Consortium (ang.). [dostęp 2011-02-23].
- ↑ Matyjaszewski, prof. Krzysztof (ang.). International Union of Pure and Applied Chemistry. [dostęp 2011-02-23].
- ↑ CBMiM PAN: Sprawozdanie z działalności naukowo-badawczej w roku 2005. [dostęp 2011-02-23]. (pol.)
- ↑ Academic Award. W: EPA: The Presidential Green Chemistry Challenge Awards Program: Summary of 2009 Awards Entries and Recipents. s. 3. [dostęp 2011-02-23]. (ang.)
- ↑ Krzysztof Matyjaszewski: Makroestry, pary jonowe i wolne jony w polimeryzacji tetrahydrofuranu. 1979.Praca doktorska, CBMiM PAN.
- ↑ Michiya Fujiki at al. Optically Active Polysilanes. Ten Years of Progress and New Polymer Twist for Nanoscience and Nanotechnology. „Polymer Journal”. 35 (4), s. 297, 2003. doi:10.1295/polymj.35.297.
- ↑ Jin-Shan Wang, Krzysztof Matyjaszewski. Controlled/"living" radical polymerization. atom transfer radical polymerization in the presence of transition-metal complexes. „J. Am. Chem. Soc.”. 117 (20), s. 5614–5615, 1995. doi:10.1021/ja00125a035.
- ↑ Jerzy Bojanowicz. Fascynujące polimery. „Przegląd Techniczny. Gazeta Inżynierska”, 2004 (pol.). [dostęp 2011-02-23].
- ↑ Jordan Lite: Who will win the Nobel Prize? Cast your vote (ang.). Scientific American, 2008-20-01. [dostęp 2011-02-23].
- ↑ Doktorzy honoris causa PŁ od 2006 r. (pol.). Politechnika Łódzka. [dostęp 2011-02-23].
- ↑ Award for a brilliant copper trick (ang.). Johannes Gutenberg-Universität Mainz, 2010-06-15. [dostęp 2011-02-23].
- ↑ The 2011 Wolf Prize in Chemistry (ang.). Wolf Foundation. [dostęp 2011-02-18]. Cytat: For deep creative contributions to the chemical sciences in the field of synthesis, properties and an understanding of organic materials.
Linki zewnętrzne[edytuj]
- Krzysztof Matyjaszewski (ang.). The Matyjaszewski Polymer Group. Carnegie Mellon. [dostęp 2011-02-23].
- Lista wybranych publikacji (ang.). Scientific Commons. [dostęp 2011-02-23].
