Język azerski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Azərbaycan dili / آذربايجان ديلی
Obszar Azerbejdżan, Iran, Gruzja, Rosja i inne
Liczba mówiących 32 miliony
Ranking 38.
Klasyfikacja genetyczna Języki uralo-ałtajskie
*Języki tureckie
**Języki oguzyjskie
***Język azerbejdżański
Pismo arabskie, łacińskie, kiedyś cyrylica
Status oficjalny
język urzędowy Azerbejdżan
Kody języka
ISO 639-1 az
ISO 639-2 aze
SIL AZB (południowoazerbejdżański)
AZJ (północnoazerbejdżański)
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku azerskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka azerskiego
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-azerbejdżański online
Obszar zamieszkiwany przez ludność posługującą się językiem azerbejdżańskim.

Język azerbejdżański (język azerski, azer. Azərbaycan dili / آذربايجان ديلی) – język należący do grupy języków tureckich, używany głównie w Azerbejdżanie, północno-zachodnim Iranie, we wschodniej Turcji, a także w Gruzji, Armenii, Kazachstanie oraz na obszarze Federacji Rosyjskiej.

Wyróżnia się dwie odmiany języka azerskiego: północnoazerską i południowoazerską. Powstanie obu tych odmian wiąże się z odmiennymi losami politycznymi ludności azerskiej, zamieszkującej dawny ZSRR oraz północny Iran.

Odmiana północnoazerska przez długi czas (od 1828 r.) znajdowała się pod silnym wpływem języka rosyjskiego, jako języka urzędowego Cesarstwa Rosyjskiego a później ZSRR (w latach 1934-1992 był nawet zapisywany cyrylicą), natomiast odmiana południowa ulegała wpływom języka perskiego, zawiera więcej zapożyczeń perskich i arabskich i jest zapisywana alfabetem arabskim.

Różnice między obiema odmianami języka azerskiego, choć znaczne, nie uniemożliwiają porozumiewania się między przedstawicielami obydwu tych grup.

Alfabety[edytuj | edytuj kod]

Język azerbejdżański aż do lat 20. XX w. był zapisywany alfabetem arabskim. W 1922 r. wprowadzono jako obowiązujący zmodyfikowany alfabet łaciński, przyjęty w późniejszym okresie przez większość zamieszkujących Kaukaz ludów, kształtujących dopiero swoje piśmiennictwo. Stworzony na potrzeby języka azerbejdżańskiego alfabet został w 1928 r. przejęty z pewnymi modyfikacjami dla zapisywania języka tureckiego.

W Azerbejdżanie natomiast, łacinkę wycofano już w 1938 r. zastępując ją cyrylicą, opartą na rosyjskiej. Azerska cyrylica pozostawała w użyciu jako jedyny oficjalny alfabet do 1992 r., kiedy to m.in. dzięki działalności prezydenta Əbülfəza Elçibəya podjęto projekt ponownego wprowadzenia alfabetu łacińskiego. Proces przechodzenia na łacinkę trwał ponad dziesięć lat, ponieważ aż do 1 stycznia 2003 r. w użyciu były dopuszczone obydwa alfabety.

Azerowie zamieszkujący północno-zachodni Iran (tzw. Azerbejdżan Irański) posługują się alfabetem arabskim dla zapisywania swojego języka, jednak pisownia nie jest standaryzowana.

Arabski Cyrylica Łaciński Wymowa IPA
А а A a ɑː
Б б B b b
Ҹ ҹ C c ʤ
چ Ч ч Ç ç ʧ
Д д D d d
Е е E e ɛ
ع Ә ә Ə ə æ
Ф ф F f f
گ Ҝ ҝ G g ɡʲ
Ғ ғ Ğ ğ ɣ
ﺡ, ﻩ Һ һ H h h
Х х X x x
ی Ы ы I ı ɯ
ی И и İ i ɪ
ژ Ж ж J j ʒ
ک К к K k k
Г г Q q ɡ
Л л L l l
М м M m m
Н н N n n
О о O o ɔ
Ө ө Ö ö œ
پ П п P p p
Р р R r r
ﺙ, ﺱ, ﺹ С с S s s
Ш ш Ş ş ʃ
ﺕ, ﻁ Т т T t t
У у U u u
Ү ү Ü ü y
В в V v v
ی Ј ј Y y j
ﺫ, ﺯ, ﺽ, ﻅ З з Z z z

Liczebniki[edytuj | edytuj kod]

Cyfra Liczebnik główny Liczebnik porządkowy
0 sıfır (brak)
1 bir birinci
2 iki ikinci
3 üç üçüncü
4 dörd dördüncü
5 beş beşinci
6 altı altıncı
7 yeddi yeddinci
8 səkkiz sekkizinci
9 doqquz doqquzuncu
10 on onuncu

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]