Ryōji Noyori

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ryōji Noyori
Ryōji Noyori
Data i miejsce urodzenia 1938-09-033 września 1938
Kobe (Japonia)
Profesor
Laureat Nagrody Nobla (2001 - chemia)
Doktorat 1967
Uniwerstytet Kioto
Polska Akademia Nauk
Status członek zagraniczny
Doktor honoris causa
(Uniwersytet w Rennes 1 – 2000)
(Technische Universität München – 2005)
(RWTH Aachen – 2005)
Praca naukowa
Uczelnia Uniwersytet Nagoya
Okres zatrudn. od 1972
Instytut RIKEN
Dyrektor
Instytut RIKEN
Okres spraw. od 2003
Odznaczenia
Order Kultury (Japonia)

Ryōji Noyori (jap. 野依良治 – Noyori Ryōji, ur. 3 września 1938 w Kobe) – japoński chemik, laureat Nagrody Nobla w 2001. Od 2003 dyrektor instytutu badawczego Riken zatrudniającego około 3 tys. pracowników.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

W 1963 ukończył studia na Uniwersytecie Kioto, w 1967 na tym samym uniwersytecie obronił doktorat. Wieloletni (od 1972) profesor Uniwersytetu Nagoya, od 2000 dyrektor Centrum Badań Naukowych nad Materiałami przy tej uczelni. Jest autorem lub współautorem ponad 450 prac naukowych. W 1980 opracował stereospecyficzne katalizatory uwodornienia asymetrycznych aminokwasów.

W 2001 otrzymał Nagrodę Nobla z chemii za odkrycia, które miały wpływ na produkcję przemysłową leków oraz skuteczne i bezpieczne ich stosowanie. Noyori oraz wyróżnieni razem z nim William Knowles i Barry Sharpless zasłużyli się opracowaniem metod syntezy asymetrycznej prowadzącej do otrzymywania czystych izomerów optycznych (np. dynamiczne różnicowanie kinetyczne[1]) i udowodnił wpływ tej izomerii na aktywność biologiczną związków chemicznych. Na podstawie tych prac m.in. wycofano talidomid, którego jeden z izomerów miał działanie lecznicze, a drugi wywoływał zmiany informacji genetycznej płodów powodujące drastyczne przypadki fokomelii.

Ryōji Noyori jest także laureatem kilkudziesięciu nagród i wyróżnień naukowych z Japonii, USA i Europy, m.in. nagrody naukowej Fundacji Króla Faisala (1999) oraz Orderu Kultury (otrzymanego od cesarza Akihito w 2000). Od 2000 Noyori jest honorowym członkiem brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Chemicznego[2], a od 2002 członkiem Papieskiej Akademii Nauk. W 2002 japońskie Towarzystwo Syntetycznej Chemii Organicznej (The Society of Synthetic Organic Chemistry) ufundowało nagrodę im. Ryōji'ego Noyori'ego za szczególne osiągnięcia w syntezie asymetrycznej[3].

Przypisy

  1. Kitamura, M., Tokunaga, M., Noyori, R. "Quantitative expression of dynamic kinetic resolution of chirally labile enantiomers: stereoselective hydrogenation of 2-substituted 3-oxo carboxylic esters catalyzed by BINAP-ruthenium(II) complexes", J. Am. Chem. Soc. 115, 144-152, 1993
  2. ISI Highly Cited Researchers - Ryōji Noyori
  3. What's the Ryoji Noyori Prize?, Ryoji Noyori Prize Recipients (ang.)