Lawasz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lawasz na erywańskim targowisku
Wypiek lawaszu w erywańskiej restauracji

Lawasz (arm. լավաշ, per. لواش, azer., tur. lavaş, ros. Лаваш) – tradycyjny ormiański chleb pochodzący z Zakaukazia i Wyżyny Armeńskiej.

W 2014 roku lawasz jako element kultury Armenii został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO[1].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Odgrywa szczególnie ważną rolę w kuchni ormiańskiej. Znany jest także w Iranie, Gruzji, Azerbejżanie, na Krymie i niektórych rejonach Turcji, a także w Libanie i Syrii[2].

Tradycyjny lawasz jest wypiekany w tonirze – glinianym piecu o stożkowatym kształcie, zagłębionym w podłodze[2][3].

Tradycyjne ciasto przygotowuje się z mąki pszennej, wody i soli[3]. Do mąki, wody i soli dodaje się zakwas. Współcześnie stosowane są też czasem drożdże[3]. Po urośnięciu ciasto dzieli się na kawałki po ok. 200–300 g. Potem rozciąga się je (lub rozwałkowuje) na cienkie placki o wymiarach 30 x 60 cm i grubości ok 1,5 milimetra[3]. Następnie placki nakładane są na specjalną owalną formę w kształcie wałka[1] – tzw. batat[3]. Bataty z ciastem szybkim ruchem przykłada się do rozgrzanych ścian pieca a placki przyklejają się do ścian [1]. Pieczenie trwa od 30 sekund do jednej minuty[1].

Wypiekiem zajmują się kobiety, mężczyźni stawiają piece i konstruują narzędzia[1]. Kobiety wypiekają lawasz grupowo, przy czym obowiązuje podział pracy przypominający prace przy taśmie – jedna kobieta wyrabia ciasto, druga je rozciąga i formuje placki, trzecia przykleja placki do ścian pieca a czwarta – najbardziej doświadczona – decyduje kiedy lawasz jest upieczony i wyciąga go z pieca przy pomocy specjalnego długiego metalowego narzędzia[3].

Tak upieczony chleb można przechowywać do sześciu miesięcy[4]. Jesienią Ormianie wypiekali duże ilości chleba na zimę – chleb suszono, układano w stosy i przykrywano tkaniną. Chleb odzyskiwał miękkość po zmoczeniu woda i odstaniu pól godziny pod przykryciem[2].

Lawasz podawany jest do każdego posiłku. Zawija się w niego kawałki mięsa, ser i warzywa[4].

Lawasz w kulturze[edytuj | edytuj kod]

W tradycji ludowej lawasz ma moc niszczenia zła, ściągania obfitości i oczyszczania domostw[4].

Pełni funkcję obrzędową podczas wesel – nakładany jest na ramiona panny młodej i pana młodego w celu zapewnienia pomyślności i płodności[4]. Tradycja ta zakorzeniona jest w micie o ślubie boga ognia Vahagna z boginią miłości Astghik. Aramazd – ojciec wszystkich bogów i bogiń, twórca nieba i ziemi – położył na ramionach Astghik biały lawasz. W drodze do domu pana młodego, lawasz spadł a Astghik, przejęta ślubem, nic nie zauważyła. Rozgniewało to bardzo Aramazda, który oznajmił, że ta która upuszcza lawasz na ziemię nigdy nie będzie żoną i matką. Ślub został przerwany a Astghik i Vahagn pozostali kochankami[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 UNESCO ICH: Lavash, the preparation, meaning and appearance of traditional bread as an expression of culture in Armenia (ang.). [dostęp 2015-03-22].
  2. 2,0 2,1 2,2 Irina Petrosian, David Underwood: Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore. Lulu.com, 2006, s. 30. ISBN 9781411698659. [dostęp 2015-03-22]. (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Nicholas Holding: Armenia: With Nagorno Karabagh. Bradt Travel Guides, 2011, s. 83. ISBN 9781841623450. [dostęp 2015-03-22]. (ang.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 UNESCO: NOMINATION FILE NO.00985 (ang.). [dostęp 2015-03-22].
  5. Irina Petrosian, David Underwood: Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore. Lulu.com, 2006, s. 32. ISBN 9781411698659. [dostęp 2015-03-22]. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]